Adhyaya 264

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे देवपूजावैश्वदेवबलिर्नाम त्रिषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ चतुःषष्ठ्यधिअकद्विशततमो ऽध्यायः दिक्पालादिस्नानं अग्निर् उवाच सर्वार्थसाधनं स्नानं वक्ष्ये शान्तिकरं शृणु स्नापयेच्च सरित्तीरे ग्रहान् विष्णुं विचक्षणः

આ રીતે અગ્નિ મહાપુરાણમાં ‘દેવપૂજા, વૈશ્વદેવ અને બલી’ નામનો ૨૬૩મો અધ્યાય પૂર્ણ થયો. હવે ૨૬૪મો અધ્યાય—‘દિક્પાલાદિ સ્નાનવિધિ’ આરંભે છે. અગ્નિ બોલ્યા: “સર્વાર્થસાધક અને શાંતિકારક સ્નાન હું કહું છું, સાંભળો. વિવેકી પુરુષે નદીકાંઠે વિષ્ણુ અને ગ્રહદેવતાઓનું સ્મરણ કરીને સ્નાન કરવું.”

Verse 2

सौरभेया इति क , घ , छ , ञ च पुष्पराशय इति ज , ट च देवालये ज्वरार्त्यादौ विनायकग्रहार्दिते विद्यार्थिनो ह्रदे गेहे जयकामस्य तीर्थके

‘સૌરભેયા’ નામસમૂહ ક, ઘ, છ, ઞ અક્ષરોથી શરૂ થનાર માટે છે; અને ‘પુષ્પરાશય’ નામસમૂહ જ તથા ટ અક્ષરોથી શરૂ થનાર માટે છે. તેનો પ્રયોગ દેવાલયમાં, જ્વરાદિ પીડામાં, વિનાયક-ગ્રહથી પીડિત માટે, વિદ્યાર્થી માટે, હ્રદમાં, ઘરમાં, વિજય ઇચ્છનાર માટે અને તીર્થસ્થાને કરવો.

Verse 3

पद्मिन्यां स्नापयेन्नारीं गर्भो यस्याः स्रवेत्तथा अशोकसन्निधौ स्नायाज्जातो यस्या विनश्यति

જે સ્ત્રીનો ગર્ભ સ્રવિત થઈને પડી જાય, તેને કમળવાળા સરોવરમાં સ્નાન કરાવવું જોઈએ. અને જેના નવજાત શિશુ વારંવાર જન્મીને નષ્ટ થાય, તે અશોક વૃક્ષની નજીક સ્નાન કરે.

Verse 4

पुष्पार्थिनाञ्च पुष्पाढ्ये पुत्रार्थिनाञ्च सागरे गृहसौभाग्यकामानां सर्वेषां विष्णुसन्निधौ

ફૂલ ઇચ્છનારોએ પુષ્પસમૃદ્ધ સ્થાનનો આશ્રય લેવો; પુત્ર ઇચ્છનારોએ સમુદ્રનો (સ્નાન માટે) આશ્રય લેવો; અને ગૃહસૌભાગ્ય ઇચ્છનારાઓ સહિત સર્વેને વિષ્ણુના સન્નિધિમાં સિદ્ધિ મળે છે.

Verse 5

वैष्णवे रेवतीपुष्ये सर्वेषां स्नानमुत्तमं स्नानकामस्य सप्ताहम्पूर्वमुत्सादनं स्मृतं

વૈષ્ણવ દિવસે—ચંદ્ર રેવતી અથવા પુષ્ય નક્ષત્રમાં હોય ત્યારે—સર્વ માટે સ્નાન ઉત્તમ કહેવાયું છે. સ્નાન ઇચ્છનાર માટે સાત દિવસ અગાઉ ઉત્સાદન (લેપન-શોધન) કરવું સ્મૃત છે.

Verse 6

पुनर् नवां रोचनाञ्च शताङ्गं गुरुणी त्वचं मधूकं रजनी द्वे च तगरन्नागकेशरम्

પુનર્નવા, રોચના, શતાઙ્ગ, ગુરુણીની છાલ, મધૂક, રજનીના બે પ્રકાર, તગર અને નાગકેસર—આ પણ (મિશ્રણમાં) ઉમેરવા.

Verse 7

अम्बरीञ्चैव मञ्जिष्ठां मांसीयासकमर्दनैः प्रियङ्गुसर्षपं कुष्ठम्बलाम्ब्राह्मीञ्च कुङ्कुमं

અંબરી, મંજિષ્ઠા, માંસી, યાસક અને મર્દન; તેમજ પ્રિયંગુ, સરસવ, કુષ્ઠ, બલા, બ્રાહ્મી અને કુંકુમ—આ પણ (લેપમાં) લેવા.

Verse 8

पञ्चगव्यं शक्तुमिश्रं उद्वर्त्य स्नानमाचरेत् मण्डले कर्णिकायाञ्च विष्णुं ब्राह्मणमर्चयेत्

પંચગવ્યને શક્તુ (ભૂંજેલા જવના લોટ) સાથે મિશ્ર કરી દેહ પર ઉબટનરૂપે ઘસી શુદ્ધિ માટે સ્નાન કરવું. પછી મંડળમાં, વિશેષ કરીને કર્ણિકામાં, વિષ્ણુની પૂજા અને બ્રાહ્મણનું સન્માન કરવું.

Verse 9

दक्षे वामे हरं पूर्वं पत्रे पूर्वादिके क्रमात् लिखेदिन्द्रादिकान्देवान् सायुधान् सहबान्धवान्

જમણે અને ડાબે પહેલાં હર (શિવ)ને લખવો. પછી કમળના પાંદડાં પર પૂર્વ દિશાથી ક્રમે ઇન્દ્ર આદિ દેવોને તેમના આયુધો સહિત અને તેમના સહચર-પરિવાર સહિત અંકિત કરવા.

Verse 10

स्नानमण्डलकान् दिक्षु कुर्याच्चैव विदिक्षु च विष्णुब्रह्मेशशक्रादींस्तदस्त्राण्यर्च्य होमयेत्

દિશાઓ અને વિદિશાઓમાં સ્નાન-મંડળો રચવા. વિષ્ણુ, બ્રહ્મા, ઈશ (શિવ), શક્ર (ઇન્દ્ર) વગેરે તથા તેમના અસ્ત્ર-મંત્રોની પૂજા કરીને પછી હોમ કરવો.

Verse 11

एकैकस्य त्वष्टशतं समिधस्तु तिलान् धृतं भद्रः सुभद्रः सिद्धार्थः कलसाः पुष्टिवर्धनाः

દરેક ક્રિયા માટે સમિધા આઠસો હોવી; તલ અને ઘીનું આહુતિદાન કરવું. કલશો ‘ભદ્ર’, ‘સુભદ્ર’, ‘સિદ્ધાર્થ’ નામે ગોઠવવા—જે પુષ્ટિ અને સમૃદ્ધિ વધારનાર છે.

Verse 12

अमोघश्चित्रभानुश् च पर्जन्यो ऽथ सुदर्शनः स्थापयेत्तु वटानेनान् साश्विरुद्रमरुद्गणान्

‘અમોઘ’, ‘ચિત્રભાનુ’, ‘પર્જન્ય’ અને પછી ‘સુદર્શન’—આ દેવતાઓને આ વટ-વિન્યાસ પ્રમાણે સ્થાપિત કરવું; સાથે અશ્વિનીકુમારો, રુદ્ર અને મરુદગણોને પણ.

Verse 13

सहवाहनानिति घ , ज च विश्वे देवस् तथा दैत्या वसवो मुनयस् तथा आवेशयन्तु सुप्रीतास् तथान्या अपि देवताः

“વાહનો સહિત” — ‘ઘ’ અને ‘જ’ એવો પણ વિધાન છે. વિશ્વેદેવો, દૈત્ય, વસુ અને મુનિઓ પ્રસન્ન થઈ આ કર્મ/મંડળમાં પ્રવેશ કરે; અન્ય દેવતાઓ પણ તેમ જ કરે.

Verse 14

ओषधीर् निक्षिपेत् कुम्भे जयन्तीं विजयां जयां शतावरीं शतपुष्पां विष्णुक्रान्तापराजिताम्

કુંભમાં ઔષધિઓ મૂકવી—જયંતી, વિજયા, જયા, શતાવરી, શતપુષ્પા અને વિષ્ણુક્રાંતા (અપરાજિતા)।

Verse 15

ज्योतिष्मतीमतिबलाञ्चन्दनोशीरकेशरं कस्तूरिकाञ्च कर्पूरं बालकं पत्रकं त्वचं

જ્યોતિષ્મતી, અતિબલા, ચંદન, ઉશીર, કેસર, કસ્તૂરી, કપૂર, બાલક, પત્રક અને ત્વચા—આ દ્રવ્યો ગ્રહણ કરવાં।

Verse 16

जातीफलं लवङ्गञ्च मृत्तिकां पञ्चगव्यकं भद्रपीठे स्थितं साध्यं स्नापयेयुर्द्विजा बलात्

જાતીફળ, લવિંગ, મૃત્તિકા અને પંચગવ્ય સાથે—ભદ્રપીઠ પર સ્થિત સાધ્યનું દ્વિજોએ દૃઢતાપૂર્વક સ્નાપન/અભિષેક કરાવવું।

Verse 17

राजाभिषेकमन्त्रोक्तदेवानां होमकाः पृथक् पूर्णाहुतिन्ततो दत्वा गुरवे दक्षिणां ददेत्

રાજાભિષેક મંત્રોમાં ઉલ્લેખિત દેવતાઓ માટે અલગ અલગ હોમ કરવો; પછી પૂર્ણાહુતિ આપી ગુરુને દક્ષિણા અર્પણ કરવી।

Verse 18

इन्द्रो ऽभिषिक्तो गुरुणा पुरा दैत्यान् जघान ह दिक्पालस्नानङ्कथितं संग्रामादौ जयादिकं

ગુરુ દ્વારા પૂર્વે અભિષિક્ત ઇન્દ્રે એક વખત દૈત્યોનો સંહાર કર્યો. તેથી દિક્પાલ-સ્નાનનું વિધાન કહાયું છે; તે યુદ્ધના આરંભે જ વિજય વગેરે શુભ ફળ આપે છે.