Adhyaya 265

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे दिक्पालादिस्नानं नाम चतुःषष्ठ्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः विनायकस्नानं पुष्कर उवाच विनायकोपसृष्टानां स्नानं सर्वकरं वदे विनायकः कर्मविघ्नसिद्ध्यर्थं विनियोजितः

આ રીતે આગ્નેય મહાપુરાણમાં ‘દિક્પાલાદિ-સ્નાન’ નામનો ૨૬૪મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો. હવે ૨૬૫મો અધ્યાય—‘વિનાયક-સ્નાન’ આરંભે છે. પુષ્કર બોલ્યા—વિનાયકથી પીડિતો માટે સર્વફલદાયક સ્નાનવિધિ હું કહું છું; વિનાયક કર્મોમાં વિઘ્ન અને તેમની સિદ્ધિ/પરિણતિ માટે નિયોજિત છે.

Verse 2

गणानामाधिपत्ये च केशवेशपितामहैः स्वप्नेवगाहते ऽत्यर्थं जलं मुण्डांश् च पश्यति

ગણો પર અધિપત્ય પ્રાપ્ત થાય ત્યારે અને કેશવ, ઈશ તથા પિતામહ પ્રસન્ન થાય ત્યારે, મનુષ્ય સ્વપ્નમાં અત્યંત ઊંડે પાણીમાં ડૂબે છે અને મુંડિત પુરુષોને પણ જુએ છે.

Verse 3

विनायकोपसृष्टस्तु क्रव्यादानधिरोहति व्रजमानस् तथात्मानं मन्यते ऽनुगतम्परैः

પરંતુ વિનાયકથી પીડિત વ્યક્તિ માંસભક્ષી પ્રાણી પર ચઢી બેસે છે; અને ફરતાં ફરતાં પોતાને અન્ય લોકો અનુસરી રહ્યા છે એમ માને છે.

Verse 4

विमना विफलारम्भः संसीदत्यनिमित्ततः कन्या वरं न चाप्नोति न चापत्यं वराङ्गना

મનુષ્ય નિરાશ થઈ નિષ્ફળ પ્રયત્નો શરૂ કરે છે અને કારણ વિના જ ઢળી પડે છે. કન્યાને વર મળતો નથી અને સુંદર સ્ત્રીને સંતાન થતું નથી.

Verse 5

आचार्यत्वं श्रोत्रियश् च न शिष्यो ऽध्ययनं लभेत् धनी न लाभमाप्नोति न कृषिञ्च कृषीबलः

આચાર્યત્વ અને શ્રોત્રિયતા હોવા છતાં યોગ્ય શિષ્ય તેને પાસેથી સાચું અધ્યયન પ્રાપ્ત કરતો નથી. તેમ જ ધનવાન મનુષ્યને અનિવાર્ય રીતે લાભ મળતો નથી, અને માત્ર શારીરિક બળ ધરાવનારને ખેતીમાં સિદ્ધિ થતી નથી.

Verse 6

राजा राज्यं न चाप्नोति स्नपनन्तस्य कारयेत् हस्तपुष्याश्वयुक्सौम्ये वैष्णवे भद्रपीठके

સ્નાપન (અભિષેક-સ્નાન) કરાવ્યા વિના રાજા રાજ્યસત્તા સ્થિર રીતે પ્રાપ્ત કરતો નથી. હસ્ત, પુષ્ય, અશ્વયુજ અથવા સૌમ્ય નક્ષત્રે, વૈષ્ણવ શુભકાળે, ભદ્રપીઠ પર તેનું આયોજન કરવું જોઈએ.

Verse 7

गौरसर्षपकल्केन साज्येनोत्सादितस्य च सर्वौषधैः सर्वगन्धैः प्रलिप्तशिरसस् तथा

પીળી સરસવના કલ્કને ઘી સાથે મિશ્ર કરી જેને ઉબટન કરાયું હોય, તથા જેના મસ્તક પર સર્વ ઔષધિઓ અને સર્વ સુગંધિત દ્રવ્યોનો લેપ કરાયો હોય.

Verse 8

चतुर्भिः कलसैः स्नानन्तेषु सर्वौषाधौ क्षिपेत् अश्वस्थानाद्गजस्थानाद्वल्मीकात् सङ्गमाद्ध्रदात्

સ્નાનના અંતે ચાર કલશો વડે ‘સર્વૌષધિ’ જળ ઢાળવું—(પાવન દ્રવ્ય) અશ્વસ્થાન, ગજસ્થાન, વલ્મીક (ચીંટીઓનું ટેકરું), નદી-સંગમ અને હ્રદ (તળાવ)માંથી લઈને।

Verse 9

मृत्तिकां रोचनाङ्गन्धङ्गुग्गुलुन्तेषु निक्षिपेत् सहस्राक्षं शतधारमृषिभिः पावनं कृतम्

તે (પાત્રોમાં) માટી, રોચના, સુગંધિત દ્રવ્યો અને ગુગ્ગુલુ નાખવા જોઈએ. આ ઋષિઓ દ્વારા પવિત્ર કરાયેલ ‘સહસ્રાક્ષ’ અને ‘શતધાર’ નામનું શુદ્ધિકારક દ્રવ્ય છે.

Verse 10

तेन त्वामभिषिञ्चामि पावमान्यः पुनन्तु ते भगवन्ते वरुणो राजा भगं सूर्यो वृहस्पतिः

તે (અભિષેક-જળ/વિધિ) વડે હું તારો અભિષેક કરું છું. પાવમાન (પાવન) મંત્રો તને શુદ્ધ કરે. ભગવાન રાજા વરુણ, તેમજ ભગ, સૂર્ય અને બૃહસ્પતિ પણ તને પવિત્ર કરી આશીર્વાદ આપે.

Verse 11

भगमिन्द्रश् च वायुश् च भगं सप्तर्षयो ददुः यत्ते केशेषु दौर्भाग्यं सीमन्ते यच्च मूर्धनि

ઇન્દ્ર અને વાયુ, તેમજ સપ્તઋષિઓએ તને ‘ભગ’ (સૌભાગ્ય) આપ્યું છે. તારા વાળમાં, વાળની વાંટ (સીમાંત)માં અને મસ્તકશિખરે જે દુર્ભાગ્ય છે—તે સર્વ નાશ પામે.

Verse 12

ललाटे कर्णयोरक्ष्णोरापस्तद्घ्नन्तु सर्वदा दर्भपिञ्जलिमादाय वामहस्ते ततो गुरुः

લલાટ, કાન અને આંખો પર—જળ સદૈવ તે દોષ/અશુદ્ધિનો નાશ કરે. ત્યારબાદ ગુરુ ડાબા હાથમાં દર્ભ-ઘાસનો ગોચો લઈને આગળની વિધિ કરે છે.

Verse 13

हस्तपुष्याश्वयुक्सौम्यवैष्णवेषु शुभेषु चेति घ , ञ च साज्येनासादितस्य चेति क , छ च इमा आप इति छ , ञ स्नातस्य सार्षपन्तैलं श्रुवेणौडुम्बरेण च जुहुयान्मूर्धनि कुशान् सव्येन परिगृह्य च

હસ્ત, પુષ્ય, અશ્વયુજ, સૌમ્ય અને વૈષ્ણવ જેવા શુભ નક્ષત્ર/અવસરોમાં, સ્નાન પછી ‘ઇમા આપઃ…’ વગેરે સૂચિત મંત્રો ઉચ્ચારી, ઉદુંબર-લાકડાની શ્રુવા (હવન-ચમચી) વડે સરસવનું તેલ આહુતિરૂપે અર્પણ કરવું. સાથે ડાબા હાથથી મસ્તક પર કુશ ધારણ કરીને કર્મ કરવું.

Verse 14

मितश् च सम्मितश् चैव तथा शालककण्टकौ कुष्माण्डो राजपुत्रश् च एतैः स्वाहासमन्वितैः

‘મિત’ અને ‘સમ્મિત’, તેમજ ‘શાલક’ અને ‘કણ્ટક’, અને ‘કુષ્માંડ’ તથા ‘રાજપુત્ર’—આ નામો ‘સ્વાહા’ સાથે ઉચ્ચારી આહુતિ અર્પણ કરવી.

Verse 15

नामभिर्बलिमन्त्रैश् च नमस्कारसमन्वितैः दद्याच्चतुष्पथे शूर्पे कुशानास्तीर्य सर्वतः

યોગ્ય નામો અને બલિ-મંત્રો સાથે, નમસ્કાર સહિત, ચૌમાર્ગે શૂર્પમાં ચારે તરફ કુશ પાથરી બલિ અર્પણ કરવી।

Verse 16

कृताकृतांस्तण्डुलांश् च पललौदनमेव च मत्स्यान्पङ्कांस्तथैवामान् पुष्पं चित्रं सुरां त्रिधा

પકાવેલા અને કાચા તાંદળા, તેમજ માંસયુક્ત ઓદન (પલલ-ઓદન); તેમ જ માછલી, કાદવયુક્ત/અશુદ્ધ વસ્તુઓ અને કાચી વસ્તુઓ; ચિત્રવર્ણી પુષ્પો; અને ત્રણ પ્રકારની સુરા અર્પણ કરવી।

Verse 17

मूलकं पूरिकां पूपांस्तथैवैण्डविकास्रजः दध्यन्नं पायसं पिष्टं मोदकं गुडमर्पयेत्

મૂળો, પૂરિકાઓ, પૂપ (તળેલા પકવાન), તેમજ ઐંડવિકા મીઠાઈની માળાઓ; અને દધ્યાન્ન, પાયસ, પિષ્ટક, મોદક તથા ગોળ અર્પણ કરવો।

Verse 18

विनायकस्य जननीमुपतिष्ठेत्ततो ऽम्बिकां दूर्वासर्षपपुष्पाणां दत्वार्घ्यं पूर्णमञ्जलिं

પછી વિનાયકની જનનીની ભક્તિપૂર્વક ઉપાસના કરવી; ત્યારબાદ અંબિકાની પૂજા કરીને, દુર્વા, સરસવ અને પુષ્પોની પૂર્ણ અંજલિથી અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું।

Verse 19

रूपं देहि यशो देहि सौभाग्यं सुभगे मम पुत्रं देहि धनं देहि सर्वान् कामांश् च देहि मे

મને રૂપ આપો, યશ આપો, સૌભાગ્ય આપો. હે શુભે! મને પુત્ર આપો, ધન આપો, અને મારા સર્વ કામનાઓ પૂર્ણ કરો।

Verse 20

भोजयेद्ब्राह्मणान्दद्याद्वस्त्रयुग्मं गुरोरपि विनायकं ग्रहान्प्रार्च्य श्रियं कर्मफलं लभेत्

બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું અને ગુરુને વસ્ત્રોની એક જોડી દાન આપવી. વિનાયક તથા ગ્રહદેવતાઓની વિધિવત્ પૂજા કરીને શ્રી અને કર્મફળ પ્રાપ્ત થાય છે.