Adhyaya 93

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये शिलान्यासकथनं नाम द्विनवतितमो ऽध्यायः अथ त्रिनवतितमो ऽध्यायः वास्तुपूजादिविधानम् ईश्वर उवाच ततः प्रासादमासूत्र्य वर्तयेद्वास्तुमण्डपं कुर्यात् कोष्ठचतुःषष्टिं क्षेत्रे वेदास्रके समे

આ રીતે આગ્નેય આદિમહાપુરાણમાં ‘શિલાન્યાસકથન’ નામનો બાણુંમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો. હવે ત્રાણુંમો અધ્યાય—‘વાસ્તુપુજા વગેરેનું વિધાન’. ઈશ્વર બોલ્યા: ત્યારબાદ પ્રાસાદની યોજના ગોઠવી વાસ્તુમંડપ (વાસ્તુમંડલ) સ્થાપિત કરવો; સમતલ વેદાસ્રક આકારના ક્ષેત્રમાં ચોસઠ કોષ્ઠ (ખંડ) બનાવવા।

Verse 2

कोणेषु विन्यसेद् वंशौ रज्जवो ऽष्टौ विकोणगाः ॐ इं उं इति घ , ङ् च पञ्चगव्येन संसिक्तान् इति ग न्यूनादिदोषनाशार्थमिति घ यजेदस्रेण शुद्ध्यर्थमाहुतीनामिति घ वास्तुमण्डलमिति ग ङ तत इति श्लोकार्धं घ पुस्तके नास्ति विन्यसेद्वंशमिति ख द्विपदाः षट्पदास्तास्तु वास्तुन्तत्रार्चयेद् यथा

કોણોમાં વાંસના દંડ ગોઠવવા અને વિકોણ દિશાઓમાં જતી આઠ રજ્જુઓ બાંધવી; તે રજ્જુઓ બે પદ અને છ પદ પ્રમાણની હોવી જોઈએ। તે મંડલમાં વિધિપૂર્વક વાસ્તુદેવનું પૂજન કરવું।

Verse 3

आकुञ्चितकचं वास्तुमुत्तानमसुराकृतिं स्मरेत् पूजासु कुड्यादिनिवेशे उत्तराननं

પૂજામાં વાસ્તુ (વાસ્તુપુરુષ)નું ધ્યાન વાંકિયા વાળવાળો, પીઠે સૂતો (ઉત્તાન), અસુરાકૃતિ રૂપે કરવું; અને દીવાલ વગેરેની ગોઠવણીમાં તેને ઉત્તરમુખ સ્થાપિત કરવો।

Verse 4

जानुनी कूर्परौ शक्थि दिशि वातहुताशयोः पैत्र्यां पादपुटे रौद्र्यां शिरो ऽस्य हृदये ऽञ्जलिः

ન્યાસમાં ઘૂંટણ, કોણી અને જાંઘને વાયુ તથા અગ્નિની દિશાઓમાં સ્થાપિત કરવી. પિતૃદિશા (દક્ષિણ)માં પગનાં તળિયા, રુદ્રદિશા (ઉત્તર)માં શિર, અને હૃદયમાં જોડેલા કરોની અંજલિ સ્થાપવી.

Verse 5

अस्य देहे समारूढा देवताः पूजिताः शुभाः अष्टौ कोणाधिपास्तत्र कोणार्धेष्वष्टसु स्थिताः

આ દેહ પર શુભ દેવતાઓ સ્થાપિત થાય છે અને વિધિપૂર્વક પૂજાય છે. ત્યાં આઠ કોણોના અધિપતિઓ આઠ મધ્ય-કોણ પ્રદેશોમાં સ્થિત ગણાય છે.

Verse 6

षट्पदास्तु मरीच्याद्या दिक्षु पूर्वादिषु क्रमात् मध्ये चतुष्पदो ब्रह्मा शेषास्तु पदिकाः स्मृताः

પૂર્વ વગેરે દિશાઓમાં ક્રમશઃ મરીચિ આદિ ઋષિઓ ષટ્પદ સ્થાનોમાં નિયોજિત છે. મધ્યમાં બ્રહ્મા ચતુષ્પદ સ્થાને છે; બાકીના ઉપપદ (ગૌણ) સ્થાનોમાં સ્થિત ગણાય છે.

Verse 7

समस्तनाडीसंयोगे महामर्मानुजं फलं त्रिशूलं स्वस्तिकं वज्रं महास्वस्तिकसम्पुटौ

સમસ્ત નાડીઓના સંયોગસ્થાને મહામર્મની નજીક ‘ફળ’ નામનું ચિહ્ન ઉત્પન્ન થાય છે એમ કહેવાય છે. તેમજ ત્રિશૂલ, સ્વસ્તિક, વજ્ર અને મહાસ્વસ્તિક-સમ્પુટ—આ રૂપ/લક્ષણો પણ ગણાય છે.

Verse 8

त्रिकुटुं मणिबन्धं च सुविशुद्धं पदं तथा इति द्वादश मर्माणि वास्तोर्भित्त्यादिषु त्यजेत्

‘ત્રિકુટ’, ‘મણિબંધ’, તેમજ ‘સુવિશુદ્ધ’ અને ‘પદ’—આદિ મળીને દ્વાદશ મર્મ (પ્રાણસંધિ) થાય છે. વાસ્તુમાં ભીતિ વગેરે રચના કરતી વખતે આ મર્મસ્થાનોને ટાળવા જોઈએ.

Verse 9

साज्यमक्षतमीशाय पर्जन्यायाम्बुजोदकं ददीताथ जयन्ताय पताकां कुङ्कुमोज्ज्वलां

ઈશ (શિવ)ને ઘી મિશ્રિત અક્ષત અર્પણ કરવાં; પર્જન્યને કમળજળ આપવું; અને પછી જયંતને કુંકુમથી તેજસ્વી ધ્વજા સમર્પિત કરવી।

Verse 10

रत्नवारि महेन्द्राय रवौ धूम्रं वितानकं सत्याय घृतगोधूममाज्यभक्तं भृशाय च

મહેન્દ્ર (ઇન્દ્ર)ને રત્નસમાન જળ અર્પણ કરવું; સૂર્યને ધૂમ્ર ધૂપ તથા વિતાન (છત્ર/છાવણી) સમર્પિત કરવું; સત્યને ઘીથી તૈયાર કરેલું ઘઉં; અને ભૃશને પણ ઘૃતયુક્ત ભાત અર્પણ કરવો।

Verse 11

विमांसमन्तरीक्षाय शुक्तुन्तेभ्यस्तु पूर्वतः मधुक्षीराज्यसम्पूर्णां प्रदद्याद्वह्नये श्रुचं

અંતરીક્ષ દેવતાને માંસવિહિન હવિ અર્પણ કરવું; અને શુક્તુ વગેરે અન્ય આહુતિઓ પહેલાં અગ્નિને મધુ, દૂધ અને ઘીથી પરિપૂર્ણ સ્રુચ (હવિનો ચમચો) અર્પણ કરવો।

Verse 12

लाजान् पूर्णं सुवर्णाम्बु वितथाय निवेदयेत् घ कुर्यादित्यादिः मुत्तानमसुराकृतिमित्यन्तः श्लोकद्वयात्मकपाठो ग पुस्तकके नास्ति कोणार्धेषु व्यवस्थिता इति घ पादिका इति ख मुष्टिकं वक्त्रमिति ख त्रिकोष्ठमिति ग ददीतेति अर्धश्लोको ग पुस्तके नास्ति दद्याद् गृहक्षते क्षौद्रं यमराजे पलौदनं

વિતથ દેવતાને પૂર્ણ પ્રમાણમાં લાજા (ભૂંજેલા ધાન), સોનું અને જળ સાથે નિવેદન કરવું। ગૃહપીડા/ઉપદ્રવ માટે મધ આપવું; અને યમરાજને પલૌદન (પકાવેલો ભાત) અર્પણ કરવો।

Verse 13

गन्धं गन्धर्वनाथाय जिह्वां भृङ्गाय पक्षिणः मृगाय पद्मपर्णानि याम्यामित्यष्टदेवताः

સુગંધ ગંધર્વનાથને નિમણૂક કરવી; જિહ્વા ભૃંગને; પક્ષીઓ મૃગને; અને કમળપર્ણ યામ્યાને—આ રીતે આ વિધિના અષ્ટદેવતાઓ દર્શાવવામાં આવ્યા છે।

Verse 14

पित्रे तिलोदकं क्षीरं वृक्षजं दन्तधावनं दौवारिकाय देवाय प्रदद्याद् धेनुमुद्रया

પિતૃઓને તિલોદક અને ક્ષીર અર્પણ કરવું; તથા દૌવારિક દેવને વૃક્ષજન્ય દંતધાવન દાતણ ધેનુ-મુદ્રાથી પ્રદાન કરવી।

Verse 15

सुग्रीवाय दिशेत् पूपान् पुष्पदन्ताय दर्भकं रक्तं प्रचेतसे पद्ममसुराय सुरासवं

સુગ્રીવને પૂપ (મીઠા કેક) અર્પણ કરવો; પુષ્પદંતને દર્ભ; પ્રચેતસને લાલ પદ્મ; અને અસુરને સુરાસવ (મદ્ય) નિવેદન કરવું।

Verse 16

घृतं गुडौदनं शेषे रोगाय घृतमण्डकान् लाजान् वा पश्चिमाशायां देवाष्टकमितीरितं

શેષ સ્થિતિ માટે ઘી અને ગોળ-ભાતનું વિધાન છે; રોગ માટે ઘૃતમંડક અથવા લાજા (ભૂંજેલા ધાન) લેવાં. પશ્ચિમ દિશામાં ‘દેવાષ્ટક’ જપવાનું કહેવાયું છે।

Verse 17

मारुताय ध्वजं पीतं नागाय नागकेशरं मुख्ये भक्ष्याणि भल्लाटे मुद्गसूपं सुसंस्कृतं

મારુત (વાયુ) ને પીળો ધ્વજ અર્પણ કરવો; નાગોને નાગકેસર; મુખ્ય દેવતાને ઉત્તમ ભક્ષ્ય; અને ભલ્લાટને સુસંસ્કૃત મુંગનો સૂપ નિવેદન કરવો।

Verse 18

सोमाय पायसं साज्यं शालूकमूषये दिशेत् लोपीमदितये दित्यै पुरीमित्युत्तराष्टकं

સોમને ઘી મિશ્રિત પાયસ અર્પણ કરવો; ઊષાને શાલૂક (કમળમૂળ) પ્રદાન કરવું; અદિતિને લોપી; અને દિતિને પુરી—આ રીતે ઉત્તરાષ્ટક પૂર્ણ થાય છે।

Verse 19

मोदकान् ब्रह्मणः प्राच्यां षट्पादाय मरीचये सवित्रे रक्तपुष्पाणि वह्न्यधःकोणकोष्ठके

પૂર્વ દિશામાં બ્રહ્માને મોદક અર્પણ કરવો. ષટ્પાદ અને મરીચિને પણ આપવો; તથા સવિતૃને લાલ પુષ્પો અર્પણ કરવા—આ અર્પણ અગ્નિસંબંધિત આગ્નેય અધઃકોણ-કોષ્ઠકમાં સ્થાપિત કરવું.

Verse 20

तदधःकोष्ठके दद्यात् सावित्र्यै च कुशोदकं दक्षिणे चन्दनं रक्तं षट्पदाय विवस्वते

તેના નીચેના કોષ્ઠકમાં સાવિત્રી માટે કુશોદક અર્પણ કરવું. અને દક્ષિણ તરફ ષટ્પાદ—વિવસ્વત્ (સૂર્ય) માટે લાલ ચંદન (લેપ) સ્થાપિત કરવું.

Verse 21

हरिद्रौदनमिन्द्राय रक्षोधःक्रीणकोष्ठके देवता इति ख प्रदद्यादघमुद्रयेति ख प्रदद्याद्वनमुद्रयेति घ , छ च पद्मं सम्बरायेति घ शालूकं शृणयेति ख , छ च पुरीमित्यवराष्टकमिति ग सवित्रे च कुशोदकमिति ग सावित्र्यै चन्दनमिति ग इन्द्रजयाय मिश्रान्नमिन्द्राधस्तान्निवेदयेत्

ઇન્દ્રને હરિદ્રા-ઓદન અર્પણ કરવું. ‘રક્ષો-ધઃ-ક્રીણ-કોષ્ઠક’ વિધિમાં મંત્રાનુસાર ‘દેવતા’, ‘અઘમુદ્રા’ અને ‘વનમુદ્રા’ને અર્પણ આપવું. સંબરાને કમળ, શૃણયને શાલૂક, અવરાષ્ટકને પૂરી આપવી; સવિતૃને કુશોદક અને સાવિત્રીને ચંદન અર્પણ કરવું. ‘ઇન્દ્રજય’ માટે ઇન્દ્રના અધઃસ્થાને મિશ્રાન્ન નિવેદન કરવું.

Verse 22

वरुण्यां षट्पदासीने मित्रे सङुडमोदनं रुद्राय घृतसिद्धान्नं वायुकोणाधरे पदे

વરুণની દિશામાં ષટ્પાદાસીન દેવતાને અર્પણ આપવું. મિત્રને સઙુડ-મોદન (મધુર અન્ન) નિવેદન કરવું. અને વાયુકોણના અધર પદમાં રુદ્રને ઘૃતસિદ્ધ અન્ન અર્પણ કરવું.

Verse 23

तदधो रुद्रदासाय मासं मार्गमथोत्तरे ददीत माषनैवेद्यं षट्पदस्थे धराधरे

તેના નીચે રુદ્રના દાસ માટે એક માસ સુધી નિર્ધારિત માર્ગ (ક્રમ) મુજબ અર્પણ આપવું. ત્યારબાદ ઉત્તર દિશામાં, આધારભૂમિ પર ષટ્પાદ-ચિહ્નિત સ્થાને માષ (ઉડદ)નું નૈવેદ્ય નિવેદન કરવું.

Verse 24

आपाय शिवकोणाधः तद्वत्साय च तत्स्थले क्रमाद्दद्याद्दधिक्षीरं पूजयित्वा विधानतः

આપાય (દક્ષિણ) દિશામાં, શિવ-કોણની નીચે, અને એ જ સ્થાને વાછરડાં માટે પણ, ક્રમશઃ દહીં અને દૂધ અર્પણ કરવું; વિધાન મુજબ પૂજા કરીને સમર્પણ કરવું।

Verse 25

चतुष्पदे निविष्टाय ब्रह्मणे मध्मदेशतः पञ्चगव्याक्षतोपेतञ्चरुं साज्यं निवेदयेत्

ચાર પગવાળા આસન પર બેઠેલા બ્રાહ્મણને, મધ્યસ્થાનથી, પંચગવ્ય અને અક્ષત સાથે, ઘી સહિતનું ચરુ (પકાવેલું હવિષ્યાન્ન) નિવેદન કરવું।

Verse 26

ईशादिवायुपर्यन्तकोणेष्वथ यथाक्रमं वास्तुवाह्ये चरक्याद्याश् चतस्रः पूजयेद् यथा

ત્યારબાદ ઈશાનથી લઈને વાયુ સુધીના કોણદિશાઓમાં, ક્રમશઃ, વાસ્તુ-મંડળની બાહ્ય પરિધિ પર, ચરકી આદિ ચાર દેવીઓનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરવું।

Verse 27

चरक्यै सघृतं मांसं विदार्यै दधिपङ्कजे पूतनायै पलं पित्तं रुधिरं च निवेदयेत्

ચરકીને ઘી મિશ્રિત માંસ અર્પણ કરવું; વિદારીને કમળપાનના પાત્રમાં દહીં; અને પૂતનાને પિત્ત તથા રક્તসহ માંસનો એક ભાગ નિવેદન કરવો।

Verse 28

अस्थीनि पापराक्षस्यै रक्तपित्तपलानि च ततो माषौदनं प्राच्यां स्कन्दाय विनिवेदयेत्

પાપી રાક્ષસીને હાડકાં તથા રક્ત-પિત્તમિશ્રિત માંસના ગાંઠા અર્પણ કરવા; ત્યારબાદ પૂર્વ દિશામાં સ્કંદને માષૌદન (ઉડદ સાથે રાંધેલો ભાત) નિવેદન કરવું।

Verse 29

अर्यम्णे दक्षिणाशायां पूपान् कृसरया युतान् जम्भकाय च वारुण्यामामिषं रुधिरान्वितं

દક્ષિણ દિશામાં અર્યમનને કૃસરા સાથેના પૂપ અર્પણ કરવા; અને વારુણ્ય (જલસંબંધિત) દિશામાં જંભકને રક્તસહિત આમિષ નિવેદન કરવું.

Verse 30

उदीच्यां पिलिपिञ्जाय रक्तान्नं कुसुमानि च यजेद्वा सकलं वास्तुं कुशदध्यक्षतेर्जलैः

ઉત્તર દિશામાં પિલિપિઞ્જની પૂજા લાલ અન્ન અને પુષ્પોથી કરવી; અથવા કુશ, દહીં અને અક્ષત મિશ્રિત જળથી સમગ્ર વાસ્તુસ્થળનું પ્રોક્ષણ કરવું.

Verse 31

आपवत्सचतुष्टये इति ख तद्वत्सायै च तत्तले इति घ , ज च वाराह्यै इति ङ , छ च विपचे इति ख , छ च ततो मांसौदनमिति ख घ छ च कुम्भकायेति छ पिलिपिच्छायेति ङ लिपिपिञ्जायेति छ गृहे च नगरादौ च एकाशीतिपदैर् यजेत् त्रिपदा रज्जवः कार्याः षट्पदाश् च विकोणके

‘આપવત્સચતુષ્ટયે’—‘ખ’ સ્થાને; ‘તદ્વત્સાયૈ ચ તત્તલે’—‘ઘ’ (અને ‘જ’) સ્થાને; ‘વારાહ્યૈ’—‘ઙ’ (અને ‘છ’) સ્થાને; ‘વિપચે’—‘ખ’ (અને ‘છ’) સ્થાને વિન્યાસ કરવો। ત્યારબાદ ‘માંસૌદનમ્’—‘ખ’, ‘ઘ’ અને ‘છ’ સ્થાને; ‘કુમ્ભકાય’—‘છ’ સ્થાને; ‘પિલિપિચ્છાય’—‘ઙ’ સ્થાને; ‘લિપિપિઞ્જાય’—‘છ’ સ્થાને। ગૃહ, નગર વગેરેમાં એકાશીતી પદ/પદક્રમથી યજન કરવું; રજ્જુઓ ત્રિપદ પ્રમાણની અને વિકોણમાં ષટ્પદ પ્રમાણની કરવી।

Verse 32

ईशाद्याः पादिकास्तस्मिन्नागद्याश् च द्विकोष्ठगाः षट्पदस्था मरीच्याद्या ब्रह्मा नवपदः स्मृतः

તે વાસ્તુ-મંડળમાં ઈશ વગેરે એક-એક પદમાં સ્થિત છે; નાગ વગેરે બે કોષ્ઠમાં; મરીચિ વગેરે છ પદમાં; અને બ્રહ્મા નવ પદમાં સ્થિત માનવામાં આવે છે।

Verse 33

नगरग्रामखेटादौ वास्तुः शतपदो ऽपि वा वंशद्वयं कोणगतं दुर्जयं दुर्धरं सदा

નગર, ગ્રામ કે ખેટા વગેરેના આયોજનમાં વાસ્તુ શતપદ (સો ચોરસ) હોય તોય, ખૂણે આવેલું વંશદ્વય સદા દુર્જય અને દુર્ધર માનવામાં આવે છે।

Verse 34

यथा देवालये न्यसस् तथा शतपदे हितः ग्रहाः स्कन्दादयस्तत्र विज्ञेयाश् चैव षट्पदाः

જેમ દેવાલયમાં ન્યાસ કરવામાં આવે છે, તેમ જ ‘શતપદ’ (સો પાંખડી) કમળ પર પણ તેને યોગ્ય રીતે વિન્યાસ કરવો જોઈએ. ત્યાં ગ્રહદેવતાઓની પ્રતિષ્ઠા કરવી; અને સ્કંદ વગેરેને ‘ષટ્પદ’ (છ પાંખડી) કમળમાં સ્થિત માનવા જોઈએ.

Verse 35

चरक्याद्या भूतपदा रज्जुवंशादि पूर्ववत् देशसंस्थापने वास्तु चतुस्त्रिंशच्छतं भवेत्

દેશ-સંસ્થાપનમાં ચરકી વગેરે ભૂતપદો તથા રજ્જુ, વંશ વગેરેની રીતો પૂર્વોક્ત પ્રમાણે જ લાગુ કરવી. આ રીતે વાસ્તુમંડળ બત્રીસ સો (૩૨૦૦) પદ/એકમનું બને છે.

Verse 36

चतुःषष्टिपदो ब्रह्मा मरीच्याद्याश् च देवताः चतुःपञ्चाशत्पदिका आपाद्यष्टौ रसाग्निभिः

‘બ્રહ્મા’ છંદ ચોસઠ પદ/અક્ષર-એકમોનું છે; મરીચિ વગેરે દેવતાઓ માટે પણ તદ્રূপ સમજવું. ‘ચતુઃપંચાશત્પદિકા’ છંદ ચોપન પદોનું છે; અને ‘રસ’ તથા ‘અગ્નિ’ના સંખ્યાસંકેતથી આઠ ઉમેરીને ગણતરી પૂર્ણ થાય છે.

Verse 37

ईशानाद्या नवपदाः स्कन्दाद्याः शक्तिकाः स्मृताः चरक्याद्यास्तद्वदेव रज्जुवंशादि पूर्ववत्

નવ પદો ઈશાનથી આરંભ થાય છે એમ જાણવું; અને ‘શક્તિકા’ઓ સ્કંદથી આરંભ થાય છે એમ સ્મૃતિમાં કહેવાયું છે. એ જ રીતે ચરકી વગેરે સમૂહો પણ તદ્વત્ સમજવા; તથા રજ્જુ, વંશ વગેરેના ભેદ પૂર્વવત્ જ માનવા.

Verse 38

ज्ञेयो वंशसहस्रैस्तु वास्तुमण्डलगः पदैः न्यासो नवगुणस्तत्र कर्तव्यो देशवास्तुवित्

વાસ્તુમંડળને તેના પદો (ગ્રીડ-ખાણા) અનુસાર હજારો વંશ (માપદંડ) વડે માપીને સમજવું જોઈએ. તે વિન્યાસમાં નવગુણ (નવવિધ/નવવાર) ન્યાસ કરવો—આ કાર્ય દેશ અને વાસ્તુના સિદ્ધાંતોમાં નિપુણ વ્યક્તિએ કરવું જોઈએ.

Verse 39

पञ्चचिंशत्पदो वास्तुर्वैतालाख्यश्चितौ स्मृतः अन्यो नवपदो वास्तुः षोडशाङ्घ्रिस् तथापरः

નિર્માણપ્રસંગે (ચિતિ) પચ્ચીસ પદવાળો વાસ્તુ ‘વૈતાલ’ કહેવાય છે. બીજો નવપદ વાસ્તુ છે; અને ત્રીજો ષોડશાંઘ્રિ (સોળ પદવાળો) વિન્યાસ છે.

Verse 40

षडस्रत्र्यस्रवृत्तादेर्मध्ये स्याच्चतुरस्रकं इपदे इति घ ईशानाद्याः शिवपदा स्कन्दाद्याः पदिका इति घ समञ्च स्थापने वास्तुश् चतुस्त्रिंशच्छतं भवेदिति घ पुस्तके ऽधिकः पाठः चतुःषष्टिपदो ब्रह्मा इत्य् आदिः, रज्जुवंशादि पूर्ववत् इत्य् अन्तः पाठो ग पुस्तके नास्ति खाते वास्तोः समं पृष्ठे न्यासे ब्रह्मशिलात्मके

ષટ્કોણ, ત્રિકોણ, વર્તુળ વગેરે મંડલોના મધ્યમાં ચતુરસ્ર (ચોરસ) સ્થાપવો—તેને ‘પદ’ (વિભાગ) કહે છે. ઈશાનાદિ પદો ‘શિવપદ’ છે; સ્કંદાદિ પદો ‘પદિકા’ (ઉપપદ) કહેવાય છે. સમંચ/વેદિકા સ્થાપનમાં વાસ્તુ-મંડલ ૩૩૨ વિભાગોનું બને છે—એવો પાઠ છે. ખાતા (ખોદકામ)માં સમ પીઠ પર બ્રહ્મશિલા-રૂપે ન્યાસ કરવો જોઈએ.

Verse 41

शाषाकस्य निवेशे च मूर्तिसंस्थापने तथा पायसेन तु नैवेद्यं सर्वेषां वा प्रदापयेत्

શાષાકના નિવેશમાં તથા મૂર્તિ-સ્થાપનમાં પાયસ (ખીર)નું નૈવેદ્ય અર્પણ કરવું; અથવા સર્વ દેવતાઓને એકસાથે અર્પણ કરવું.

Verse 42

उक्तानुक्ते तु वै वास्तुः पञ्चहस्तप्रमाणतः गृहप्रासादमानेन वास्तुः श्रेष्ठस्तु सर्वदा

ઉક્ત હોય કે અનુક્ત, વાસ્તુનું પ્રમાણ પાંચ હસ્ત માનવું; અને ગૃહ તથા પ્રાસાદના માપ તે મુજબ રાખવાથી એ વાસ્તુ-પ્રમાણ સદા શ્રેષ્ઠ રહે છે.