Adhyaya 44

Verse 1

इत्य् आदि महापुराणे आग्नेये शान्त्यादिवर्णनं नाम त्रिचत्वारिंशो ऽध्यायः अथ चतुश् चत्वारिंशो ऽध्यायः वासुदेवादिप्रतिमालक्षणविधिः भगवानुवाच वासुदेवादिप्रतिमालक्षणं प्रवदामि ते प्रासादस्योत्तरे पूर्वमुखीं वा चोत्तराननां

આ રીતે અગ્નિ મહાપુરાણમાં ‘શાંત્યાદિ-વર્ણન’ નામનો ત્રેતાલીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો. હવે ચુંમાલીસમો અધ્યાય આરંભે છે—‘વાસુદેવાદિ (વ્યૂહ) પ્રતિમાના લક્ષણ-વિધિ’. ભગવાન બોલ્યા—હું તને વાસુદેવાદિ પ્રતિમાના લક્ષણો કહું છું; તે મંદિરના ઉત્તર ભાગમાં સ્થાપવા—પૂર્વમુખી અથવા ઉત્તરમુખી.

Verse 2

संस्थाप्य पूज्य च बलिं दत्वाथो मध्यसूचकं शिलां शिल्पी तु नवधा विभज्य नवमे ऽंशके

તેને સ્થાપિત કરીને, વિધિપૂર્વક પૂજા કરીને અને બલિ અર્પણ કર્યા પછી, શિલ્પીએ મધ્ય-સૂચક શિલાને નવ ભાગમાં વહેંચવી; નવમા અંશે મધ્યચિહ્ન સ્થિર/અંકિત કરવું.

Verse 3

सूर्पभक्तैः शिलायां तु भागं स्वाङ्गुलमुच्यते द्व्यङ्गुलं गोलकं नाम्ना कालनेत्रं तदुच्यते

માપની શિલા પર સૂર્પ (છાજ) ના નિશાનોથી કરાયેલો વિભાગ ‘સ્વાંગુલ’ કહેવાય છે. બે અંગુલનું માપ ‘ગોલક’ નામે પ્રસિદ્ધ છે; એ જ ‘કાલનેત્ર’ પણ કહેવાય છે.

Verse 4

भागमेकं त्रिधा भक्त्वा पार्ष्णिभागं प्रकल्पयेत् भागमेकं तथा जानौ ग्रीवायां भागमेव च

એક માપ-ભાગને ત્રણ ભાગમાં વહેંચીને એડી (પાર્ષ્ણિ) માટેનો ભાગ નક્કી કરવો. એ જ રીતે ઘૂંટણ માટે એક ભાગ અને ગ્રીવા (ગરદન) માટે પણ એક ભાગ નિમવો.

Verse 5

मुकुटं तालमात्रं स्यात्तालमात्रं तया मुखं तालेनैकेन कण्ठन्तु तालेन हृदयं तथा

મુકુટનું પ્રમાણ એક તાલ હોવું જોઈએ; એ જ પ્રમાણથી મુખ પણ એક તાલ. કણ્ઠ એક તાલનો અને હૃદય-પ્રદેશ (વક્ષ) પણ તેવી જ રીતે એક તાલનો હોવો જોઈએ.

Verse 6

नाभिमेढ्रान्तरन्तालं द्वितालावूरुकौ तथा तालद्वयेन जङ्घा स्यात् सूत्राणि शृणु साम्प्रतं

નાભિ અને મેઢ્ર વચ્ચેનું અંતર એક તાલ કહેવાય છે. ઊરુ બે તાલ અને જંઘા (પિંડળી) પણ બે તાલ ગણાય છે. હવે માપના સૂત્રો સાંભળો.

Verse 7

कार्यं सूत्रद्वयं पादे जङ्घामध्ये तथापरं जानौ सूत्रद्वयं कार्यमूरूमध्ये तथापरं

પગ પર બે માપન-સૂત્રો મૂકવા; તેમજ પિંડળીના મધ્યમાં પણ બીજી જોડી. ઘૂંટણે બે સૂત્રો મૂકવા; અને ઊરુના મધ્યમાં પણ તેવી જ બીજી જોડી મૂકવી.

Verse 8

मेढ्रे तथापरं कार्यं कट्यां सूत्रन्तथापरं मेखलाबन्धसिद्ध्यर्थं नाभ्यां चैवापरन्तथा

મેઢ્ર પ્રદેશે પણ તેવી જ રીતે બીજું ચિહ્ન/સ્થાપન કરવું; અને કટિ (કમર) પર પણ એક સૂત્ર મૂકવું. મેખલા બંધન યોગ્ય રીતે સિદ્ધ થાય તે માટે નાભિ પર પણ બીજું સ્થાપન કરવું.

Verse 9

हृदये च तथा कार्यं कण्ठे सूत्रद्वयं तथा ललाते चापरं कार्यं मस्तके च तथापरं

હૃદય પ્રદેશે પણ તેવી જ રીતે કરવું; અને કણ્ઠ પર બે સૂત્રો મૂકવા. લલાટ પર પણ બીજું સ્થાપન કરવું, અને મસ્તક (શિર) પર પણ તેવી જ રીતે બીજું કરવું.

Verse 10

मुकुटोपरि कर्तव्यं सूत्रमेकं विचक्षणैः सूत्राण्यूर्ध्वं प्रदेयानि सप्तैव कमलोद्भव

વિચક્ષણોએ મુકુટ ઉપર એક જ સૂત્ર મૂકવું. તેના ઉપર વધુ સાત સૂત્રો સ્થાપવા, હે કમલોદ્ભવ (બ્રહ્મા)।

Verse 11

कक्षात्रिकान्तरेणैव घट् सूत्राणि प्रदापयेत् मध्यसूत्रं तु सन्त्यज्य सूत्राण्येव निवेदयेत्

ત્રણ કક્ષ (હાથ)ના અંતરે ઘટના સૂત્રો સ્થાપિત કરવાં. મધ્યસૂત્ર ત્યજીને માત્ર અન્ય સૂત્રો જ અર્પણ કરવાં.

Verse 12

ललाटं नासिकावक्त्रं कर्तव्यञ्चतुरङ्गुलं ग्रीवाकर्णौ तु कर्तव्यौ आयामाच्चतुरङ्गुलौ

લલાટ, નાસિકા અને મુખ—દરેકને ચાર અંગુલ પ્રમાણમાં બનાવવું. તેમજ ગ્રીવા અને કર્ણ પણ લંબાઈમાં ચાર અંગુલ કરવા.

Verse 13

द्व्यङ्गुले हनुके कार्ये विस्ताराच्चिबुकन्तथा अष्टाङ्गुलं ललाटन्तु विस्तारेण प्रकीर्तितम्

હનુ (જડબું) પહોળાઈમાં બે અંગુલ કરવું, અને ચિબુક (ઠોડી) પણ તેવી જ. લલાટની પહોળાઈ આઠ અંગુલ કહેવાઈ છે.

Verse 14

परेण द्व्यङ्गुलौ शङ्खौ कर्तव्यावलकान्वितौ चतुरङ्गुलमाख्यातमन्तरं कर्णनेत्रयोः

આગળ શઙ્ખ (કનપટી) બે અંગુલના, યોગ્ય વક્રતા (અવલક) સહિત બનાવવા. કર્ણ અને નેત્ર વચ્ચેનું અંતર ચાર અંગુલ કહેવાયું છે.

Verse 15

द्व्यङ्गुलौ पृथुकौ कर्णौ कर्णापाङ्गार्धपञ्चमे भ्रूसमेन तु सूत्रेण कर्णश्रोत्रं प्रकीर्तितम्

કર્ણ બે અંગુલ પહોળા (પૃથુ) કહેવાયા છે. ભ્રૂ સમાન માપસૂત્રથી માપતાં કર્ણશ્રોત્ર (કાનનું છિદ્ર) કર્ણ અને અપાંગ (આંખના બહારના ખૂણા) વચ્ચે મધ્યમાં હોવાનું જણાવાયું છે.

Verse 16

विद्धं षडङ्गुलं कर्णमविद्धञ्चतुरङ्गुलम् चिवुकेन समं विद्धमविद्धं वा षडङ्गुलम्

કાનનો વિદ્ધ ભાગ છ અંગુલ પ્રમાણનો અને અવিদ্ধ ભાગ ચાર અંગુલનો હોવો જોઈએ. ચિબુક સાથે સમરેખામાં સમ્યક્ વિદ્ધ કરવું; અથવા અવিদ্ধ રાખવામાં આવે તો તે છ અંગુલ પ્રમાણનો ગણાય.

Verse 17

गन्धपात्रं तथावर्तं शष्कुलीं कल्पयेत्तथा द्व्यङ्गुलेनाधरः कार्यस्तस्यार्धेनोत्तराधरः

તેમજ ગંધપાત્ર, આવર્ત (વળાંક/ચક્રાકાર અલંકાર) અને શષ્કુલિ-રૂપ પણ રચવું. નીચલો હોઠ બે અંગુલનો અને ઉપરનો હોઠ તેનો અડધો રાખવો.

Verse 18

अर्धाङ्गुलं तथा नेत्रं वक्त्रन्तु चतुरङ्गुलम् आयामेन तु वैपुल्यात् सार्धमङ्गुलमुच्यते

નેત્ર અર્ધ અંગુલ પ્રમાણનું કરવું; મુખ ચાર અંગુલનું. લંબાઈ અને પહોળાઈ મુજબ દેઢ અંગુલ પ્રમાણ કહેવાયું છે.

Verse 19

अव्यात्तमेवं स्याद्वक्त्रं व्यात्तं त्र्यङ्गुलमिष्यते नासावंशसमुच्छ्रायं मूले त्वेकाङ्गुलं मतम्

મુખ બંધ દર્શાવવું હોય તો તેમ જ રાખવું; પરંતુ મુખ ખુલ્લું દર્શાવવું હોય તો ત્રણ અંગુલનું ખુલાવું નિર્ધારિત છે. નાસાવંશ (નાકની ડાંડી) નો ઉછાળો મૂળમાં એક અંગુલ માનવામાં આવ્યો છે.

Verse 20

उच्छ्राया द्व्यङ्गुलं चाग्रे करवीरोपमाः स्मृताः मुकुटोपरि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः तथा गोजी इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अन्तरं चक्षुषोः कार्यं चतुरङ्गुलमानतः

અગ્રભાગે ઉછાળો બે અંગુલનો કહેવાયો છે, કરવીર (કણેર)ની કળી જેવો. બે આંખો વચ્ચેનું અંતર ચાર અંગુલ પ્રમાણનું કરવું જોઈએ.

Verse 21

द्व्यङ्गुलं चाक्षिकोणं च द्व्यङ्गुलं चान्तरं तयोः तारा नेत्रत्रिभागेण दृक्तारा पञ्चमांशिका

આંખનો ખૂણો બે અંગુલ પ્રમાણનો હોય અને બંને ખૂણાઓ વચ્ચેનું અંતર પણ બે અંગુલ હોય. નેત્રની તારા (આઇરિસ) આંખના એક-તૃતીયાંશ જેટલી અને દૃક્તારા (પ્યુપિલ) તારાનો એક-પંચમાંશ હોય.

Verse 22

त्र्यङ्गुलं नेत्रविस्तारं द्रोणी चार्धाङ्गुला मता तत्समाणा भ्रुवोर्लेखा भ्रुवौ चैव समे मते

આંખનો વિસ્તાર ત્રણ અંગુલ નિર્ધારિત છે; અને (આંખની) દ્રોણી દેઢ અંગુલ માનવામાં આવી છે. બંને ભ્રૂઓની રેખા (વક્રતા) પણ એ જ માપની હોય અને બંને ભ્રૂ સમાન તથા સમમિત ગણાય.

Verse 23

भ्रूमध्यं द्व्यङ्गुलं कार्यं भ्रूदैर्घ्यं चतुराङ्गुलम् षट्त्रिंशदङ्गुलायामम्मस्तकस्य तु वेष्टनम्

ભ્રૂમધ્યનું અંતર બે અંગુલ કરવું અને દરેક ભ્રૂની લંબાઈ ચાર અંગુલ રાખવી. મસ્તકનું વેષ્ટન (પરિઘ) છત્રીસ અંગુલ પ્રમાણનું હોવું જોઈએ.

Verse 24

मूर्तीनां केशवादीनां द्वात्रिंशद्वेष्टनं भवेत् पञ्चनेत्रा त्वधोग्रीवा विस्ताराद्वेष्टनं पुनः

કેશવ આદિ મૂર્તિઓ માટે બત્રીસ વેષ્ટન (લપેટ-માપ) હોવું જોઈએ. પરંતુ પંચનેત્ર રૂપમાં, જ્યાં ગ્રીવા અધોગ્રીવા (નીચે સ્થિત) હોય, ત્યાં વેષ્ટન ફરી વિસ્તારો (પહોળાઈ) અનુસાર નક્કી થાય છે.

Verse 25

त्रिगुणन्तु भवेदूर्ध्वं विस्तृताष्टाङ्गुलं पुनः ग्रीवात्रिगुणमायामं ग्रीवावक्षोन्तरं भवेत्

તેના ઉપરનો ભાગ ત્રિગુણ કરવો અને તેની પહોળાઈ ફરી આઠ અંગુલ રાખવી. ગ્રીવાની લંબાઈ ત્રિગુણ હોય અને ગ્રીવા તથા વક્ષ વચ્ચેનું અંતર પણ તે મુજબ નક્કી થાય.

Verse 26

स्कन्धावष्टाङ्गुलौ कार्यौ त्रिकलावंशकौ शुभौ सप्तनेत्रौ स्मृतौ बाहू प्रबाहू षोडशाङ्गुलौ

સ્કંધ (ખભા) આઠ અંગુલ પ્રમાણના કરવાના. ઊર્ધ્વબાહુ ત્રણ કલા અને એક વંશના માનથી શુભ ગણાય છે. બાહુ સાત નેત્ર-પ્રમાણના સ્મૃત છે અને પ્રબાહુ સોળ અંગુલ પ્રમાણના.

Verse 27

त्रिकलौ विस्तृतौ बाहू प्रबाहू चापि तत्समौ बाहुदण्डोर्ध्वतो ज्ञेयः परिणाहः कला नव

બાહુ વિસ્તારમાં ત્રણ કલા પ્રમાણના હોવા જોઈએ; પ્રબાહુ પણ તેટલાં જ. બાહુદંડ (ઊર્ધ્વબાહુ) ઉપરનો પરિણા્હ (ઘેર) નવ કલા જાણવો.

Verse 28

सप्तदशाङ्गुलो मध्ये कूर्पारोर्धे च षोडश कूर्पारस्य भवेन्नाहः त्रिगुणः कमलोद्भव

હે કમલોદ્ભવ! મધ્યમાં સત્તર અંગુલ, અને કૂર્પર (કોણી) ઉપર સોળ અંગુલ. કૂર્પર પ્રદેશનો નાહ (ઘેર) ત્રિગુણ કહેવાયો છે.

Verse 29

नाहः प्रबाहुमध्ये तु षोडशाङ्गुल उच्यते अग्रहस्ते परीणाहो द्वादशाङ्गुल उच्यते

પ્રબાહુના મધ્યમાં નાહ (ઘેર) સોળ અંગુલ કહેવાયો છે. અને અગ્રહસ્તે (હાથના અગ્રભાગે) પરિણા્હ (ઘેર) બાર અંગુલ કહેવાયો છે.

Verse 30

विस्तरेण करतलं कीर्तितं तु षडङ्गुलम् दैर्घ्यं सप्ताङ्गुलं कार्यं मध्या पज्चाङ्गुला मता

કરતલ (હથેળી) પહોળાઈમાં છ અંગુલ કહેવાઈ છે. તેની લંબાઈ સાત અંગુલ કરવી; અને મધ્ય-પ્રમાણ પાંચ અંગુલ માનવામાં આવ્યું છે.

Verse 31

तर्जन्यनामिका चैव तस्मादर्धाङ्गुलं विना कनिष्ठाङ्गुष्ठकौ कार्यौ चतुरङ्गुलसम्मितौ

તર્જની અને અનામિકા તે પ્રમાણથી અર્ધ અંગુલ ઓછી બનાવવી; અને કનિષ્ઠિકા તથા અંગૂઠો ચાર અંગુલના પ્રમાણમાં રચવા।

Verse 32

भ्रूदैर्घ्याच्चतुरङ्गुला इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः द्विपर्वोङ्गुष्ठकः कार्यः शेषागुल्यस्त्रिपर्विकाः सर्वासां पर्वणोर्धेन नखमानं विधीयते

‘ભ્રૂની લંબાઈથી ચાર અંગુલ’—એવું ચિહ્નિત ગ્રંથપાઠમાં વાંચાય છે. અંગૂઠો બે પર્વવાળો બનાવવો, બાકીની આંગળીઓ ત્રણ પર્વવાળી; અને સર્વના નખનું પ્રમાણ દરેક પર્વના અર્ધ જેટલું નિર્ધારિત છે।

Verse 33

वक्षसो यत् प्रमाणन्तु जठरं तत्प्रमाणतः अङ्गुलैकं भवेन्नाभी वेधेन च प्रमाणतः

વક્ષસ્થળનું જે પ્રમાણ હોય, જઠર પણ તે જ પ્રમાણનું હોવું જોઈએ. નાભિ એક અંગુલ વિસ્તારની હોય અને ‘વેધ’ પદ્ધતિથી પણ તે પ્રમાણે માપવી।

Verse 34

ततो मेढ्रान्तरं कार्यं तालमात्रं प्रमाणतः नाभिमध्ये प्रीणाहो द्विचत्वारिंशदङ्गुलैः

ત્યારબાદ મેઢ્રપ્રદેશનું અંતર એક તાલમાત્ર પ્રમાણથી કરવું. અને નાભિના મધ્યમાં પરિઘ/ગિરથનું પ્રમાણ બેતાલીસ અંગુલ નિર્ધારિત છે।

Verse 35

अन्तरं स्तनयोः कार्यं तालमात्रं प्रमाणतः चिवुकौ यवमानौ तु मण्डलं द्विपदं भवेत्

સ્તનો વચ્ચેનું અંતર યોગ્ય પ્રમાણથી એક તાલમાત્ર હોવું જોઈએ. બે ચિવુક (ઉભાર) યવમાનના હોવા જોઈએ; અને મંડળ (વૃત્તાકાર ચક્ર) બે પદ પ્રમાણનું હોવું જોઈએ।

Verse 36

चतुःषष्ट्यङ्गुलं कार्यं वेष्टनं वक्षसःस्फुटम् चतुर्मुखञ्च तदधोवेष्टनं परिकीर्तितम्

વિસ્તૃત વક્ષસ્થળ પરનું વેષ્ટન ચોસઠ અંગુલ પ્રમાણનું કરવું જોઈએ. તેના નીચેનું વેષ્ટન ‘ચતુર્મુખ’ એટલે ચાર વાળ/ચાર બાજુથી ગોઠવાયેલું કહેવાય છે.

Verse 37

परिणाहस् तथा कट्या चतुःपञ्चाशदङ्गुलैः विस्तारश्चोरुमूले तु प्रोच्यते द्वादशङ्गुलः

કટિનો પરિઘ ચુંમાલીસ અંગુલ હોવો જોઈએ. અને ઊરુના મૂળસ્થાને પહોળાઈ બાર અંગુલ કહેવામાં આવી છે.

Verse 38

तस्मादभ्यधिकं मध्ये ततो निम्नतरं क्रमात् विस्तृताष्टाङ्गुलं जानुत्रिगुणा परिणाहतः

અતએવ મધ્યમાં થોડું વધારે ઊંચું રાખીને, પછી ક્રમે ક્રમે નીચું કરવું. પહોળાઈ આઠ અંગુલ; અને ઘૂંટણે પરિઘ તેનો ત્રિગુણ હોવો જોઈએ.

Verse 39

जङ्घामध्ये तु विस्तारः सप्ताङ्गुल उदाहृतः त्रिगुणा परिधिश्चास्य जङ्घाग्रं पञ्चविस्तरात्

જંઘા (પિંડળી)ના મધ્યમાં પહોળાઈ સાત અંગુલ કહેવાઈ છે. તેનો પરિઘ ત્રિગુણ; અને જંઘાગ્રે (પિંડળીના આગળ/ઉપરના છેડે) પહોળાઈ પાંચ અંગુલ.

Verse 40

त्रिगुणा परिधिश्चास्य पादौ तालप्रमाणकौ आयामादुत्थितौ पादौ चतुरङ्गुलमेव च

તેનો પરિઘ ત્રિગુણ હોવો જોઈએ. પગ તાળ-પ્રમાણના હોવા જોઈએ. અને આયામ-અક્ષથી આગળ નીકળેલા પગ ચોક્કસ ચાર અંગુલ જેટલાં જ આગળ વધેલા હોવા જોઈએ.

Verse 41

गुल्फात् पूर्वं तु कर्तव्यं प्रमाणाच्चतुरङ्गुलम् त्रिकलं विस्तृतौ पादौ त्र्यङ्गुलो गुह्यकः स्मृतः

ગુલ્ફ (ટખા) થી આગળ પ્રમાણ મુજબ ચાર અંગુલનું માપ કરવું જોઈએ. બંને પગ ફેલાવતાં પહોળાઈ ત્રણ કલ કહેવાય છે; અને ગુહ્યક (જનન પ્રદેશ) ત્રણ અંગુલ પરિમાણનો સ્મૃત છે.

Verse 42

पञ्चाङ्गुलस्तु नाहोस्य दीर्घा तद्वत् प्रदेशिनी अष्टमाष्टांशतोन्यूनः शेषाङ्गुल्यः क्रमेण तु

નાભિ-પ્રદેશનું પરિમાણ પાંચ અંગુલ છે. પ્રદેશિની (તર્જની) પણ તદ્વત્ દીર્ઘ માનવી. બાકીની આંગળીઓ ક્રમે અષ્ટમના અષ્ટમાંશ જેટલી સૂક્ષ્મ રીતે ઓછી થતી જાય.

Verse 43

सपादाङ्गुलमुत्सेधमङ्गुष्टस्य प्रकीर्तितं यवोनमङ्गुलं कार्यमङ्गुष्ठस्य नखं तथा

અંગૂઠાનો ઉત્સેધ (ઉભાર) સવા અંગુલ કહેવાયો છે. અંગૂઠાનું નખ પણ એક અંગુલમાંથી એક યવ ઓછા પરિમાણનું કરવું જોઈએ.

Verse 44

चूचुकौ इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अर्धाङ्गुलं तथान्यासां क्रमान् न्यूनं तु कारयेत् अङ्गुलौ वृषणौ कार्यौ मेढ्रं तु चतुरङ्गुलम्

“ચૂચુકૌ (બે સ્તનાગ્ર)”—એવો ચિહ્નિત પુસ્તકપાઠ છે. અન્ય અંગોમાં માપ ક્રમે અડધો અંગુલ ઘટાડી કરવો જોઈએ. વૃષણ (અંડકોષ) બે અંગુલ, અને મેઢ્ર (લિંગ) ચાર અંગુલ કરવું.

Verse 45

परिणाहोत्र कोषाग्रं कर्तव्यञ्चतुरङ्गुलम् षडङ्गुलपरीणाहौ वृषणौ परिकीर्तितौ

પરિણાહ (પરિઘ) મુજબ કોષાગ્ર (અગ્રચર્મનું ટોચ) ચાર અંગુલ કરવું જોઈએ. અને વૃષણ (અંડકોષ) નો પરિણાહ છ અંગુલ કહેવાયો છે.

Verse 46

प्रतिमा भूषणाढ्या स्यादेतदुद्देशलक्षणम् अनयैव दिशा कार्यं लोके दृष्ट्वा तु लक्षणम्

પ્રતિમા આભૂષણોથી સમૃદ્ધ હોવી જોઈએ—આ અહીં જણાવેલ સામાન્ય લક્ષણ છે. લોકમાં દેખાતા લક્ષણચિહ્નો નિરીક્ષીને એ જ રીતથી દિશા-વિન્યાસ કરવો જોઈએ.

Verse 47

दक्षिणे तु करे चक्रमधस्तात् पद्ममेव च वामे शङ्खं गदाधस्ताद्वासुदेवस्य लक्षणात्

જમણા હાથે ચક્ર અને તેની નીચે કમળ. ડાબા હાથે શંખ અને તેની નીચે ગદા—આ વાસુદેવના ઓળખ-લક્ષણો છે.

Verse 48

श्रीपुष्टौ वापि कर्तव्ये पद्मवीणाकरान्विते ऊरुमात्रोच्छितायामे मालाविद्याधरौ तथा

શ્રી અને પુષ્ટિની પ્રતિમાઓ પણ કરવી જોઈએ; તેમના હાથમાં કમળ અને વીણા હોવી જોઈએ. તેમની ઊંચાઈ ‘ઊરુ-માત્રા’ જેટલી રાખવી; તેમજ વિદ્યાધરોને માળા ધારણ કરેલા બનાવવું.

Verse 49

प्रभामण्डलसंस्थौ तौ प्रभा हस्त्यादिभूषणा पद्माभं पादपीठन्तु प्रतिमास्वेवमाचरेत्

તે બંનેને પ્રભામંડળમાં સ્થાપિત કરવાં; પ્રભા (હેલો)ને હાથી વગેરે અલંકારોથી શોભાવવી. પાદપીઠ કમળસદૃશ હોવું જોઈએ—પ્રતિમાઓમાં આમ જ કરવું.