Adhyaya 79
पवित्रारोहणविधिः (The Rite of Raising/Placing the Pavitra)
આ અધ્યાયમાં વાસ્તુ-પ્રતિષ્ઠા અને ઈશાન-કલ્પમાં પૂર્ણતા તથા દોષ-પરિહાર માટે ‘પવિત્રારોહણ’—પવિત્ર (શુદ્ધિકારક વળય/દોરો) ઊંચકીને/સ્થાપીને કરાતો વિધિ—વિસ્તારે વર્ણવાયો છે. આચાર્ય પ્રાતઃ સ્નાન-સંધ્યા કરીને શુદ્ધ થઈ મંડપમાં પ્રવેશ કરે છે અને ઈશાન ખૂણે સ્વચ્છ પાત્રમાં પવિત્રો મૂકે છે, આવાહિત દેવતાનું વિસર્જન કર્યા વિના. પછી વિધિવત શુદ્ધિ-વિસર્જન બાદ સૂર્ય (ભાનુ/આદિત્ય), દ્વારદેવતાઓ, દિક્પાલો, કુંભેશ/ઈશાન, શિવ અને અગ્નિની નૈમિત્તિક પૂજા થાય છે; મંત્ર-તર્પણ, પ્રાયશ્ચિત્ત-હોમ, ૧૦૮ આહુતિઓ અને પૂર્ણાહુતિ કરવામાં આવે છે. મંત્ર-ક્રિયા-દ્રવ્યમાં થયેલી ઊણપનો સ્વીકાર, પૂર્ણતા માટે પ્રાર્થના અને ‘ગંગા-અવતારક’ અવતરણ-પ્રાર્થના દ્વારા ભૂલોને દૈવી આજ્ઞાના એક સૂત્રમાં ગૂંથી દેવામાં આવે છે. ત્યારબાદ વ્યાહૃતિ તથા અગ્નિ/સોમ ક્રમ સહિત ચતુર્વિધ હોમ, પવિત્ર સાથે દિક્પાલોને અર્પણ, ગુરુપૂજાને શિવપૂજા રૂપે માન્ય, દ્વિજભોજન, નાડી-યોગથી અંતઃસંહાર સહિત વિસર્જન અને ચંડેશ્વર પૂજા; તેમજ દૂર હોવા છતાં પવિત્રકર્મમાં ગુરુ-સન્નિધિ આવશ્યક હોવાનું જણાવે છે.
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये पवित्राधिवासनविधिर्नाम अष्टसप्ततितमो ऽध्यायः : अथैकोनाशीतितमो ऽध्यायः पवित्रारोहणविधिः ईश्वर उवाच अथ प्रातः समुत्थाय कृतस्नानः समाहितः कृतसन्ध्यार्चनो मन्त्री प्रविश्य मखमण्डपं
આ રીતે આદિમહાપુરાણ શ્રી આગ્નેયપુરાણમાં “પવિત્રાધિવાસનવિધિ” નામનો અષ્ટસપ્તતિતમ અધ્યાય પૂર્ણ થયો. હવે “પવિત્રારોહણવિધિ” નામનો એકોનાશીતિતમ અધ્યાય આરંભ થાય છે. ઈશ્વર બોલ્યા—પછી પ્રાતઃકાળે ઊઠીને, સ્નાન કરીને, મનને સમાહિત રાખીને, સંધ્યા-આરાધના કરીને, યાજક (મંત્રિ) યજ્ઞમંડપમાં પ્રવેશ કરે।
Verse 2
समादाय पवित्राणि अविसर्जितदैवतः ऐशान्यां भाजने शुद्धे स्थापयेत् कृतमण्डले
પવિત્રો (શુદ્ધિકારક દોરા/વળયો) લઈને, આવાહિત દેવતાનું વિસર્જન કર્યા વિના, કૃત મંડલની અંદર ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) દિશામાં રાખેલા શુદ્ધ પાત્રમાં તેને સ્થાપિત કરવું।
Verse 3
ततो विसर्ज्य देवेशं निर्माल्यमपनीय च पूर्ववद् भूतले शुद्धेकृत्वाह्निकमथ द्वयं
ત્યારબાદ દેવેશનું વિધિવત્ વિસર્જન કરીને અને નિર્માલ્ય (વપરાયેલ પુષ્પ-પ્રસાદાદિ અવશેષ) દૂર કરીને, પૂર્વવત્ ભૂમિ પરના શુદ્ધ સ્થાને પ્રાતઃ-સાયં એમ બે આહ્નિક કર્મ કરવાં।
Verse 4
आदित्यद्वारदिक्पालकुम्भेशानौ शिवे ऽनले नैमित्तिकीं सविस्तरां कुर्यात् पूजां विशेषतः
નૈમિત્તિક (વિશેષ પ્રસંગ) વિધિમાં આદિત્ય, દ્વારદેવતાઓ, દિક્પાલો, કુંભેશ, ઈશાન, શિવ અને અનલ (અગ્નિ)—એમને ક્રમશઃ વિશેષ રીતે વિસ્તૃત પૂજા કરવી જોઈએ।
Verse 5
मन्त्राणां तर्पणं प्रायश्चित्तहोमं शरात्मना अष्टोत्तरशतं कृत्वा दद्यात् पूर्णाहुतिं शनैः
મંત્રોનું તર્પણ તથા શરા-દ્રવ્યથી પ્રાયશ્ચિત્ત-હોમ કરીને, એકસો આઠ આહુતિઓ પૂર્ણ કરવી; પછી ધીમે ધીમે પૂર્ણાહુતિ અર્પણ કરવી।
Verse 6
आदित्यद्वारदिक्पालान् स्कन्देशानौ शिवे ऽनले इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः शराणुनेति घ, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः पवित्रं भानवे दत्वा समाचम्य ददीत च द्वारमालादिदिक्पालकुम्भवर्धनिकादिषु
ભાનુ (સૂર્ય)ને પવિત્ર અર્પણ કરીને અને આચમન કરીને, દ્વારમાળા, દિક્પાલ-કુંભ, વર્ધની-પાત્ર વગેરે નિર્ધારિત સ્થાનો પર દ્વારદેવતાઓ તથા દિક્પાલોને વિધિપૂર્વક અર્પણ કરવું। (પાઠભેદ: ‘આદિત્ય–દ્વાર–દિક્પાલાન્…/સ્કન્દ–ઈશ–અનૌ…’; તેમજ ‘શરાણુના…’)।
Verse 7
सन्निधाने ततः शम्भोरुपविश्य निजासने पवित्रमात्मने दद्याद्गणाय गुरुवह्नये
ત્યારબાદ શંભુ (શિવ)ની સન્નિધિમાં પોતાના આસન પર બેસીને પોતાના માટે પવિત્ર (સૂતર/અંગૂઠી) અર્પણ કરવું; તેમજ ગણેશ, ગુરુ અને પાવક (અગ્નિ)ને પણ અર્પણ કરવું।
Verse 8
ॐ कालात्मना त्वया देव यद्दिष्टं मामके विधौ कृतं क्लिष्टं समुत्सृष्टं कृतं गुप्तञ्च यत्कृतं
ॐ। હે દેવ, જેમનું સ્વરૂપ જ કાળ છે—મારા વિધિ-વિધાનમાં તમે જે નિર્ધારિત કર્યું છે, તેમાં મેં જે કષ્ટથી (દોષથી) કર્યું, જે બેદરકારીથી છોડ્યું અથવા અધૂરું રાખ્યું, અને જે ગુપ્ત રીતે કર્યું—તે સર્વ તમે સ્વીકારો।
Verse 9
तदस्तु क्लिष्टमक्लिष्टं कृतं क्लिष्टमसंस्कृतं सर्वात्मनामुना शम्भो पवित्रेण त्वदिच्छया
હે શંભો, તમારી ઇચ્છાથી આ પવિત્ર ક્રિયા દ્વારા, મારી સર્વાત્મા સહિત જે કંઈ થયું છે—કષ્ટથી કે કષ્ટ વિના, અપૂર્ણ કે અસંસ્કૃત—તે સર્વ પવિત્ર થાઓ।
Verse 10
ॐ पूरयमखव्रतं नियमेश्वराय स्वाहा आत्मतत्त्वे प्रकृत्यन्ते पालिते पद्मयोनिना
ॐ। નિયમેશ્વરને સ્વાહા—આ આહુતિ યજ્ઞવ્રત પૂર્ણ કરે; આત્મતત્ત્વમાં, પ્રકૃતિના અંતે, પદ્મયોનિ (બ્રહ્મા) દ્વારા પાલિત/સ્થાપિત (અવસ્થામાં)।
Verse 11
मूलं लयान्तमुच्चार्य पवित्रेणार्चयेच्छिवं विद्यातत्त्वे च विद्यान्ते विष्णुकारणपालिते
મૂલમંત્રને લયાંત સહિત ઉચ્ચારી પવિત્ર દ્વારા શિવની અર્ચના કરવી। આ વિધિ વિદ્યાતત્ત્વમાં અને વિદ્યાના અંતે—કારણરૂપ વિષ્ણુ દ્વારા પાલિત—એમ જાણવી।
Verse 12
ईश्वरान्तं समुच्चार्य पवित्रमधिरोपयेत् शिवान्ते शिवतत्त्वे च रुद्रकारणपालिते
“ઈશ્વર” અંતે પૂર્ણ થતો મંત્ર ઉચ્ચારી પવિત્રક (પવિત્ર દોરો/વલય) સ્થાપિત કરવો. “શિવ” અંતે, શિવ-તત્ત્વમાં, રુદ્ર-કારણ દ્વારા સંરક્ષિત રીતે આ વિધિ કરવી.
Verse 13
शिवान्तं मन्त्रमुच्चार्य तस्मै देयं पवित्रकं सर्वकारणपालेषु शिवमुच्चार्य सुव्रतः
“શિવ” અંતે પૂર્ણ થતો મંત્ર ઉચ્ચારી તેને પવિત્રક આપવો. સુવ્રત પુરુષ “શિવ” ઉચ્ચારતા સર્વ-કારણ-પાલો (વિધિના કારણ-રક્ષક અધિષ્ઠાતાઓ)ને પણ અર્પણ કરવો.
Verse 14
मूलं लयान्तमुच्चार्य दद्याद्गङ्गावतारकं आत्मविद्याशिवैः प्रोक्तं मुमुक्षूणां पवित्रकं
મૂલમંત્રને “લય” અક્ષરાંત સુધી ઉચ્ચારી ‘ગંગાવતારક’ (ગંગા અવતરણ-વિધિ/સૂત્ર) આપવો. આ આત્મવિદ્યા-શિવોએ પ્રોક્ત કર્યું છે અને મુમુક્ષુઓ માટે પવિત્રક છે.
Verse 15
विनिर्दिष्टं बुभुक्षूणां शिवतत्त्वात्मभिः क्रमात् स्वाहान्तं वा नमो ऽन्तं वा मन्त्रमेषामुदीरयेत्
ભોગ ઇચ્છનારાઓ માટે, શિવ-તત્ત્વાત્મ સ્વરૂપોમાં, ક્રમ પ્રમાણે નિર્દિષ્ટ મંત્ર ઉચ્ચારવો—જે “સ્વાહા” અંતે અથવા “નમઃ” અંતે પૂર્ણ થાય.
Verse 16
सर्वतत्त्वेषु सुव्रत इति ख, ग, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः दद्यादङ्गावतारकमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ हां विद्यातत्त्वाधिपतये शिवाय स्वाहा ॐ हौं शिवतत्त्वाधिपतये शिवाय स्वाहा ॐ हौं सर्वतत्त्वाधिपतये शिवाय स्वाहा नत्वा गङ्गावतारन्तु प्रार्थयेत्तं कृताञ्जलिः त्वङ्गतिः सर्वभूतानां संस्थितिस्त्वञ्चराचरे
પાઠાંતર: કેટલીક પ્રતીઓમાં ‘સર્વતત્ત્વેષુ સુવ્રત’ અને કેટલીકમાં ‘દદ્યાદ્ અઙ્ગાવતારકમ્’ એવો પાઠ મળે છે. આ મંત્રોથી આહુતિ/અર્પણ કરવું—‘ૐ હાં, વિદ્યાતત્ત્વાધિપતયે શિવાય સ્વાહા’; ‘ૐ હૌં, શિવતત્ત્વાધિપતયે શિવાય સ્વાહા’; ‘ૐ હૌં, સર્વતત્ત્વાધિપતયે શિવાય સ્વાહા’. ત્યારબાદ નમસ્કાર કરીને, અંજલિ બાંધી ગંગાવતરણ માટે પ્રાર્થના કરવી—‘તમે સર્વ ભૂતોની ગતિ છો; ચરાચરમાં તમારી જ સ્થિતિ (આધાર) છે.’
Verse 17
अन्तश्चारेण भूतानां द्रष्टा त्वं परमेश्वर कर्मणा मनसा वाचा त्वत्तो नान्या गतिर्मम
હે પરમેશ્વર! સર્વ ભૂતોના અંતરમાં અંતર્યામીરૂપે વિચરતા તમે જ દ્રષ્ટા અને સાક્ષી છો. મારા કર્મ, મન અને વાણીથી—તમારા સિવાય મને બીજો કોઈ આશ્રય નથી.
Verse 18
मन्त्रहीनं क्रियाहीनं द्रव्यहीनञ्च यत् कृतं जपहोमार्चनैर् हीनं कृतं नित्यं मया तव
હે પ્રભુ! તમારા માટે મેં નિત્ય જે કર્યું છે તે જો મંત્રહીન, ક્રિયાહીન અને દ્રવ્યહીન રહ્યું હોય; તથા જપ, હોમ અને અર્ચના વિના જે થયું હોય—તે સર્વ તમે સ્વીકારી ક્ષમા કરો.
Verse 19
अकृतं वाक्यहीनं च तत् पूरय महेश्वरं सुपूतस्त्वं परेशान पवित्रं पापनाशनं
હે મહેશ્વર! જે મારાથી અકૃત રહી ગયું અને જે વાણીમાં અપૂર્ણ રહી ગયું—તે સર્વ તમે પૂર્ણ કરો. હે પરેશાન! તમે અતિશય શુદ્ધ, પવિત્ર કરનાર અને પાપનાશક છો.
Verse 20
त्वया पवित्रितं सर्वं जगत् स्थावरजङ्गमं खण्डितं यन्मया देव व्रतं वैकल्पयोगतः
હે દેવ! સ્થાવર-જંગમ સહિત સમગ્ર જગત તમારા દ્વારા પવિત્ર થયું છે. પરંતુ મેં લીધેલું વ્રત વૈકલ્પિક વિધિ (વૈકલ્પયોગ) અપનાવવાથી મારા દ્વારા ખંડિત થયું છે.
Verse 21
एकीभवतु तत् सर्वं तवाज्ञासूत्रगुम्फितं जपं निवेद्य देवस्य भक्त्या स्तोत्रं विधाय च
તે સર્વ તમારી આજ્ઞારૂપી સૂત્રમાં ગુંથાઈ એકરૂપ થાઓ. દેવને જપ અર્પણ કરીને અને ભક્તિથી સ્તોત્ર રચી/પઠી પણ—યથાવિધિ વર્તવું જોઈએ.
Verse 22
नत्वा तु गुरुणादिष्टं गृह्णीयान्नियमन्नरः चतुर्मासं त्रिमासं वा त्र्यहमेकाहमेव च
ગુરુને નમસ્કાર કરીને મનુષ્યે ગુરુએ આદેશેલ મુજબ નિયમ-વ્રત ગ્રહણ કરવું—ચાર માસ, ત્રણ માસ, ત્રણ દિવસ અથવા એક દિવસ માટે પણ।
Verse 23
प्रणम्य क्षमयित्वेशं गत्वा कुण्डान्तिकं व्रती पावकस्थे शिवे ऽप्येवं पवित्राणां चतुष्टयं
ઈશ્વરને પ્રણામ કરી ક્ષમા માગીને વ્રતી કુંડની નજીક જાય; અને અગ્નિમાં સ્થિત શિવ સમક્ષ પણ આ રીતે ચાર પવિત્રોનો સમૂહ (સ્થાપે/ગ્રહણ કરે)।
Verse 24
समारोप्य समभ्यर्च्य पुष्पधूपाक्षतादिभिः अन्तर्बलिं पवित्रञ्च रुद्रादिभ्यो निवेदयेत्
દેવતાને સ્થાપિત કરીને પુષ્પ, ધૂપ, અક્ષત વગેરે વડે વિધિવત્ પૂજન કરી, અંતર્બલી અને પવિત્ર (સૂત્ર/દોર) રુદ્રાદિ દેવોને નિવેદન કરવું।
Verse 25
प्रविश्यान्तः शिवं स्तुत्वा सप्रणामं क्षमापयेत् अन्तश् चर त्वं भूतानामिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः परिपूर्णं करो तु मे इति ग, चिहितपुस्तकपाठः अमृतस्त्वं परेशान इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः प्रायश्चित्तकृतं होमं कृत्वा हुत्वा च पायसं
અંદર પ્રવેશ કરીને શિવની સ્તુતિ કરી અને નમસ્કારসহ ક્ષમા માગવી। (ચિહ્નિત હસ્તપ્રત-પાઠોમાં ઉમેરાય છે—) “ભૂતોના અંતરમાં વિચર”, “મારા માટે આ પૂર્ણ કર”, “હે પરમેશ્વર, તું અમૃત છે।” ત્યારબાદ પ્રાયશ્ચિત્ત-હોમ કરીને પાયસની પણ આહુતિ આપવી।
Verse 26
शनैः पूर्णाहुतिं दत्वा वह्निस्थं विसृजेच्छिवं होमं व्याहृतिभिः कृत्वा रुन्ध्यान्निष्ठुरयानलं
ધીમે ધીમે પૂર્ણાહુતિ આપી અગ્નિમાં સ્થિત શિવનું વિસર્જન કરવું। વ્યાહૃતિઓ સાથે હોમ કરીને પછી પ્રચંડ અગ્નિને નિયંત્રિત/શાંત કરવો।
Verse 27
अग्न्यादिभ्यस्ततो दद्यादाहुतीनां चतुष्टयं दिक्पतिभ्यस्ततो दद्यात् सपवित्रं वहिर्बलिं
ત્યારબાદ અગ્નિથી આરંભ કરીને ચાર આહુતિઓ અર્પણ કરવી. પછી દિક્પાલોને પવિત્ર (દર્ભ-વલય) સહિત બાહ્ય બલિ સમર્પિત કરવો.
Verse 28
सिद्धान्तपुस्तके दद्यात् सप्रमाणं पवित्रकं ॐ हां भूः स्वाहा ॐ हां भुवः स्वाहा ॐ हां स्वः स्वाहा ॐ हां भूर्भुवः स्वः स्वाहा होमं व्याहृतिभिः कृत्वा दत्वाअहुतिचतुष्टयं
પછી સિદ્ધાંત-પુસ્તકમાં યોગ્ય પ્રમાણવાળું પવિત્રક મૂકવું. ‘ૐ હાં ભૂઃ સ્વાહા; ૐ હાં ભુવઃ સ્વાહા; ૐ હાં સ્વઃ સ્વાહા; ૐ હાં ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ સ્વાહા’—આ વ્યાહૃતિઓથી હોમ કરીને ચાર આહુતિઓ અર્પણ કરવી.
Verse 29
ॐ हां अग्नये स्वाहा ॐ हां सोमाय स्वाहा ॐ हां अग्नीषोमाभ्यां स्वाहा ॐ हां अग्नये स्विष्टकृते स्वाहा गुरुं शिवमिवाभ्यर्च्य वस्त्रभूषादिविस्तरैः समग्रं सफलं तस्य क्रियाकाण्डादि वार्षिकं
‘ૐ હાં અગ્નયે સ્વાહા; ૐ હાં સોમાય સ્વાહા; ૐ હાં અગ્નીષોમાભ્યાં સ્વાહા; ૐ હાં અગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતે સ્વાહા।’ ગુરુને શિવ સમાન પૂજીને વસ્ત્ર-ભૂષણ આદિ વિશાળ અર્પણ કરવાથી તેની વાર્ષિક અનુષ્ઠાનો—ક્રિયાકાંડ આદિ—સંપૂર્ણ અને ફળદાયી બને છે.
Verse 30
यस्य तुष्टो गुरुः सम्यगित्याह परमेश्वरः इत्थं गुरोः समारोप्य हृदालम्बिपवित्रकं
જેના પર ગુરુ સંપૂર્ણ પ્રસન્ન હોય, તેના વિષે પરમેશ્વર કહે છે—‘એમ જ છે।’ આ રીતે ગુરુ પર હૃદયે લટકતું પવિત્રક સમારોપી વિધિ આગળ વધે છે.
Verse 31
द्विजातीन् भोजयित्वा तु भक्त्या वस्त्रादिकं ददेत् दानेनानेन देवेश प्रीयतां मे सदा शिवः
ભક્તિપૂર્વક દ્વિજોને ભોજન કરાવી વસ્ત્ર વગેરે દાન આપવું. હે દેવેશ! આ દાનથી શિવ સદા મારી ઉપર પ્રસન્ન રહે.
Verse 32
भक्त्या स्नानादिकं प्रातः कृत्वा शम्भोः समाहरेत् पवित्राण्यष्टपुष्पैस्तं पूजयित्वा विसर्जयेत्
પ્રાતઃ ભક્તિપૂર્વક સ્નાનાદિ કરીને શંભુની પૂજા માટે સામગ્રી એકત્ર કરવી. પવિત્ર અર્પણો અને આઠ પુષ્પોથી પૂજા કરીને વિધિપૂર્વક વિસર્જન કરવું.
Verse 33
नित्यं नैमित्तिकं कृत्वा विस्तरेण यथा पुरा पवित्राणि समारोप्य प्रणम्याग्नौ शिवं यजेत्
પૂર્વે કહ્યા મુજબ નિત્ય અને નૈમિત્તિક કર્મો વિસ્તારે કરીને, પવિત્રો સ્થાપિત કરીને, પ્રણામ કરી અગ્નિમાં શિવનું યજન કરવું.
Verse 34
प्रायश्चित्तं ततो ऽस्त्रेण हुत्वा पूर्णाहुतिं यजेत् दिक्पालेभ्यस्ततो दत्वेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ततो ऽस्त्रेण कृत्वेति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः भुक्तिकामः शिवायाथ कुर्यात् कर्मसमर्पणं
પછી પ્રાયશ્ચિત્ત કરીને ‘અસ્ત્ર’ મંત્રથી હોમ કરી પૂર્ણાહુતિથી યજ્ઞ પૂર્ણ કરવો. ત્યારબાદ દિક્પાલોને અર્પણ આપી, ભોગકામનાવાળો સાધક અંતે શિવને કર્મસમર્પણ કરવું.
Verse 35
त्वत्प्रसादेन कर्मेदं मास्तु फलसाधकं मुक्तिकामस्तु कर्मेदं मास्तु मे नाथ बन्धकं
તમારા પ્રસાદથી આ કર્મ સાંસારિક ફળનું સાધન ન બને. હે નાથ, હું મુક્તિકામી છું; મારું આ કર્મ મને બંધનરૂપ ન થાય.
Verse 36
वह्निस्थं नाडीयोगेन शिवं संयोजयेछिवे हृदि न्यस्याग्निसङ्घातं पावकं च विसर्जयेत्
હે શિવે! નાડીયોગની સાધનાથી અગ્નિસ્થ શિવને સંયોજિત કરવો. અગ્નિશક્તિનો સંઘાત હૃદયમાં ન્યાસ કરીને પછી પાવકનું વિસર્જન કરવું.
Verse 37
समाचम्य प्रविश्यान्तः कुम्भानुगतसंवरान् शिवे संयोज्य साक्षेपं क्षमस्वेति विसर्जयेत्
આચમન કરીને અંદર પ્રવેશી, કુંભાનુગત સંયમિત સન્નિધિઓને શિવમાં સંયોજિત કરવી; પછી સાક્ષેપ (સમાપન અર્પણ) સાથે “ક્ષમસ્વ” કહીને વિસર્જન કરવું।
Verse 38
विसृज्य लोकपालादीनादायेशात् पवित्रकं सति चण्डेश्वरे पूजां कृत्वा दत्वा पवित्रकं
લોકપાલાદિ દેવતાઓનું વિસર્જન કરીને, ઈશ (શિવ) પાસેથી પવિત્રક પાછું લેવું; પછી ચંડેશ્વર પાસે પૂજા કરીને પવિત્રક અર્પણ/સ્થાપિત કરવું।
Verse 39
तन्निर्माल्यादिकं तस्मै सपवित्रं समर्पयेत् अथवा स्थण्डिले चण्डं विधिना पूर्ववद्यजेत्
તેમને નિર્માલ્ય વગેરે દ્રવ્યો પવિત્રક સહિત સમર્પિત કરવું; અથવા સ્થંડિલ (માટી-વેદી) પર પૂર્વવત્ વિધિ પ્રમાણે ચંડનું યજન કરવું।
Verse 40
यत् किञ्चिद्वार्षिकं कर्म कृतं न्यूनाधिकं मया तदस्तु परिपूर्णं मे चण्ड नाथ तवाज्ञया
મેં કરેલું કોઈપણ વાર્ષિક કર્મ—તે ઓછું હોય કે વધારે—હે ચંડનાથ, તમારી આજ્ઞાથી તે મારા માટે પરિપૂર્ણ થાઓ।
Verse 41
इति विज्ञाप्य देवेशं नत्वा स्तुत्वा विसर्जयेत् त्यक्तनिर्माल्यकः शुद्धः स्नापयित्वा शिवं यजेत् पञ्चयोजनसंस्थो ऽपि पवित्रं गुरुसन्निधौ
આ રીતે દેવેશને નિવેદન કરીને, નમસ્કાર કરી, સ્તુતિ કરી પછી વિસર્જન કરવું. નિર્માલ્ય વગેરે ત્યજી શુદ્ધ થઈ શિવને સ્નાન કરાવી પૂજન કરવું. પાંચ યોજન દૂર હોય તોય પવિત્ર-ધારણ ગુરુસન્નિધિમાં જ કરવું।
Frequently Asked Questions
The chapter emphasizes precise ritual sequencing and spatial logic: the pavitra is kept in a clean vessel in the Īśāna quarter within a prepared maṇḍala, followed by structured naimittika worship, 108 oblations, vyāhṛti-homa sets, dikpāla-bali with pavitra, and formal visarjana/merging protocols.
It converts ritual imperfection into a disciplined surrender: explicit confession of mantra/kriyā/dravya deficiencies, prāyaścitta-homa, and dedication of results to Śiva ensure the act does not bind the mumukṣu, aligning technical performance with inner purification and liberation-oriented intention.