Adhyaya 192
Chapter 192: चतुर्दशीव्रतानि (Vows of the Fourteenth Lunar Day)
અગ્નિ ચતુર્દશી-વ્રતોનું ઉપદેશ આપે છે અને ચતુર્દશીનું પાલન ભુક્તિ-મુક્તિપ્રદ છે એમ સ્પષ્ટ કરે છે; ખાસ કરીને કાર્તિકમાં ઉપવાસ સાથે શિવપૂજા શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. પછી વિવિધ રીતો કહે છે—(૧) શિવ-ચતુર્દશી: નિશ્ચિત તિથિ-યોગોમાં કરવાથી આયુષ્ય, ધન અને ભોગ આપે; (૨) ફળ-ચતુર્દશી (દ્વાદશી/ચતુર્દશી): ફળાહાર, મદ્યત્યાગ અને દાનમાં ફળ આપવું; (૩) ઉભય-ચતુર્દશી: શુક્લ તથા કૃષ્ણ બંને પક્ષમાં ચતુર્દશી (અને અષ્ટમી)એ શંભુનું ઉપવાસ-પૂજન, સ્વર્ગપ્રદ. આગળ કૃષ્ણ અષ્ટમી અને કૃષ્ણ ચતુર્દશી પર નક્તવ્રત (રાત્રિભોજન)થી લોકસુખ અને શુભ પરલોકગતિ કહેવાઈ છે. પછી વિધિ: કાર્તિક કૃષ્ણ ચતુર્દશી પર સ્નાન, ધ્વજાકાર દંડો સાથે ઇન્દ્રપૂજન, અને શુક્લ ચતુર્દશી પર અનંતવ્રત—દર્ભવિન્યાસ અને જળકલશ સાથે હરિ ‘અનંત’ની પૂજા, ચોખાના લોટનો પૂપ અર્પણ કરી અડધો બ્રાહ્મણને દાન, નદી-સંગમે હરિકથા પાઠ, અને અભિમંત્રિત દોરો હાથ/ગળે બાંધવો—સમૃદ્ધિ અને સુખ માટે।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
Agni defines it as bhukti-mukti-pradāyaka: properly observed Caturdaśī worship and fasting can yield worldly enjoyments (prosperity, longevity, happiness) and spiritual uplift culminating in liberation.
Worship Hari as Ananta on Śukla Caturdaśī using a darbha arrangement and a water-vessel, prepare a rice-flour pūpa (half offered to a brāhmaṇa), perform Hari-kathā at a river-confluence, and tie a mantra-consecrated thread on the hand or neck.