Adhyaya 187
Ekādaśī-vrata (Observance of Ekādaśī)
દશમી-વ્રત પછી તરત જ અગ્નિદેવ એકાદશી-વ્રતનું ઉપદેશ આપે છે અને ઉપવાસને ભુક્તિ તથા મુક્તિ આપતી સુનિયોજિત આધ્યાત્મિક સાધના તરીકે વર્ણવે છે. વ્રતની શરૂઆત દશમીથી—નિયત આહાર, માંસત્યાગ અને બ્રહ્મચર્યથી—દેહ-મનને એકાદશી માટે તૈયાર કરવાથી થાય છે. શુક્લ અને કૃષ્ણ બંને પક્ષની એકાદશીએ ભોજન નિષિદ્ધ છે; ખાસ કરીને એકાદશી દ્વાદશી સાથે જોડાય ત્યારે હરિનું સાન્નિધ્ય વધે છે અને પારણ (વ્રત તોડવાનો સમય) નિર્ણાયક બને છે. નિશ્ચિત તિથિ-ભાગની શરતોમાં ત્રયોદશીએ પણ પારણ કરી શકાય છે, જેના પુણ્યને સો વૈદિક યજ્ઞ સમાન કહેવામાં આવ્યું છે; પરંતુ દશમી-મિશ્ર એકાદશીનું વ્રત ન કરવું, તે વિપરીત ફળ આપે છે. કમલનયન અચ્યુતની શરણ લઈને ભક્તિપૂર્વક સંકલ્પ કરાય છે. શુક્લ એકાદશીએ પુષ્ય નક્ષત્ર અને શ્રવણ-યુક્ત એકાદશી/દ્વાદશી (વિજયાં તિથિ) વિશેષ શુભ ગણાય છે; ફાલ્ગુન-પુષ્ય-વિજયામાં મધ અને માંસ ટાળવાથી કરોડગણું પુણ્ય કહેવાયું છે. અંતે વિષ્ણુપૂજા સર્વોપકારરૂપ બની સમૃદ્ધિ, સંતાન અને વિષ્ણુલોકમાં માન આપે છે.
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
One should eat in a regulated manner and abstain from meat and sexual intercourse, establishing bodily restraint as the precondition for a valid Ekādaśī fast.
By combining ethical restraint, precise calendrical discipline (tithi/nakṣatra rules), and Viṣṇu-bhakti through pūjā and śaraṇāgati, the vrata is taught as karma-purification that yields prosperity and social stability while directing the devotee toward liberation and Viṣṇu-loka.