Adhyaya 229

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे स्वप्नाध्यायी नाम अष्टाविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ एकोनत्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः शकुनानि पुष्कर उवाच औषधानि च युक्तानि धान्यं कृष्णमशोभनं कार्पासं तृणशुष्कञ्च गोमयं वै धनानि च

આ રીતે અગ્નિ મહાપુરાણમાં ‘સ્વપ્નાધ્યાય’ નામનો ૨૨૮મો અધ્યાય પૂર્ણ થયો. હવે ૨૨૯મો અધ્યાય ‘શકુન’ આરંભે છે. પુષ્કરે કહ્યું—યુક્ત (તૈયાર) ઔષધો; કાળું ધાન્ય અશુભ; કપાસ, સુકું ઘાસ, ગોમય અને ધનસંપત્તિ (આ સંદર્ભમાં) ગણાય છે.

Verse 2

अङ्गारं गुडसर्जौ च मुण्डाभ्यक्तञ्च नग्नकं अयः पङ्कं चर्मकेशौ उन्मत्तञ्च नपुंसकं

અંગાર; ગોળ અને રાળ; મુંડિત, તેલથી લિપ્ત અને નગ્ન વ્યક્તિ; લોખંડ અને કાદવ; ચામડું અને વાળ; તેમજ ઉન્મત્ત અને નપુંસક—(આ સંદર્ભમાં) અશુભ/અશૌચકારક ગણાય છે.

Verse 3

चण्डालश्वपचाद्यानि नरा बन्धनपालकाः गर्भिणी स्त्री च विधवाः पिण्यकादीनि वै मृतं

ચાંડાલ, શ્વપચ વગેરે; બંધન (કારાગાર/કેદ)ના રક્ષક પુરુષો; ગર્ભિણી સ્ત્રી અને વિધવા; તેમજ પિણ્યક વગેરે અવશેષ—આ ખરેખર ‘મૃત/અપવિત્ર’ (અશૌચકારક) ગણાય છે.

Verse 4

तुषभस्मकपालास्थिभिन्नभाण्डमशस्तकं अशस्तो वाद्यशब्दश् च भिन्नभैरवझर्झरः

તુષ/ભૂસી, રાખ, કપાસ (ખોપરી) અને હાડકાં, તથા તૂટેલા વાસણ—આ અશુભ છે. તેમ જ વાદ્યોના શબ્દો પણ, અને ભૈરવ-ઢોલ તથા ઝર્ઝરનો તૂટક-કર્કશ કકળાટ પણ અશુભ છે.

Verse 5

एहीति पुरतः शब्दः शस्यते न तु पृष्ठतः गच्छेति पश्चाच्छब्दो ऽग्र्यः पुरस्तात्तु विगर्हितः

આગળ રહેલા વ્યક્તિ માટે ‘એહીતિ’ (આવો) શબ્દ પ્રશંસનીય છે, પાછળ રહેલા માટે નહીં. પાછળ રહેલા માટે ‘ગચ્છ’ (જાઓ) યોગ્ય છે; પરંતુ આગળ રહેલા માટે ‘જાઓ’ કહેવું નિંદનીય ગણાય છે.

Verse 6

क्व यासि तिष्ठ मा गच्छ किन्ते तत्र गतस्य च अनिष्टशब्दा मृत्यर्थं क्रव्यादश् च ध्वजादिगः

‘ક્યાં જઈ રહ્યો છે? થંભ—જશો નહીં.’ જે ત્યાં ગયો હોય, તેના માટે અશુભ ચીસો મૃત્યુનું લક્ષણ બને છે; તેમજ ક્રવ્યાદ (માંસભક્ષી) પ્રાણીઓ અને ધ્વજ વગેરે સાથે જોડાયેલા અપશકુન પણ મૃત્યુ-સૂચક ગણાય છે.

Verse 7

स्खलनं वाहनानाञ्च शस्त्रभङ्गस्तथैव च शिरोघातश् च द्वाराद्यैश्च्छत्रवासादिपातनं

વાહનોનું લપસવું/ઠોકર ખાવું, શસ્ત્રો તૂટવું, માથા પર ઘા, દ્વારની ચોખટ વગેરેનું પડી જવું તથા છત્ર, મંડપછાપરાં વગેરેનું ધરાશાયી થવું—આ બધું અશુભ દુર્ઘટનાઓ ગણાય છે.

Verse 8

हरिमभ्यर्च्य संस्तुत्य स्यादमङ्गल्यनाशनं द्वितीयन्तु ततो दृष्ट्वा विरुद्धं प्रविशेद्गृहं

હરિ (વિષ્ણુ)ની અર્ચના અને સ્તુતિ કરવાથી અમંગળ નાશ પામે છે. ત્યારબાદ બીજા નિમિત્તને જોઈ, તેના વિરુદ્ધ (નિવારક) ઉપાય સાથે ગૃહમાં પ્રવેશ કરવો જોઈએ.

Verse 9

श्वेताः सुमनसः श्रेष्ठाः पूर्णकुम्भो महोत्तमः मांसं मत्स्या दूरशब्दा वृद्ध एकः पशुस्त्वजः

શ્વેત વસ્તુઓ, શુભ પુષ્પો, શ્રેષ્ઠ પુરુષો અને પૂર્ણ કુંભ—આ સર્વોત્તમ શુભ છે. તેમજ માંસ અને માછલી, દૂરથી સંભળાતા શબ્દો, એકલો મળેલો વૃદ્ધ, અને ધ્વજવાળો/ચિહ્નિત પશુ—આ પણ પરમ શુભ નિમિત્ત ગણાય છે.

Verse 10

गावस्तरङ्गमा नागा देवश् च ज्वलितो ऽनलः दूर्वार्द्रगोमयं वेश्या स्वर्णरूप्यञ्च रत्नकं

ગાયો, ચાલતી તરંગો, નાગો, દેવતા અને પ્રજ્વલિત અગ્નિ; દુર્વા ઘાસ, ભીનું ગોમય, વેશ્યા; તેમજ સોનું, ચાંદી અને રત્ન—આ સ્વપ્ન/શકુનમાં મહત્વનાં પદાર્થો ગણાય છે.

Verse 11

वचासिद्धार्थकौषध्यो मुद्ग आयुधखड्गकं छत्रं पीठं राजलिङ्गं शवं रुदितवर्जितं

વચા, સિદ્ધાર્થ (શ્વેત રાઈ) અને ઔષધિઓ; મુદગ; આયુધો અને ખડ્ગ; છત્ર; પીઠ/સિંહાસન—આ રાજચિહ્નો છે. તેમજ શવ અને રુદન-વર્જિત અવસ્થા (વિલાપનો અભાવ) પણ ઉલ્લેખિત છે.

Verse 12

फलं घृटं दधि पयो अक्षतादर्शमाक्षिकं शङ्खं इक्षुः शुभं वाक्यं भक्तवादितगीतकं

ફળ, ઘી, દહીં, દૂધ, અક્ષત (અખંડ ચોખા), દર્પણ, મધ, શંખ, ઇક્ષુ, શુભ વચન, તથા ભક્તિભાવે વાદ્ય-નાદ અને ગાન—આ બધું શુભ માનવામાં આવ્યું છે.

Verse 13

गुडसर्पौ चेति ग , घ , ञ च गम्भीरमेघस्तनितं तडित्तुष्टिश् च मानसी एकतः सर्वलिङ्गानि मनसस्तुष्टिरेकतः

‘ગુડ’ અને ‘સર્પ’—આ રીતે ગ, ઘ અને ઞ સૂચિત થાય છે. ‘મેઘનું ગંભીર ગર્જન’ અને ‘વિજળીથી થતી તૃપ્તિ’—આ માનસિક (અનુભવો) છે. એક સ્થળે સર્વ લિંગો (વ્યાકરણિક) એકત્ર છે, અને બીજા સ્થળે માત્ર મનની તૃપ્તિ જ કહેવાઈ છે.