Adhyaya 189
Śravaṇa Dvādaśī Vrata (श्रवणद्वादशीव्रतम्)
ભગવાન અગ્નિ ઋષિ વસિષ્ઠને ભાદ્રપદ શુક્લપક્ષમાં શ્રવણ નક્ષત્રના સંયોગવાળી દ્વાદશીએ કરવાનું ‘શ્રવણ દ્વાદશી વ્રત’ જણાવે છે. ઉપવાસ, પવિત્ર શ્રવણ અને વિદ્વત્સંગના કારણે આ વ્રત અતિ મહાફળદાયી ગણાયું છે. દ્વાદશીએ નિરાહાર રહી ત્રયોદશીએ સામાન્ય નિષેધ હોય તોય પારણ કરવાનું કહે છે. સુવર્ણ યંત્ર પર સ્થાપિત જળકલશમાં વિષ્ણુ-વામનનું આવાહન કરીને પૂજન, શુદ્ધ જળ અને પંચામૃતથી અભિષેક, શ્વેત વસ્ત્ર, છત્ર, પાદુકા વગેરે ઉપચારોથી નિયમિત પૂજા તથા વિષ્ણુના અંગોમાં મંત્ર-ન્યાસનો ક્રમ વર્ણવાયો છે. ઘૃતપાક અન્નનો નૈવેદ્ય, દહીં-ભાતના કલશનું દાન, રાત્રિ જાગરણ, પ્રાતઃ સંગમસ્નાન અને ગોવિંદ (બુધશ્રવણ)ને પુષ્પાંજલિ પ્રાર્થના થાય છે. અંતે દક્ષિણા અને બ્રાહ્મણભોજન; વામન અર્પણમાં વ્યાપ્ત રહી તેને ગ્રહણ કરે છે અને ભુક્તિ, કીર્તિ, સંતાન, ઐશ્વર્ય તથા મુક્તિ આપે છે.
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
It is prescribed on Dvādaśī in the bright fortnight of Bhādrapada when it is conjoined with the Śravaṇa nakṣatra; the chapter notes manuscript variants about alternative month/nakṣatra readings, but the main instruction emphasizes Bhādrapada-śukla Dvādaśī with Śravaṇa.
The practitioner remains without food on Dvādaśī (nirāhāra) and performs pāraṇa on Trayodaśī, stated as to be done even if it is otherwise considered prohibited—highlighting the vrata’s specific injunction.
Invocation into a water-pot placed on a golden yantra, abhiṣeka with pure water and pañcāmṛta, arghya, fragrant homa with the Vāmana mantra, naivedya cooked in ghee, gifting pots of curd-rice, and concluding with dakṣiṇā and feeding brāhmaṇas.
It explicitly states results such as enjoyment, fame, progeny, and sovereignty (bhukti-oriented aims) while also promising liberation (mukti), presenting disciplined ritual action as a bridge between worldly order and spiritual release.