Adhyaya 177
Adhyāya 177 — Dvitīyā-vratāni (Observances for the Lunar Second Day)
ભગવાન અગ્નિ દ્વિતીયા-તિથિ આધારિત વ્રતોનો ક્રમ જણાવે છે; અહીં માસ–પક્ષ–તિથિની ચોકસાઈ ભુક્તિ અને મુક્તિ—બન્ને માટે વિધિરૂપ માળખું બને છે. પ્રથમ દ્વિતીયા-વ્રત: પુષ્પાહાર (ફૂલનો આહાર) રાખી અશ્વિનીકુમારોની પૂજા કરવાથી સમૃદ્ધિ, સૌંદર્ય અને સ્વર્ગ્ય પુણ્ય મળે; કાર્તિક શુક્લ દ્વિતીયાનો એક ભેદ યમ-પૂજન પણ કહે છે. પછી શ્રાવણ કૃષ્ણ દ્વિતીયાનું અશૂન્ય-શયન વ્રત—ગૃહપરંપરા ટકાવવા અગ્નિ, દેવતા, પિતૃઓ અને દાંપત્ય-એકતાનું રક્ષણ; શ્રી (લક્ષ્મી) સહિત વિષ્ણુનું આવાહન, પૂજા, દર મહિને સોમને મંત્રসহ અર્ઘ્ય, ઘૃત-હોમ, રાત્રિ-નિયમ અને દાનવિધિ (વિશેષે શય્યા, દીપ, પાત્ર, છત્ર, પાદુકા, આસન, કલશ, પ્રતિમા, વાસણ). કાર્તિક શુક્લપક્ષનું કાંતિ-વ્રત—રાત્રે જ ભોજન અને બલ–કેશવ પૂજનથી તેજ, આયુષ્ય અને આરોગ્ય. અંતે પૌષ શુક્લ દ્વિતીયાથી ચાર દિવસનું શિષ્ણુ-વ્રત—ક્રમશઃ સ્નાન (સરષવ, કાળો તલ, વચા, સર્વૌષધી), કૃષ્ણ/અચ્યુત/અનંત/હૃષીકેશ નામે પુષ્પન્યાસসহ પૂજા, ચંદ્ર-અર્ઘ્ય વિશેષણો સાથે, ફળરૂપે દીર્ઘ શુદ્ધિ; પાઠભેદ અને રાજા, સ્ત્રીઓ, દેવો દ્વારા આચરણનો ઉલ્લેખ પણ છે.
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
It treats Dvitīyā as a repeatable ritual node: specific deities, dietary rules (flowers or night-only eating), mantra, homa, and dāna are coordinated to yield prosperity/health (bhukti) and purification/heavenward merit (mukti-oriented phala).
Time-fixation (Śrāvaṇa kṛṣṇa-dvitīyā), Viṣṇu–Śrī invocations, monthly Soma-arghya with mantra, ghṛta-homa, nakta discipline, and a specified dāna-set (bed plus household and ritual items) culminating in merit tied to marital stability and household continuity.
It prescribes a four-day bath sequence using siddhārthaka (mustard), black sesame, vacā, and a defined sarvauṣadhi herb group—showing the Purāṇa’s characteristic fusion of vrata procedure with āyurvedic-style materia lists.
The Aśvins (general Dvitīyā vow), Yama (Kārttika śukla-dvitīyā), Lakṣmī–Viṣṇu/Śrīdhara (Aśūnya-śayana), Bala–Keśava (Kānti-vrata), and Soma/Indu (monthly arghya and lunar-focused elements).