Adhyaya 313

Verse 1

ं फट् स्वाहा इत्य् आग्नेये महापुराणे नानामन्त्रा नाम द्वादशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ त्रयोदशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः त्वरिताज्ञानम् अग्निर् उवाच ॐ ह्रीं हूं खे छे क्षः स्त्रीं ह्रूं क्षे ह्रीं फट् त्वरितायैनमः त्वरितां पूजयेन्न्यस्य द्विभुजाञ्चाष्टवाहुकां आधारशक्तिं पद्मञ्च सिंहे देवीं हृदादिकम्

“...ં ફટ્ સ્વાહા”—આ રીતે અગ્નિ મહાપુરાણમાં ‘નાનામંત્ર’ નામનો 312+ (અર્થાત 313મો) અધ્યાય સમાપ્ત થયો. હવે 313+ (અર્થાત 314મો) ‘ત્વરિતાજ્ઞાન’ અધ્યાય આરંભે છે. અગ્નિ બોલ્યા—“ઓં હ્રીં હૂં ખે છેે ક્ષઃ સ્ત્રીં હ્રૂં ક્ષે હ્રીં ફટ્—ત્વરિતાયૈ નમઃ।” ન્યાસ કરીને ત્વરિતાની પૂજા કરવી—તેણે દ્વિભુજા તથા અષ્ટબાહુ રૂપે ધ્યાન કરવું; આધારશક્તિ, પદ્મ અને સિંહાસનનો ન્યાસ કરીને દેવીને હૃદયાદિ સ્થાનોમાં સ્થાપિત કરવી।

Verse 2

पूर्वादौ गायत्रीं यजेन्मण्डले वै प्रणीतया हुंकारां खेचरीं चण्डां छेदनीं क्षेपणींस्त्रियाः

પૂર્વ દિશાથી આરંભ કરીને, નિર્ધારિત વિધિ અનુસાર મંડલમાં ગાયત્રીનું પૂજન કરવું; તેમજ હુઁકારા, ખેચરી, ચંડા, છેદની અને ક્ષેપણી નામની સ્ત્રી-શક્તિઓનું પણ પૂજન કરવું।

Verse 3

हुंकारां क्षेमकारीञ्च फट्कारीं मध्यतो यजेत् जयाञ्च विजयां द्वारि किङ्करञ्च तदग्रतः

મધ્યમાં હુઁકારાં, ક્ષેમકારી અને ફટ્કારીનું પૂજન કરવું. દ્વારે જયા અને વિજયાને સ્થાપી પૂજવા, અને તેના આગળ કિંકરનું પણ પૂજન કરવું.

Verse 4

लिलैहीमैश् च सर्वाप्त्यै नामव्याहृतिभिस् तथा अनन्ताय नमः स्वाहा कुलिकाय नमः स्वधा

મૃદુ (મધુર) ઉચ્ચારણો તથા ‘હીં’ બીજ સાથે સર્વાર્થસિદ્ધિ માટે નામ-વ્યાહૃતિઓ આ રીતે પ્રયોગ કરવી— “અનંતાય નમઃ સ્વાહા”; “કુલિકાય નમઃ સ્વધા”।

Verse 5

स्वाहा वासुकिराजाय शङ्खपालाय वौषट् तक्षकाय वषन्नित्यं महापद्माय वै नमः

વાસુકિ રાજાને સ્વાહા; શંખપાલને વૌષટ્; તક્ષકને નિત્ય વષટ્ (આહુતિ); અને મહાપદ્મને નિશ્ચયે નમઃ.

Verse 6

स्वाहा कर्कोटनागाय फट् पद्माय च वै नमः लिखेन्निग्रहचक्रन्तु एकाशीतिपदैर् नरः

“કર્કોટ નાગાય સ્વાહા; ફટ્; અને પદ્માય વૈ નમઃ”—આ મંત્ર લખવો. મનુષ્યે એક્યાસી પદો (અક્ષર-એકમો) વડે નિગ્રહ-ચક્ર લખવું/આંકવું.

Verse 7

वस्ते पटे तरौ भूर्जे शिलायां यष्टिकासु च मध्ये कोष्ठे साध्यनाम पूर्वादौ पट्टिकासु च

વસ્ત્ર પર, પટ પર, વૃક્ષ પર, ભૂર્જપત્ર પર, શિલા પર તથા નાની યષ્ટિકાઓ પર પણ લખવું. યંત્રના મધ્ય કોષ્ઠમાં સાધ્યનું નામ લખવું, અને પૂર્વથી આરંભ કરીને પટ્ટિકાઓ પર પણ ક્રમે લખવું.

Verse 8

ॐ ह्रीं क्षूं छन्द छन्द चतुरः कण्ठकान् कालरात्रिकां ऐशादावम्बुपादौ च यमराज्यञ्च वाह्यतः कालीनारवमाली कालीनामाक्षमालिनी

ૐ—હ્રીં અને ક્ષૂં બીજ સાથે—ચાર પ્રકારના છંદોનું વારંવાર આવાહન કરવું; કણ્ઠ-રક્ષકોનો ન્યાસ કરવો અને કાલરાત્રિકાનું સ્મરણ કરવું. ઈશાન દિશાથી આરંભ કરી જલ-પાદ (શુદ્ધિનો આધાર) સ્થાપવો અને બહારથી યમરાજ્યનું આવરણ કરવું. આમ કાળી નાદમાળા વડે વિભૂષિત અને અક્ષરમાળા (અક્ષમાળા) ધારણ કરનારી બને છે।

Verse 9

मामोदेतत्तदोमोमा रक्षत स्वस्व भक्षवा यमपाटटयामय मटमो टट मोटमा

મારું રક્ષણ કરો—આ મંત્ર નિષ્ફળ ન થાય. ચારે તરફથી રક્ષા કરો. હે પોતાના પોતાના ભાગના ભક્ષકો, દૂર થાઓ. યમના માર્ગ/દૂતોને હટાવો અને વ્યાધિ-પીડા દૂર કરો—હાનિકારક શક્તિઓ પ્રતિહત થાઓ।

Verse 10

वामो भूरिविभूमेया टट रीश्व श्वरी टट यमराजाद्वाह्यतो वं तं तोयं मारणात्मकं

આ વામાચાર (વામ-ક્રિયા) છે—‘ભૂરિવિભૂમેયા ટટ રીશ્વ શ્વરી ટટ’ તથા ‘વં તં’. આ રીતે સંસ્કૃત જળ યમરાજ પાસેથી બહાર ખેંચાયેલું હોય તેમ, મારણ-સ્વભાવનું બને છે।

Verse 11

कज्जलं निम्बनिर्यासमज्जासृग्विषसंयुतम् काकपक्षस्य लेखन्या श्मशाने वा चतुष्पथे

કાજળને લીમડાના નિર્યાસ, મજ્જા, રક્ત અને વિષ સાથે મિશ્રિત કરીને, કાગડાના પંખની લેખનીથી, શ્મશાનમાં અથવા ચતુષ્પથ (ચાર રસ્તાના ચોરાહે) લખવું।

Verse 12

निधापयेत् कुम्भाधस्ताद्वल्मीके वाथ निक्षिपेत् विभीतद्रुमशास्वाधो यन्त्रं सर्वारिमर्दनम्

યંત્રને કુંભ (કલશ) ની નીચે સ્થાપિત કરવું, અથવા વલ્મીક (ચીંટીઓના ટેકરા) માં મૂકવું; અથવા વિભીતક વૃક્ષની શાખાઓની નીચે રાખવું. આ યંત્ર ‘સર્વારિમર્દન’—સર્વ શત્રુ-નાશક કહેવાય છે।

Verse 13

लिखेच्चानुग्रहञ्चक्रं शुक्लपत्रे ऽथ भूर्जके लाक्षया कुङ्कुमेनाथ स्फटिकाचन्दनेन वा

શ્વેત પત્ર પર અથવા ભૂર્જપત્ર પર લાક્ષા, કુંકુમ કે સ્ફટિક-ચંદનલેપથી ‘અનુગ્રહ-ચક્ર’ દોરવું।

Verse 14

भुवि भित्तौ पूर्वदले नाम मध्यमकोष्ठके खण्डे तु वारिमध्यस्थं ॐ हंसो वापि पट्टिशम्

ભૂમિ પર અથવા ભિત્તિ પર—પૂર્વદળમાં નામ લખવું અને મધ્યકોષ્ઠકમાં પણ; નિર્ધારિત ખંડમાં જળના મધ્યમાં ‘ઓં હંસઃ’ અથવા ‘પટ્ટિશ’ (યુદ્ધકુહાડી) લખવું।

Verse 15

लक्ष्मीश्लोकं शिवादौ च राक्षसादिक्रमाल्लिखेत् श्रीःसाममोमा सा श्रीः सानौ याज्ञे ज्ञेया नौसा

‘શિવ’થી આરંભ થતો લક્ષ્મી-શ્લોક ‘રાક્ષસ’ વગેરે ક્રમથી લખવો। આ સૂત્રમાં ‘શ્રીઃ’ને ‘સામ’ તરીકે જાણવું; ‘ઓમા’ એ જ ‘શ્રીઃ’; અને યજ્ઞમાં તે ‘સાનૌ’ (અથવા ‘નૌસા’) તરીકે જ્ઞેય।

Verse 16

माया लीला लाली यामा याज्ञे ज्ञेया नौसा माया यत्र ज्ञेया वहिः शीघ्रा दिक्षुरं कलसं वहिः

‘માયા, લીલા, લાલી, યામા’—આ યજ્ઞવિધિમાં જ્ઞેય છે. ‘નૌસા’ માયા છે; જ્યાં તે જ્ઞેય હોય ત્યાં તે બાહ્ય ભાગમાં. ‘શીઘ્રા’ પણ બાહ્ય; તેમજ ‘દિક્ષુરમ્’ અને ‘કલસમ્’ પણ બાહ્ય ગણવા।

Verse 17

पद्मस्थं पद्मचक्रञ्च भृत्युजित् स्वर्गगन्धृतिं शान्तीनां परमा सान्तिः सौभाग्यादिप्रदायकम्

પદ્માસનસ્થ, પદ્મચક્રધારી, દાસ્યવિજયી, સ્વર્ગીય સુગંધનો ધારક—આ શાંતિઓમાં પરમ શાંતિ છે, જે સૌભાગ્ય વગેરે શુભ ફળ આપે છે।

Verse 18

रुद्रे रुद्रसमाः कार्याः कोष्ठकास्तत्र ता लिखेत् ओमाद्याह्रूंफडन्ता च आदिवर्णमथानुतः

રુદ્રપૂજામાં રૂદ્રસમાન કોષ્ઠકો (મંત્ર-કોષ્ઠક) બનાવવાં. તેમાં ‘ૐ’થી આરંભ કરી ‘હ્રૂં ફડ્’ સુધી લખવા; ત્યારબાદ આદિવર્ણોને ક્રમશઃ અનુસરીને લખવા.

Verse 19

विद्यावर्णक्रमेनेव संज्ञाञ्च वषडन्तिकां पूर्वपदे इति ञ अधस्थात् प्रत्यङ्गिरैषा सर्वकामार्थसाधिका

વિદ્યા-મંત્રના વર્ણક્રમ મુજબ ‘વષટ્’ અંતવાળી સંજ્ઞા (નામ-ચિહ્ન) પણ સ્થાપિત કરવી; અને પૂર્વપદમાં ‘ઞ’ અક્ષર ઉમેરવું. અધઃસ્થાને આ જ પ્રત્યઙ્ગિરા સર્વકામાર્થસાધિકા છે.

Verse 20

एकाशीतिपदे सर्वामादिवर्णक्रमेण तु आदिमं यावदन्तं स्याद्वषडन्तञ्च नाम वै

એક્યાસી પદમાં સર્વ નામોને આદિવર્ણક્રમથી જ ગોઠવવા. આરંભથી અંત સુધીનું નામ ખરેખર ‘વષટ્’ અંતવાળું નામ જ ગણાય છે.

Verse 21

एषा प्रत्यङ्गिरा चान्या सर्वकार्यादिसाधनी निग्रहानुग्रहञ्चक्रञ्चतुःषष्टिपदैर् लिखेत्

આ પ્રત્યઙ્ગિરાનું બીજું સ્વરૂપ છે, જે સર્વ કાર્યો વગેરે સિદ્ધ કરે છે. ‘નિગ્રહ–અનુગ્રહ ચક્ર’ને ચોસઠ પદો/કોષ્ઠકોથી લખવું.

Verse 22

अमृती सा च विद्या च क्रीं सः हूं नामाथ मध्यतः फट्काराद्यां पत्रगतां त्रिह्रींकारेण वेष्टयेत्

તે ‘અમૃતી’ પણ છે અને ‘વિદ્યા’ પણ. મધ્યમાં ‘ક્રીં’ બીજ સાથે ‘સઃ’ અને ‘હૂં’ સ્થાપિત કરવું. ‘ફટ્’થી આરંભેલી, પત્ર પર લખેલી રચનાને ‘હ્રીં’નું ત્રણ વાર ઉચ્ચાર કરીને ચારે તરફથી વેષ્ટિત કરવી.

Verse 23

कुम्भववद्धारिता सर्वशत्रुहृत् सर्वदायिका विषन्नश्येत् कर्णजपादक्षराद्यैश् च दण्डकैः

જ્યારે તેને કુંભની જેમ દૃઢ રીતે ધારણ કરવામાં આવે છે, ત્યારે તે સર્વ શત્રુઓનું હરણ કરનાર અને સર્વ દાન-વર આપનાર બને છે. કાનમાં જપ કરવાથી વિષાદ નાશ પામે છે; અક્ષરાદિ છંદોમંત્રો તથા દંડક પાઠથી પણ એ જ ફળ મળે છે.