Adhyaya 62

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये ध्वजारोहणं नाम एकषष्टितमो ऽध्यायः अथ द्विषष्टितमो ऽध्यायः लक्ष्मीप्रतिष्ठाविधिः भगवानुवाच समुदायेन देवादेः प्रतिष्ठां प्रवदामि ते लक्ष्म्याः प्रतिष्ठा प्रथमं तथा देवीगणस्य च

આ રીતે આગ્નેય આદિમહાપુરાણમાં ‘ધ્વજારોહણ’ નામનો એકસઠમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો. હવે બાસઠમો અધ્યાય ‘લક્ષ્મીપ્રતિષ્ઠાવિધિ’ આરંભે છે. ભગવાન બોલ્યા—દેવાદિની પ્રતિષ્ઠા હું તને સમഗ്ര ક્રમમાં કહું છું; પ્રથમ લક્ષ્મીની પ્રતિષ્ઠા અને તેમ જ દેવીગણની પણ.

Verse 2

पूर्ववत् सकलं कुर्यान्मण्डपस्नपनादिकं भद्रपीठे श्रियं न्यस्य स्थापयेदष्ट वै घटान्

પૂર્વવત્ મંડપવિધિ, સ્નપન વગેરે સમગ્ર ક્રમ કરવો. ભદ્રપીઠ પર શ્રીને સ્થાપી પછી આઠ કલશ સ્થાપવા.

Verse 3

घृतेनाभ्यज्य मूलेन स्नपयेत् पञ्चगव्यकैः हिरण्यवर्णा हरिणी नेत्रे चोन्मीलयेच्छ्रियाः

ઘીથી મૂળભાગનું અભ્યંગ કરીને પંચગવ્યથી સ્નાન કરાવવું. ત્યારબાદ શ્રી-સમૃદ્ધિ માટે સુવર્ણવર્ણ હરિણીનું ધ્યાન કરીને નેત્રોન્મીલન કરવું.

Verse 4

मण्डलस्नपनादिकमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः स्थापयेद्वरुणे घटानिति घ, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः तन्म आवह इत्य् एवं प्रदद्यान्मधुरत्रयम् अश्वपूर्वेति पूर्वेण तां कुम्भेनाभिषेचयेत्

“મંડલ-સ્નપન વગેરે”—એવો પાઠ ઙ-ચિહ્નિત હસ્તપ્રતમાં છે. “વરুণ માટે ઘટો સ્થાપે”—એવો પાઠ ઘ અને ઙ-ચિહ્નિત હસ્તપ્રતોમાં છે. પછી ‘તન્ મા આવહ’ જપતાં મધુરત્રય અર્પણ કરવું. ત્યારબાદ ‘અશ્વપૂર્વ…’થી શરૂ થતા પૂર્વ મંત્ર વડે કુંભથી અભિષેક કરવો.

Verse 5

कामोस्मितेति याम्येन पश्चिमेनाभिषेचयेत् चन्द्रं प्रभासामुच्चार्यादित्यवर्णेति चोत्तरात्

‘કામોસ્મિ’ મંત્ર જપતાં દક્ષિણ અને પશ્ચિમ દિશાથી પ્રોક્ષણ કરવું. ‘ચન્દ્રં પ્રભાસામ્’ તથા ‘આદિત્યવર્ણ’ ઉચ્ચારી ઉત્તર દિશાથી પ્રોક્ષણ કરવું.

Verse 6

उपैतु मेति चाग्नेयात् क्षुत्पिपासेति नैरृतात् गन्धद्वारेति वायव्यां मनसः काममाकृतिम्

આગ્નેય દિશાથી ‘ઉપૈતુ મે’ જપ કરવો, નૈઋત દિશાથી ‘ક્ષુત્પિપાસે’ જપ કરવો. વાયવ્ય દિશામાં ‘ગંધદ્વારે’ ઉચ્ચારવું; આ રીતે મનની ઇચ્છિત આકૃતિ સિદ્ધ કરવી.

Verse 7

ईशानकलशेनैव शिरः सौवर्णकर्दमात् एकाशीतिघटैः स्नानं मन्त्रेणापः सृजन् क्षितिम्

માત્ર ઈશાન કલશથી, સુવર્ણકર્દમ (સુવર્ણ પાત્ર/કુંડ)માંથી લીધેલા એક્યાસી ઘટ-પરિમિત જળ વડે શિરઃસ્નાન કરાવવું. મંત્ર જપતાં જપતાં જળને ભૂમિ પર વિસર્જિત કરવું.

Verse 8

आर्द्रां पुष्करिणीं गन्धैर् आर्द्रामित्यादिपुष्पकैः तन्मयावह मन्त्रेण य आनन्द ऋचाखिलं

સુગંધ દ્રવ્યો વડે પુષ્કરિણીને આર્દ્ર અને સુવાસિત કરવી અને ‘આર્દ્રામ્…’થી આરંભ થતા મંત્રથી અભિમંત્રિત પુષ્પો અર્પણ કરવા. ‘તન્મયાવહ’ મંત્રથી દેવતામાં તન્મયતા (આત્મૈક્ય) સાધવી; અને સમગ્ર ‘આનંદ’ ઋકનો વિનિયોગ/પાઠ કરવો.

Verse 9

शायन्तीयेन शय्यायां श्रीसूक्तेन च सन्निधिम् लक्ष्मीवीजेन चिच्छक्तिं विन्यस्याभ्यर्चयेत् पुनः

‘શાયંતીય’ મંત્રથી શય્યા પર વિન્યાસ કરવો; ‘શ્રીસૂક્ત’થી દેવતાનું સન્નિધિ સ્થાપવું; અને ‘લક્ષ્મી-બીજ’થી ચિચ્છક્તિનો ન્યાસ કરવો. આમ કરીને ફરીથી પૂજન કરવું.

Verse 10

श्रीसूक्तेन मण्डपेथ कुण्डेष्वब्जानि होमयेत् करवीराणि वा हुत्वा सहस्रं शतमेव वा

શ્રીસૂક્તનો જપ કરતાં મંડપમાં કુંડોમાં કમળની આહુતિ આપવી. અથવા કરવીર (કનેર)ના પુષ્પોની આહુતિ—હજાર અથવા ઓછામાં ઓછું સો—આપવી.

Verse 11

गृहोपकरणान्तादि श्रीसूक्तेनैव चार्पयेत् ततः प्रासादसंस्कारं सर्वं कृत्वा तु पूर्ववत्

ગૃહ/મંદિરના ઉપકરણો વગેરે સર્વ વસ્તુઓ માત્ર શ્રીસૂક્તથી જ અર્પણ (સંસ્કારિત) કરવી. ત્યારબાદ પૂર્વવત્ સમગ્ર પ્રાસાદ-સંસ્કાર પૂર્ણ કરવો.

Verse 12

मन्त्रेण पिण्डिकां कृत्वा प्रतिष्ठानं ततः श्रियः श्रीसूक्तेन च सान्निध्यं पूर्ववत् प्रत्यृचं जपेत्

નિર્દિષ્ટ મંત્રથી પિંડિકા બનાવી પછી શ્રી (લક્ષ્મી)ની પ્રતિષ્ઠા કરવી. ત્યારબાદ સન્નિધિ માટે શ્રીસૂક્તનો જપ કરવો—પૂર્વવત્ પ્રત્યેક ઋચાનો અલગ અલગ જપ કરતાં.

Verse 13

चिच्छक्तिं बोधयित्वा तु मालात् सान्निध्यकं चरेत् तकपाठः मन्त्रेण चासृजत् क्षितिमिति ख, चिह्नतपुस्तकपाठः य आनन्देति वाससमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः मन्त्रेण पिण्डिकां कृत्वा प्रतिमां स्थापयन् श्रिय इति ङ, चिह्न्तपुस्तकपाठः प्रत्यृचं यजेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः भूस्वर्णवस्त्रगोन्नादि गुरवे ब्रह्मणेर्पयेत् एवं देव्यो ऽखिलाः स्थाप्यावाह्य स्वर्गादि भावयेत्

પ્રથમ ચિચ્છક્તિ (ચેતના-શક્તિ)ને પ્રબોધી, માળા દ્વારા સાન્નિધ્યક (સન્નિધિ-સ્થાપન) વિધિ કરવી. મંત્રપાઠમાં કેટલાક પાઠાંતરોમાં “ક્ષિતિમ્ અસૃજત્”, વસ્ત્ર માટે “ય આનંદ…”, પિંડિકા બનાવી પ્રતિમા સ્થાપનમાં “શ્રિયઃ…”, તેમજ “પ્રત્યૃચં યજેત્” પણ મળે છે. ગુરુ અને બ્રાહ્મણને ભૂમિ, સુવર્ણ, વસ્ત્ર, ગાય, ધાન્ય વગેરે અર્પણ કરવું. આ રીતે સર્વ દેવીઓનું સ્થાપન-આવાહન કરીને સ્વર્ગાદિ ફળનું ભાવન કરવું.