Adhyaya 94

Verse 2

इत्य् आदिमहपुराणे आग्नेये वास्तुपूजाकथनं नाम त्रिनवतितमो ऽध्यायः अथ चतुर्णवतितमो ऽध्यायः शिलाविन्यासविधानं ईश्वर उवाच ईशादिषु चरक्याद्याः पूर्ववत् पूजयेद्वहिः आहुतित्रितयं दद्यात् प्रतिदेवमनुक्रमात्

આ રીતે આદિમહાપુરાણના આગ્નેય (અગ્નિ) પુરાણમાં ‘વાસ્તુપુજા-કથન’ નામનો ત્રાણાણુંમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો. હવે ચોરાણુંમો અધ્યાય ‘શિલા-વિન્યાસ-વિધાન’ શરૂ થાય છે. ઈશ્વરે કહ્યું—ઈશ વગેરે દેવતાઓ માટે, ચરક્યાદિથી આરંભ કરીને, પૂર્વવત્ બહાર પૂજા કરવી અને ક્રમશઃ પ્રત્યેક દેવતાને ત્રણ આહુતિઓ આપવી.

Verse 3

दत्वा भूतबलिं लग्ने शिलान्यासमनुक्रमात् मध्यसूत्रे न्यसेच्छक्तिं कुम्भञ्चानन्तमुत्तमं

શુભ લગ્ને ભૂતબલિ અર્પણ કરીને ક્રમશઃ શિલાન્યાસ કરવો. મધ્યસૂત્ર પર શક્તિ સ્થાપવી અને ઉત્તમ કુંભ (કલશ) તથા અનંતને પણ મૂકવા.

Verse 4

नकारारूढमूलेन कुम्भे ऽस्मिन् धारयेच्छिलां कुम्भानष्टौ सभद्रादीन् दिक्षु पूर्वादिषु क्रमात्

‘ન’કારારૂઢ મૂળમંત્રથી આ કુંભમાં શિલા સ્થિર કરવી. પછી સભદ્રા વગેરે આઠ કુંભોને પૂર્વાદિ દિશાઓમાં ક્રમથી ગોઠવવા.

Verse 5

लोकपालाणुभिर्न्यस्य श्वभ्रेषु न्यस्तशक्तिषु ब्रह्माद्या इति ग मध्ये श्वभ्र इति घ कुम्भञ्चानन्तमन्तिकमिति घ , छ च कुम्भञ्चानन्तमन्तिममिति ङ लोकपालात्मभिर्न्यस्येदिति ख , छ च लोकपालाणुभिर्न्यस्येदिति ङ सूत्रेष्विति क कुम्भेष्विति ग शिलास्तेष्वथ नन्दाद्याः क्रमेण विनियोजयेत्

લોકપાલોના સૂક્ષ્મ અંશો દ્વારા ન્યાસ કરીને તૈયાર ખાડાઓમાં શક્તિઓ સ્થાપવી. કુંભની નજીક (અથવા અંતે) અનંતને નિયોજિત કરવો—પાઠાંતર મુજબ ન્યાસ સૂત્ર પર અથવા કુંભોમાં પણ કહેવાયું છે. પછી તે શિલાઓ પર નંદા વગેરેને ક્રમથી વિન્યસ્ત કરવું.

Verse 6

शम्बरैर् मूर्तिनाथानां यथा स्युर्भित्तिमध्यतः तासु धर्मादिकानष्टौ कोणात् कोणं विभागशः

શંબર (માપદોરી) વડે મૂર્તિનાથોનો વિન્યાસ એવો કરવો કે તેઓ ભિત્તિ-વિભાગોના મધ્યમાં આવે. તે વિભાગોમાં ધર્મ વગેરે આઠ તત્ત્વોને ખૂણેથી ખૂણાં સુધી ક્રમબદ્ધ વિભાગ પ્રમાણે સ્થાપવા.

Verse 7

सुभद्रादिषु नन्दाद्याश् चतस्रो ऽग्न्यादिकोणगाः अजिताद्याश् च पूर्वादिजयादिष्वथ विन्यसेत्

સુભદ્રા વગેરેમાં નંદા વગેરે ચાર દેવીઓને આગ્નેય ખૂણાથી શરૂ કરીને ખૂણાદિશાઓમાં સ્થાપવી. તેમ જ અજિતા વગેરેને પૂર્વાદિ દિશાઓમાં, જયાં વગેરે સ્થાનોએ વિન્યસ્ત કરવું.

Verse 8

ब्रह्माणं चोपरि मस्य व्यापकं च महेश्वरं चिन्तयेदेषु चाधानं व्योमप्रसादमध्यगं

પોતાના ઉપર બ્રહ્માનું ધ્યાન કરવું અને સર્વવ્યાપક મહેશ્વરનું ચિંતન કરવું; તથા આ સ્થાનોમાં આધાન (ન્યાસ) કરવો, વ્યોમ-પ્રાસાદના મધ્યમાં સ્થાપિત કરીને।

Verse 9

बलिन्दत्त्वा जपेदस्त्रं विघ्नदोषनिवारणं शिलापञ्चकपक्षे ऽपि मनागुद्दिश्यते यथा

બલિ અર્પણ કરીને વિઘ્ન-દોષ નિવારક અસ્ત્ર-મંત્રનો જપ કરવો; ‘શિલા-પંચક-પક્ષ’ દરમિયાન પણ તે યથોચિત રીતે, અલ્પ નિર્દેશ સાથે, વિહિત કહેવાય છે।

Verse 10

मध्ये पूर्णशिलान्यासः सुभद्रकलशे ऽर्धतः पद्मादिषु च नन्दाद्याः कोणेष्वग्न्यादिषु क्रमात्

મધ્યમાં પૂર્ણ-શિલા-ન્યાસ કરવો; તેનો અર્ધ ભાગ સુભદ્રા-કલશમાં મૂકવો. પદ્મ-આદિ યંત્રોમાં નન્દા વગેરે શક્તિદેવીઓની સ્થાપના અગ્નિ-કોણથી શરૂ કરીને અન્ય કોણોમાં ક્રમશઃ કરવી।

Verse 11

मध्यभावे चतस्रो ऽपि मातृवद्भावसम्मताः ॐ पूर्णे त्वं महाविश्वे सर्वसन्दोहलक्षणे

મધ્યભાવ-ન્યાસમાં તે ચારેય શક્તિઓને પણ માતૃસમાન ભાવવાળી માનવી. ॐ—હે પૂર્ણે! તું મહાવિશ્વ છે, સર્વસંદોહ (સમસ્ત સમુચ્ચય) લક્ષણવાળી।

Verse 12

सर्वसम्पूर्णमेवात्र कुरुष्वाङ्गिरसः सुते ॐ नन्दे त्वं नन्दिनी पुंसां त्वामत्र स्थापयाम्यहं

હે આંગિરસના પુત્ર! અહીં સર્વને સંપૂર્ણરૂપે પૂર્ણ કર. ॐ—હે નન્દે! તું પુરુષોને આનંદ આપનારી; હું તને અહીં સ્થાપિત કરું છું।

Verse 13

प्रासादे तिष्ठ सन्तृप्ता यावच्चन्द्रार्कतारकं आयुः कामं श्रियन्नन्दे देहि वासिष्ठ देहिनां

હે નંદા, ચંદ્ર‑સૂર્ય‑તારાઓ રહે ત્યાં સુધી આ પ્રાસાદમાં સંતોષપૂર્વક નિવાસ કર. હે વાસિષ્ઠી, દેહધારીઓને દીર્ઘ આયુષ્ય, કામસિદ્ધિ અને શ્રી‑સમૃદ્ધિ આપ.

Verse 14

उ चेति ग ब्रह्माणं चोपविन्यस्येति ख , घ , ङ , छ , च विघ्नदोषनिवारकमिति ग पूर्वशिलान्यास इति घ मध्याभावे इति ख , ग च महाभागे इति ग देहि मामिति ख , छ च देहि न इति घ अस्मिन् रक्षा सदा कार्या प्रासादे यत्नतस्त्वया ॐ भद्रे त्वं सर्वदा भद्रं लोकानां कुरु काश्यपि

આ પ્રાસાદમાં તારે પ્રયત્નપૂર્વક સદા રક્ષા‑કર્મ કરવું જોઈએ. ॐ ભદ્રે, તું સર્વદા મંગલમયી છે; હે કાશ્યપી, લોકોને મંગલમય કર. (પૂર્વવર્તી શબ્દસમૂહો પાંડુલિપિ‑પાઠાંતર/ન્યાસ‑વિધિ તથા વિઘ્ન‑દોષ નિવારણની નોંધો છે.)

Verse 15

आयुर्दा कामदा देवि श्रीप्रदा च सदा भव ॐ जये ऽत्र सर्वदा देवि श्रीदाअयुर्दा च सदा भव

હે દેવી, તું સદા આયુષ્ય આપનારી, કામના પૂર્ણ કરનારી અને શ્રી આપનારી થા. ॐ—અહીં જય થાઓ; હે દેવી, તું અહીં સર્વદા શ્રીદાયિની અને આયુર્દાયિની રહીશ.

Verse 16

ॐ जये ऽत्र सर्वदा देवि तिष्ठ त्वं स्थापिता मय नित्यञ्जयाय भूत्यै च स्वामिनी भव भार्गवि

ॐ। હે જયા દેવી, અહીં સર્વદા નિવાસ કર; તને મેં સ્થાપિત કરી છે. નિત્ય વિજય અને સમૃદ્ધિ માટે, હે ભાર్గવી, અમારી સ્વામિની બન.

Verse 17

ॐ रिक्ते ऽतिरिक्तदोषघ्ने सिद्धिमुक्तिप्रदे शुभं सर्वदा सर्वदेशस्थे तिष्ठास्मिन् विश्वरूपिणि

ॐ। હે રિક્તે, અપૂર્તિ‑અતિપૂર્તિના દોષનો નાશ કરનારી, સિદ્ધિ અને મુક્તિ આપનારી, શુભમયી—જે સર્વદેશોમાં સદા સ્થિત છે—હે વિશ્વરૂપિણી, અહીં નિવાસ કર.

Verse 18

गगनायतनन्ध्यात्वा तत्र तत्त्वत्रयं न्यसेत् प्रायश्चित्तन्ततो हुत्वा विधिना विसृजेन्मखं

આકાશને સૂક્ષ્મ આવાસરૂપે ધ્યાન કરીને ત્યાં તત્ત્વત્રયનો ન્યાસ કરવો. ત્યારબાદ વિધિ પ્રમાણે પ્રાયશ્ચિત્ત આહુતિ અર્પણ કરીને યજ્ઞ (મખ)નું યથાવિધી સમાપન તથા વિસર્જન કરવું.