Adhyaya 321
Pāśupata-Śānti (पाशुपतशान्तिः)
અઘોર તથા સંબંધિત અસ્ત્રોની પૂર્વ શાંતિ-કલ્પ પછી આ અધ્યાય પાશુપત-શાંતિનું વિધાન શરૂ કરે છે. ભગવાન પાશુપત શસ્ત્ર-મંત્રને કેન્દ્રમાં રાખી શાંતિકર્મમાં જપ અને પૂર્વપ્રયોગો શીખવે છે. મંત્રની કાર્યક્રમ-વ્યવસ્થા વિશેષ છે—‘પાદતઃ-પૂર્વ’ એટલે પગ/પ્રારંભિક ન્યાસસ્થાપનથી વિઘ્નનાશ, દિશાનુસાર ન્યાસપ્રયોગ સમાન. પછી સૂર્ય, ચંદ્ર અને વિઘ્નેશ્વર વગેરે અસ્ત્ર-આહ્વાનો ‘ફટ્’ સાથે સંક્ષેપમાં, તથા ‘મોહ કર, ગોપન કર, ઉખેડી નાખ, ભયભીત કર, જીવિત કર, દૂર હાંકી દે, અરીષ્ટ નાશ કર’ જેવી આજ્ઞારૂપ ક્રિયાઓ આવે છે. એક જપથી અવરોધ દૂર થાય; સો જપથી અપશકુન શમે અને યુદ્ધમાં વિજય મળે. ઘી અને ગુગ્ગુલુનો હોમ કઠિન કાર્ય પણ સિદ્ધ કરે; શસ્ત્ર-પાશુપત જપથી પૂર્ણ શાંતિ થાય છે।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे अघोरास्त्रादिशान्तिकल्पे नाम विंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः व्यालकाके इति ख अथैकविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः पाशुपतशान्तिः ईश्वर उवाच वक्ष्ये पाशुपतास्त्रेण शान्तिजापादि पूर्वतः पादतःपूर्वनाशो हि फडन्तं चापदादिनुत्
આ રીતે આગ્નેય મહાપુરાણમાં ‘અઘોરાસ્ત્રાદિ-શાંતિકલ્પ’ નામનો ત્રણસો વીસમો અધ્યાય (કેટલાક પાઠોમાં ‘વ્યાલકાકે’ ઇતિ ખ-નોંધ સાથે) પૂર્ણ થયો. હવે ત્રણસો એકવીસમો અધ્યાય ‘પાશુપત-શાંતિ’ આરંભે છે. ઈશ્વરે કહ્યું—પાશુપતાસ્ત્ર-મંત્ર દ્વારા શાંતિના જપ વગેરે પૂર્વકર્મો સહિત હું વર્ણન કરીશ. ખરેખર ‘પાદ’ (પ્રથમ સ્થાપન/ન્યાસ)થી જ પહેલાં નાશ થાય છે; અને ‘ફડ્’ અંતવાળો મંત્ર આપદાદિ નિવારણ માટે પ્રયોગ્ય છે.
Verse 2
रास्त्राय फट् भास्करास्त्राय फट् चन्द्रास्त्राय फट् विघ्नेश्वरास्त्राय फट् ख्रों ख्रौं फट् ह्रौं ह्रों फट् भ्रामय फट् छादय फट् उन्मूलय फट् त्रासय फट् सञ्जीवय फट् विद्रावय फट् सर्वदुरितं नाशय फट् सकृदावर्तनादेव सर्वविघ्नान् विनाशयेत् शतावर्तेन चोत्पातान्रणादौ विजयो भवेत्
‘રાષ્ટ્રાસ્ત્રાય ફટ્। ભાસ્કરાસ્ત્રાય ફટ્। ચન્દ્રાસ્ત્રાય ફટ્। વિઘ્નેશ્વરાસ્ત્રાય ફટ્। ખ્રોં ખ્રૌં ફટ્। હ્રૌં હ્રોં ફટ્। ભ્રામય ફટ્। છાદય ફટ્। ઉન્મૂલય ફટ્। ત્રાસય ફટ્। સન્જીવય ફટ્। વિદ્રાવય ફટ્। સર્વદુરિતં નાશય ફટ્।’—એક જ આવર્તનથી સર્વ વિઘ્નો નાશ પામે છે; અને શતાવર્તનથી ઉત્પાત શમે છે તથા રણાદિમાં વિજય થાય છે.
Verse 3
घृतगुग्गुलुहोमाच्च असाध्यानपि साधयेत् पठनात्सर्वशान्तिः स्यच्छस्त्रपाशुपतस्य च
ઘી અને ગુગ્ગુલુથી હોમ કરવાથી અસાધ્ય પણ સિદ્ધ થાય છે; અને શસ્ત્ર-પાશુપતનો પાઠ કરવાથી સર્વ પ્રકારની શાંતિ પ્રાપ્ત થાય છે.
Frequently Asked Questions
The chapter emphasizes operational sequencing and force-termination: obstacle-destruction is applied from the initial ‘feet’ placement, and the mantra is repeatedly ended with “phaṭ” to effect protective, expelling, and pacifying functions.
By framing protection, obstacle-removal, and pacification as dharma-supporting disciplines, it stabilizes the practitioner’s life and ritual environment, enabling sustained sādhanā while aligning worldly safety (bhukti) with spiritual steadiness (mukti-oriented practice).