Adhyaya 310

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे त्वरितामन्त्रादिर्नाम नवाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ दशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः त्वरितामूलमन्त्रादिः अग्निर् उवाच दीक्षादि वक्ष्ये विन्यस्य सिंहवज्राकुले ऽब्जके हे हुति वज्रदन्त पुरु लुलु गर्ज इह सिंहासनाय नमः तिर्यगूर्ध्वगता रेखाश् चत्वारश् चत्वारश् चतुरो भवेत्

આ રીતે આગ્નેય મહાપુરાણમાં ‘ત્વરિતા-મંત્રાદિ’ નામનો ત્રણસો દસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો. હવે ત્રણસો અગિયારમો અધ્યાય—‘ત્વરિતા-મૂલમંત્રાદિ’ શરૂ થાય છે. અગ્નિ બોલ્યા: “હું દીક્ષા વગેરે વર્ણવું છું. સિંહ–વજ્ર કુલના પદ્મ-યંત્રમાં ન્યાસ કરીને (જપ કરવો): ‘હે, હુતિ, વજ્રદંત, પુરુ, લુલુ, ગર્જ; ઇહ—સિંહાસનાય નમઃ।’ આડાં ચાર અને ઊર્ધ્વ ચાર રેખાઓ દોરવી; તેથી ચાર વિભાગ થાય છે।”

Verse 2

नवभागविभागेन कोष्ठकान् कारयेद्बुधः ग्राह्या दिशागताः कोष्ठा विदिशासु विनाशयेत्

સ્થળને નવ ભાગમાં વહેંચીને બુદ્ધિમાન આયોજનકર્તા કોષ્ઠકો બનાવે. મુખ્ય દિશાઓમાં આવેલા કોષ્ઠકો સ્વીકાર્ય છે, અને વિદિશાઓ (ઉપદિશાઓ)માં પડેલા કોષ્ઠકો દૂર/નષ્ટ કરવાં.

Verse 3

वाह्ये वै कोष्ठकोणेषु वाह्यरेखाष्टकं स्मृतम् वाह्यकोष्ठस्य वाह्ये तु मध्ये यावत् समानयेत्

બાહ્ય વલયમાં કોષ્ઠોના ખૂણાઓ પર ‘બાહ્ય અષ્ટરેખા’ નિર્ધારિત છે. સૌથી બહારના કોષ્ઠની બહારથી રેખાઓ દોરીને તેને અંદર મધ્ય સુધી લાવવી.

Verse 4

वज्रस्य मध्यमं शृङ्गं वाह्यरेखा द्विधार्धतः वाह्यरेखा भवेद्वक्रा द्विभङ्गा कारयेद्बुधः

વજ્રમાં મધ્ય શૃંગને બાહ્ય રેખાને બે અર્ધમાં વહેંચીને ઘડવું. તે બાહ્ય રેખા વક્ર રહે; કુશળ કારિગર તેને દ્વિભંગ—બે વળાંક આપી રચના કરે.

Verse 5

मध्यकोष्ठं भवेत्पद्मं पीतकर्णिकमुज्ज्वलम् कृष्णेन रजसा लिख्य कुलिशासिशितोर्धता

મધ્ય કોષ્ઠમાં પીળી કર્ણિકાવાળું તેજસ્વી પદ્મ હોવું જોઈએ. તેને કાળા રજ/ચૂર્ણથી આંકવું, અને રેખાઓ વજ્ર અથવા તલવારની ધાર જેવી તીક્ષ્ણ તથા ઉન્નત બનાવવી.

Verse 6

वाह्यतश् चतुरस्रन्तु वज्रसम्पुटलाञ्छितम् द्वारे प्रदापयेन्मन्त्री चतुरो वज्रसम्पुटान्

બાહ્ય તરફ તેને ચતુરસ્ર (ચોરસ) બનાવી વજ્ર-સમ્પુટના લાઞ્છનથી ચિહ્નિત કરવું. દ્વાર પર મંત્રજ્ઞ પુરોહિત ચાર વજ્ર-સમ્પુટ સ્થાપિત કરે.

Verse 7

पद्मनाम भवेद्वामवीथी चैव समा भवेत् गर्भं रक्तं केशराणि मण्डले दीक्षिताः स्त्रियः

આને “પદ્મ” નામે નિર્દેશ કરવો; અને વામવીથી (ડાબી માર્ગરેખા) સમ અને સમમિત બનાવવી. ગર્ભ (મધ્યકોર) રક્તવર્ણ રાખવો; મંડલમાં કેસર-તંતુ દર્શાવવા; અને સ્ત્રીઓ વિધિવત્ દીક્ષિત હોવી જોઈએ।

Verse 8

जयेच्च परराष्ट्राणि क्षिप्रं राज्यमवाप्नुयात् मूर्तिं प्रणवसन्दीप्तां हूंकारेण नियोजयेत्

તે પરરાષ્ટ્રોને જીતે અને ઝડપથી રાજ્યાધિકાર પ્રાપ્ત કરે. પ્રણવ (ૐ)થી દીપ્ત મૂર્તિને ‘હૂં’ બીજાક્ષર દ્વારા વિધિવત્ નિયોજિત/પ્રતિષ્ઠિત કરવી।

Verse 9

मूलविद्यां समुच्चार्य मरुद्व्योमगतां द्विज प्रथमेन पुनश् चैव कर्णिकायां प्रपूजयेत्

હે દ્વિજ! મૂળવિદ્યાનું સ્પષ્ટ ઉચ્ચારણ કરીને, જે શક્તિ વાયુ અને આકાશમાં સ્થિત છે, તેને પ્રથમ વિધિથી ફરી પદ્મની કર્ણિકામાં યથાવિધિ પૂજવી।

Verse 10

एवं प्रदक्षिणं पूज्य एकैकं वीजमादितः दलमध्ये तु विद्याङ्गा आग्नेय्यां पञ्च नैरृतम्

આ રીતે પ્રદક્ષિણ ક્રમે પૂજા કરીને, શરૂઆતથી એક-એક બીજાક્ષરનું ન્યાસ/પાઠ કરવો. દળના મધ્યમાં વિદ્યાના અંગો (વિદ્યાઙ્ગ) રહે; આગ્નેય દિશામાં પાંચ સ્થાપવા, અને નૈરૃત્ય દિશામાં નૈરૃત નિયોગ યથાવિધિ કરવો।

Verse 11

मध्ये नेत्रं दिशास्त्रञ्च गुह्यकाङ्गे तु रक्षणम् हुतयः केशरस्थास्तु वामदक्षिणपार्श्वतः

મધ્યમાં નેત્રનું ન્યાસ કરવું; અને દિશાઓના રક્ષણ માટે દિશાસ્ત્ર સ્થાપવું. ગુહ્યકાઙ્ગ પર રક્ષણ વ્યવસ્થા રાખવી. હુતિઓ કેસરસ્થાને, ડાબા અને જમણા પાર्श્વે સ્થિત રહે।

Verse 12

पञ्च पञ्च प्रपूज्यास्तु स्वैः स्वैर् मन्त्रैः प्रपूजयेत् लोकपालान्न्यसेदष्टौ वाह्यतो गर्भमण्डले

નિર્ધારિત દેવતાઓને પાંચ-પાંચના સમૂહમાં વિધિપૂર્વક પૂજવા; દરેકને તેના પોતાના મંત્રથી પૂજવો. ત્યારબાદ ગર્ભમંડળના બાહ્ય ભાગે આઠ લોકપાલોનું ન્યાસ સ્થાપિત કરવો.

Verse 13

वर्णान्तमग्निमारूटं षष्ठस्वरविभेदितं पञ्चदशेन चाक्रान्तं स्वैः स्वैर् नामभि योजयेत्

વર્ણોના અંતે અગ્નિને સ્થાપિત કરીને, છઠ્ઠા સ્વરભેદથી વિભક્ત અને પંદરમા દ્વારા આક્રાંત અક્ષરસમૂહને તેના તેના નામ અનુસાર યોજવો.

Verse 14

शीघ्रं सिंहे कर्णिकायां यजेद् गन्धादिभिः श्रिये आग्नेयावन्नैरृतमिति ञ ज्येष्ठस्वरविभूषितमिति ख , छ च नामभिर्योजयेदित्ययं पाठः समीचीनो भवितुमर्हति नीलेति ञ श्रियमिति ञ अष्टाभिर् वेष्टयेत् कुम्मैर् मन्त्राष्टशतमन्त्रितैः

સિંહાસનસ્થ કર્ણિકામાં (મધ્યપદ્મમાં) શ્રી (લક્ષ્મી)ની ગંધાદિ ઉપચારોથી શીઘ્ર પૂજા કરવી. આગ્નેયથી નૈઋત સુધી પાઠાનુસાર નામોનું યોજન કરવું અને ‘જ્યેષ્ઠ’ સ્વરચિહ્નથી ભૂષિત મંત્ર ઉચ્ચારવો. પછી પ્રત્યેકને સો મંત્રજપથી અભિમંત્રિત એવા આઠ કુંભોથી ચારે તરફ વેષ્ટન કરવું.

Verse 15

मन्त्रमष्टसहस्रन्तु जप्त्वाङ्गानां दशांशकम् तोमं कुर्यादग्निकुण्डे वह्निमन्त्रेण चालयेत्

મંત્રનો આઠ હજાર જપ કરીને, અંગમંત્રો માટે તેના દશાંશ પ્રમાણમાં અગ્નિકુંડમાં હોમ કરવો; અને વહ્નિ (અગ્નિ) મંત્રથી અગ્નિને પ્રજ્વલિત/સક્રિય કરવી.

Verse 16

निक्षिपेद् हृदयेनाग्निं शक्तिं मध्ये ऽग्निगां स्मरेत् गर्भाधानं पुंसवनं जातकर्म च होमयेत्

હૃદયભાવથી અગ્નિને સ્થાપિત કરવો; મધ્યમાં અગ્નિમાં ગમન કરતી શક્તિનું સ્મરણ/ધ્યાન કરવું. ત્યારબાદ ગર્ભાધાન, પુંસવન અને જાતકર્મ—આ સંસ્કારો માટે હોમ કરવો.

Verse 17

हृदयेन शतं ह्य् एकं गुह्येकं गुह्याङ्गे जनयेच्छिखिम् पूर्णाहुत्या तु विद्यायाः शिवाग्निर्ज्वलितो भवेत्

હૃદય-મંત્રથી સો વાર જપ/આહુતિ કરવી; ગુહ્ય-મંત્રથી એક વાર; અને ગુહ્યાંગ-મંત્રથી અગ્નિશિખા ઉત્પન્ન કરવી. ત્યારબાદ આ વિદ્યાની પૂર્ણાહુતિથી શુભ શિવાગ્નિ પૂર્ણ રીતે પ્રજ્વલિત થાય છે.

Verse 18

होमयेम्मूलमन्त्रेण शतञ्चाङ्गं दशांशतः निवेदयेत्ततो देव्यास्ततः शिष्यं प्रवेशयेत्

મૂલ-મંત્રથી સો આહુતિઓ સાથે હોમ કરવો; પછી અંગ-મંત્રો દશાંશ પ્રમાણે (દરેકને દસ) આહુતિ આપવી. ત્યારબાદ દેવીને નિવેદન કરવું; અને પછી શિષ્યને પ્રવેશ/દીક્ષામાં પ્રવેશ કરાવવો.

Verse 19

अस्त्रेण ताडनं कृत्वा गुह्याङ्गानि ततो न्यसेत् विद्याङ्गैश् चैव सन्नद्धं विद्याङ्गेषु नियोजयेत्

અસ્ત્ર-મંત્રથી તાડન (આઘાત-ક્રિયા) કરીને, પછી ગુહ્યાંગો પર ન્યાસ સ્થાપિત કરવો. અને વિદ્યાના અંગોથી સન્નદ્ધ (રક્ષિત) બની, એ જ વિદ્યાંગોમાં તે રક્ષા નિયોજિત કરવી.

Verse 20

पुष्पं क्षिपाययेच्छिष्यमानयेदग्निकुण्डकम् यवैर् द्वान्यैस्तिलैर् आज्यैर् मूलविद्याशतं हुनेत्

પુષ્પ-ક્ષેપ કરાવી, શિષ્ય પાસેથી અગ્નિકુંડ મંગાવવું. પછી જવ, ધાન્ય, તલ અને ઘીથી મૂળ-વિદ્યાનો શતવાર જપ કરતાં સો આહુતિ અર્પણ કરવી.

Verse 21

स्थावरत्वं पुरा होमं सरीसृपमतः परं पक्षिमृगपशुत्वञ्च मानुषं ब्राह्ममेव च

પ્રથમ સ્થાવરત્વ (અચલ/વનસ્પતિ આદિ સ્થિતિ); પછી સરીસૃપત્વ. ત્યારબાદ પક્ષિત્વ, મૃગત્વ અને પશુત્વ; પછી માનવત્વ; અને અંતે બ્રાહ્મ પદ (પરમ સ્થિતિ) પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 22

विष्णुत्वञ्चैव रुद्रत्वमन्ते पूर्णाहुतिर्भवेत् एकया चैव ह्य् आह्त्या शिष्यः स्याद्दीक्षितो भवेत्

અંતે વિષ્ણુત્વ અને રુદ્રત્વનું આવાહન કરીને પૂર્ણાહુતિ કરવી જોઈએ. અને માત્ર એક આહુતિથી જ શિષ્ય દીક્ષિત બને છે.

Verse 23

अधिकारो भवेदेवं शृणु मोक्षमतः परम् सुमेरुस्थो यदा मन्त्री सदाशिवपदे स्थितः

આ રીતે અધિકાર પ્રાપ્ત થાય છે; હવે પરમ મોક્ષતત્ત્વ સાંભળો. જ્યારે મંત્રસાધક સુમેરુ પર સ્થિત રહી સદાશિવપદમાં પ્રતિષ્ઠિત થાય છે.

Verse 24

परे च होमयेत् स्वस्थो ऽकर्मकर्मशतान् दश पूर्णाहुत्या तु तद्योगी धर्माधर्मैर् न लिप्यते

પછી સ્વસ્થ અને સમાધાનચિત્ત થઈ અકર્મસ્વરૂપ કર્મની દસ સો (અર્થાત્ એક હજાર) આહુતિઓથી હોમ કરવો. અને તે પૂર્ણાહુતિથી યોગી ધર્મ-અધર્મથી લિપ્ત થતો નથી.

Verse 25

मोक्षं याति परंस्थानं यद्गत्वा न निवर्तते यथा जले जलं क्षिप्तं जलं देही शिरस् तथा

તે મોક્ષરૂપ પરમ સ્થાનને પામે છે; ત્યાં ગયા પછી પાછો ફરવો નથી. જેમ જળમાં ઢાળેલું જળ જળ જ બની જાય છે, તેમ દેહી લય પામી તે જ પરમતત્ત્વ બને છે.

Verse 26

कुम्भैः कुर्याच्चाभिषेकं जयराज्यादिसर्वभाक् कुमारी ब्राह्मणी पूज्या गुर्वादेर्दक्षिणां ददेत्

કુંભોથી અભિષેક કરવો; તેથી તે વિજય, રાજ્ય વગેરે સર્વ ફળોનો ભાગી બને છે. કુમારી બ્રાહ્મણીની પૂજા કરવી અને ગુરુ આદિને યથોચિત દક્ષિણા આપવી.

Verse 27

यजेत् सहस्रमेकन्तु पूजां कृत्वा दिने दिने तिलाज्यपुरहोमेन देवी श्रीः कामदा भवेत्

દરરોજ પૂજા કરીને આ વિધિ સંપૂર્ણ એક હજાર વાર કરવી. તલ, ઘી અને પુરા (મીઠો પિંડ)ની આહુતિથી કરેલા હોમથી દેવી શ્રી ઇચ્છિત ફળ આપનારી બને છે.

Verse 28

ददाति विपुलान् भोगान् यदन्यच्च समीहते जप्त्वा ह्य् अक्षरलक्षन्तु निधानाधिपतिर्भवेत्

આ મંત્ર વિશાળ ભોગો અને સાધક જે કંઈ ઇચ્છે તે બધું આપે છે. ખરેખર એક લાખ અક્ષરોનો જપ કરવાથી મનુષ્ય નિધિનો અધિપતિ, એટલે ધનનો સ્વામી બને છે.

Verse 29

द्विगुणेन भवेद्राज्यं त्रिगुणेन च यक्षिणी चतुर्गुणेन ब्रह्मत्वं ततो विष्णुपदं भवेत्

દ્વિગુણ પુણ્યથી રાજ્યપ્રાપ્તિ થાય છે; ત્રિગુણથી યક્ષિણીપદ મળે છે; ચતુર્ગુણથી બ્રહ્મત્વ પ્રાપ્ત થાય છે; અને ત્યારપછી વિષ્ણુપદ, એટલે પરમ ધામ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 30

षड्गुणेन महासिद्धिर् लक्षेणैकेन पापहा दश जप्त्वा देहशुद्ध्यै तीर्थस्नानफलं शतात्

ષડ્ગુણ જપથી મહાસિદ્ધિ થાય છે; એક લાખ જપથી તે પાપનાશક બને છે. દેહશુદ્ધિ માટે દસ વાર જપ કરવાથી સો તીર્થસ્નાનનું ફળ મળે છે.

Verse 31

पटे वा प्रतिमायां वा शीघ्रां वै स्थण्डिले यजेत् शतं सहस्रमयुतं जपे होमे प्रकीर्तितम्

પટ (ચિત્રિત દેવરૂપ) અથવા પ્રતિમા સામે, અથવા સ્થંડિલ (તૈયાર યજ્ઞભૂમિ) પર તત્કાળ પૂજા કરવી. જપ અને હોમ માટે સંખ્યાઓ—સો, હજાર અને દસ હજાર—એમ પ્રકીર્તિત છે.

Verse 32

एवं विधानतो जप्त्वा लक्षमेकन्तु होमयेत् महिषाजमेषमांसेन नरजेन पुरेण वा

આ રીતે વિધાનપૂર્વક જપ કરીને પછી એક લાખ આહુતિઓનો હોમ કરવો—મહિષ, બકરો અથવા મેષના માંસથી, અથવા નરજ (માનવોત્પન્ન) દ્રવ્યથી, કે ઘીથી।

Verse 33

तिलैर् यवैस् तथा लाजैर् व्रीहिगोधूमकाम्रकैः श्रीफलैर् आज्यसंयुक्तैर् होमयित्वा व्रतञ्चरेत्

તલ, જવ, લાજ, ચોખા, ઘઉં અને કેરી વગેરે, તેમજ શ્રીફળ (નારિયેળ) ને ઘી સાથે મિશ્રિત કરીને અગ્નિમાં આહુતિ આપીને પછી વ્રતનું આચરણ કરવું।

Verse 34

अर्धरात्रेषु सन्नद्धः खड्गचापशरादिमान् एकवासा विचित्रेण रक्तपीतासितेन वा

અર્ધરાત્રે સંપૂર્ણ સજ્જ થઈ—ખડ્ગ, ધનુષ, બાણ વગેરે ધારણ કરીને—એક જ વસ્ત્ર પહેરવું; તે ચિત્રવર્ણી, અથવા લાલ, પીળું કે કાળું હોઈ શકે।

Verse 35

नीलेन वाथ वस्त्रेण देवीं तैर् एव चार्चयेत् व्रजेद्दक्षिणदिग्भागं द्वारे दद्याद्बलिं बुधः

નીલા વસ્ત્રથી (અથવા નીલા પરિધાનમાં) એ જ દ્રવ્યો વડે દેવીની અર્ચના કરવી। પછી દક્ષિણ દિશાભાગે જવું; અને દ્વાર પર બુદ્ધિમાન સાધકે બલિ અર્પણ કરવી।

Verse 36

तिलाज्यप्लवहोमेनेति ख , छ च प्लवेनेति ख , छ च दूतीमन्त्रेण द्वारादौ एकवृक्षे श्मशानके एवञ्च सर्वकामाप्तिर्भुङ्क्ते सर्वां महीं नृपः

કેટલાક પાઠોમાં “તલ-ઘી ના પ્લવ (તરતાં) દ્રવ્યથી હોમ” એમ છે; અન્યમાં માત્ર “પ્લવથી” એમ છે. દૂતી-મંત્ર વડે દ્વાર વગેરે સ્થાને, એકાંત વૃક્ષ પાસે અને શ્મશાનમાં કર્મ કરવાથી સર્વકામસિદ્ધિ થાય છે; અને રાજા સમગ્ર પૃથ્વીનો ભોગ/અધિકાર મેળવે છે।