Adhyaya 303
Chapter 303: Mantras for Worship Beginning with the Five-syllable (Pañcākṣara) — पञ्चाक्षरादिपूजामन्त्राः
અગ્નિ પંચાક્ષર મંત્રને આધાર બનાવી શૈવ તાંત્રિક પૂજા‑દીક્ષા વિધાન શીખવે છે; અહીં મંત્રને બ્રહ્માંડ‑તત્ત્વ અને સાધના‑પદ્ધતિ બંને રૂપે દર્શાવાયો છે. પ્રથમ શિવને પરબ્રહ્મનું જ્ઞાનસ્વરૂપ, હૃદયસ્થ કહીએ છે અને મંત્રાક્ષરોનો પંચમહાભૂત, પ્રાણવાયુ, ઇન્દ્રિયો તથા દેહક્ષેત્ર સાથે સંબંધ, તેમજ અષ્ટાક્ષર‑પર્યવસાન જણાવે છે. પછી દીક્ષા‑સ્થળશુદ્ધિ, ચરુ તૈયાર કરી ત્રિવિધ વિભાગ, નિદ્રા‑નિયમો અને પ્રાતઃ‑નિવેદન, વારંવાર મંડલ‑પૂજા, મૃલ્લેપ, અઘમર્ષણসহ તીર્થસ્નાન, પ્રાણાયામ, આત્મશુદ્ધિ અને ન્યાસ આવે છે. ધ્યાનમાં અક્ષરો રંગીન અંગરૂપ બને છે; શક્તિઓ કમળદળ‑કર્ણિકામાં સ્થાપિત થાય છે; શિવ સ્ફટિકશ્વેત, ચતુર્ભુજ, પંચવક્ત્ર રૂપે પંચબ્રહ્મ (તત્પુરુષાદિ) દિશાન્યાસ સાથે આવાહિત થાય છે. ત્યારબાદ દીક્ષા‑ક્રમ—અધિવાસ, ગવ્યપંચક, નેત્રબંધ, પ્રવેશ, તત્ત્વસંહાર કરીને પરમમાં લય અને સૃષ્ટિમાર્ગે પુનઃસર્જન, પ્રદક્ષિણા, પુષ્પપાતથી નામ/આસન નિર્ધારણ, શિવાગ્નિ ઉત્પત્તિ, નિર્દિષ્ટ મંત્રોથી હોમ‑સંખ્યા, પૂર્ણાહુતિ અને અસ્ત્રાહુતિઓ, પ્રાયશ્ચિત્ત, કુંભપૂજા, અભિષેક, સમયવ્રતો અને ગુરુ‑પૂજન; અને આ રીત વિષ્ણુ વગેરે દેવતાઓ માટે પણ સમાન કહેવાઈ છે।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे अङ्गाक्षरार्चनं नाम द्व्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ त्र्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः पञ्चाक्षरादिपूजामन्त्राः अग्निर् उवाच मेषः संज्ञा विषं साद्यमस्ति दीर्घोदकं रसः एतत् पञ्चाक्षरं मन्त्रं शिवदञ्च शिवात्मकं
આ રીતે આગ્નેય મહાપુરાણમાં ‘અંગાક્ષરાર્ચન’ નામનો ૩૦૨મો અધ્યાય પૂર્ણ થયો. હવે ૩૦૩મો અધ્યાય—‘પંચાક્ષરાદિ પૂજામંત્રો’ આરંભે છે. અગ્નિ બોલ્યા—‘મેષ’ સંજ્ઞા છે, ‘વિષ’ વિષ છે, ‘સાધ્ય’ સાધ્ય છે, ‘દીર્ઘોદક’ દીર્ઘ જળ છે, ‘રસ’ સાર છે. આ પંચાક્ષરી મંત્ર શિવદાયક અને શિવાત્મક છે.
Verse 2
तारकादि समभ्यर्च्य देवत्वादि समाप्नुयात् ज्ञानात्मकं परं ब्रह्म परं बुद्धिः शिवो हृदि
તારક વગેરેનું સમ્યક અર્ચન કરવાથી દેવત્વાદિ ગુણો પ્રાપ્ત થાય છે. પરબ્રહ્મ જ્ઞાનસ્વરૂપ છે; હૃદયમાં રહેલી પરા બુદ્ધિ જ શિવ છે.
Verse 3
तच्छक्तिभूतः सर्वेशो भिन्नो ब्रह्मादिमूर्तिभिः मन्त्रार्णाः पञ्च भूतानि तन्मन्त्रा विषयास् तथा
તે શક્તિરૂપ સર્વેશ્વર બ્રહ્મા આદિ મૂર્તિઓમાં ભિન્ન ભિન્ન રૂપે પ્રગટ થાય છે. પંચભૂત મંત્રવર્ણોથી રચાયેલા છે; અને તેમના મંત્રો પણ તેમ જ વિષય (અનુભવક્ષેત્ર) છે.
Verse 4
प्राणादिवायवः पञ्च ज्ञानकर्मेन्द्रियाणि च सर्वं पञ्चाक्षरं ब्रह्म तद्वदष्टाक्षरान्तकः
પ્રાણ આદિ પાંચ વાયુઓ તથા જ્ઞાન અને કર્મ ઇન્દ્રિયો—આ બધું પંચાક્ષર બ્રહ્મમાં સમાયેલું છે; તેમ જ (સાધના) અષ્ટાક્ષર મંત્રમાં પણ અંતે પરિપૂર્ણ થાય છે.
Verse 5
गव्येन प्रक्षयेद्दीक्षास्थानं मन्त्रेण चोदितं तन्त्रसम्भूतसम्भावः शिवमिष्ट्वा विधानतः
મંત્રવિધિ અનુસાર ગવ્ય (ગૌ-ઉત્પન્ન શુદ્ધિકારક દ્રવ્ય) વડે દીક્ષા-સ્થાન પર છાંટીને તેને શુદ્ધ કરવું. તંત્રજન્ય અધિકૃત પ્રભાવથી યુક્ત થઈ વિધાનપૂર્વક શિવપૂજન કરવું.
Verse 6
मध्येषु तोरणद्वहिरिति ख , ज , ञ च मूलमूर्त्यङ्गविद्याभिस्तण्डुलक्षेपणादिकम् कृत्वा चरुञ्च यत् क्षीरं पुनस्तद्विभजेत् त्रिधा
મધ્યસ્થાનોમાં ‘તોરણદ્વહિર્’ મંત્ર તથા ખ, જ, ઞ બીજાક્ષરો સાથે, મૂળમંત્ર, મુખ્ય દેવતામંત્ર અને અંગમંત્રો સહિત તંડુલ-ક્ષેપણ વગેરે ક્રિયાઓ કરીને ચરુ તૈયાર કરવો. પછી તેમાં વપરાયેલું દૂધ ફરી ત્રણ ભાગમાં વહેંચવું.
Verse 7
निवेद्यैकं परं हुत्वा सशिष्यो ऽन्यद्भजेद्गुरुः आचम्य सकलीकृत्य दद्याच्च्छिष्याय देशिकः
એક ભાગ પહેલાં નિવેદનરૂપે અર્પણ કરી, પછી બીજા ભાગને મુખ્ય આહુતિ તરીકે અગ્નિમાં હોમ કરવો. બાકી ભાગ ગુરુ શિષ્ય સાથે ગ્રહણ કરે. આચમન કરીને અને ‘સકલીકરણ’ કરીને દેશિક તે શિષ્યને અર્પે.
Verse 8
दन्तकाष्ठं हृदा जप्तं क्षीरवृक्षादिसम्भवम् संशोध्य दन्तान् संक्षिप्त्वा प्रज्ञाल्यैतत् क्षिपेद्भुवि
હૃદયમાં મંત્રજપ કરીને ક્ષીરવૃક્ષ વગેરેમાંથી ઉત્પન્ન દંતકાષ્ઠ લેવું. દાંત શુદ્ધ કરીને તેને એકઠું કરી સારી રીતે ધોઈ પછી ભૂમિ પર ત્યજી દેવું.
Verse 9
पूर्वेण सौम्यवारीशगतं शुभमतौ शुभम् पुनस्तं शिष्यमायान्तं शिश्वाबन्धादिरक्षितं
પછી પૂર્વ દિશા/માર્ગથી શુભમતિ ધરાવતો તે શિષ્ય ફરી આવ્યો; સૌમ્ય જળસંબંધિત શુભ વસ્તુ લઈને આવ્યો અને બંધન વગેરે પ્રતિબંધોથી રક્ષિત રહ્યો.
Verse 10
कृत्वा वेद्यां सहानेन स्वपेद्दर्भास्तरे बुधः सुषुप्तं वीक्ष्य तं शिष्यः प्रभाते श्रावयेद्गुरुं
વિધિપૂર્વક હવિસ સહિત વેદી તૈયાર કરીને બુદ્ધિમાન દર્ભના શયન પર સૂઈ રહે. તેને નિદ્રિત જોઈ શિષ્ય પ્રભાતે ગુરુને સ્વપ્ન/સ્થિતિનો વર્ણન સંભળાવે.
Verse 11
शुभैः सिद्धिपदैर् भक्तिस्तैः पुनर्मण्डलार्चनम् मण्डलं भद्रकाद्युक्तं पूजयेत्सर्वसिद्धिदं
શુભ અને સિદ્ધિ આપનારા મંત્રો તથા ભક્તિ સાથે ફરી મંડલાર્ચન કરવું. ભદ્રકા વગેરે શુભ અંગોથી યુક્ત મંડળની પૂજા કરવી; તે સર્વ સિદ્ધિઓ આપે છે.
Verse 12
स्नात्वाचम्य मृदा देहं मन्त्रैर् आलिप्य कल्प्यते शिवतीर्थे नरः स्नायादघमर्षणपूर्वकम्
સ્નાન કરીને આચમન કરી, મંત્રોચ્ચાર સાથે શુદ્ધિકારક માટીથી દેહ પર લેપન કરીને પોતાને સંસ્કૃત કરવો. શિવતીર્થમાં અઘમર્ષણ વિધિ પૂર્વક સ્નાન કરવું.
Verse 13
हस्ताभिषेकं कृत्वाथ प्रायात् पूजादिकं बुधः मूलेनाब्जासनं कुर्यात्तेन पूरककुम्भकान्
હસ્તાભિષેક કરીને બુદ્ધિમાન સાધક પછી પૂજા વગેરે કર્મોમાં પ્રવૃત્ત થાય. મૂળમંત્રથી પદ્માસન ધારણ કરે અને એ જ મંત્રથી પૂરક તથા કુંભક (પ્રાણાયામ) કરે.
Verse 14
आत्मानं योजयित्वोर्ध्वं शिखान्ते द्वादशाङ्गुले संशोष्य दग्ध्वा स्वतनुं प्लावयेदमृतेन च
આત્માને ઊર્ધ્વ તરફ યોજીને શિખાના અંતે—બાર અંગુલ ઉપર—સ્થિર કરવો. પોતાના દેહને શોષી જાણે દગ્ધ કર્યો હોય તેમ કરીને, પછી અમૃતથી તેને પરિપ્લાવિત કરવો.
Verse 15
ध्मात्वा दिव्यं वपुस्तस्मिन्नात्मानञ्च पुनर्नयेत् कृत्वेवं चात्मशुद्धिः स्याद्विन्यस्यार्चनमारभेत्
તે (કલ્પિત રૂપ) માં દિવ્ય દેહનું સંચારણ કરીને પછી આત્માને ફરી તેમાં જ પ્રવેશ કરાવવો. આમ કરવાથી આત્મશુદ્ધિ થાય; ત્યારબાદ ન્યાસ કરીને અર્ચન આરંભવું.
Verse 16
क्रमात् कृष्णसितश्यामरक्तपीता नगादयः मन्त्रार्णा दण्डिनाङ्गानि तेषु सर्वास्तु मूर्तयः
ક્રમ પ્રમાણે ‘ન’ વગેરે મંત્રવર્ણ કાળો, સફેદ, શ્યામ, લાલ અને પીળો રૂપે ધ્યાનમાં લેવાય; એ દંડધારી દેવ (દંડિન)ના અંગો છે. તે વર્ણ-અંગોમાં સર્વ દેવમૂર્તિઓ સ્થાપિત છે એમ ચિંતન કરવું.
Verse 17
शिष्यमाचान्तमिति ञ अङ्गुष्ठादिकनिष्ठान्तं विन्यस्याङ्गानि सर्वतः न्यसेन्मन्त्राक्षरं पादगुह्यहृद्वक्त्रमूर्धसु
શિષ્યને આચમન કરાવી ‘અંગુષ્ઠ’થી ‘કનિષ્ઠા’ સુધી ક્રમે ન્યાસ કરવો; સર્વ અંગોમાં વિન્યાસ કરીને મંત્રાક્ષરને પાદ, ગુહ્ય, હૃદય, મુખ અને મૂર્ધા પર સ્થાપિત કરવો.
Verse 18
व्यापकं न्यस्य मूर्धादि मूलमङ्गानि विन्यसेत् रक्तपीतश्यामसितान् पीठपादान् स्वकालजान्
પ્રથમ વ્યાપક (વ્યાપક-મંત્ર/તત્ત્વ) નો ન્યાસ કરવો; પછી મૂર્ધા વગેરેમાંથી આરંભ કરીને મૂળ-અંગોનું વિન્યાસ કરવું. તેમજ પોતાના પોતાના કાળમાં ઉત્પન્ન લાલ, પીળા, શ્યામ/કાળા અને સફેદ પીઠો તથા પાદોનું પણ સ્થાપન કરવું.
Verse 19
स्वाङ्गान्मन्त्रैर् न्यसेद्गात्राण्यधर्मादीनि दिक्षु च तत्र पद्मञ्च सुर्यादिमण्डले त्रितयं गुणान्
મંત્રોથી પોતાના અંગોમાં ન્યાસ કરવો; અને અધર્મ વગેરે (દોષ-તત્ત્વો) ને દિશાઓમાં પણ સ્થાપિત કરવું. ત્યાં પદ્મનું તથા સૂર્યાદિ મંડળોમાં ગુણત્રયનું પણ વિન્યાસ કરવું.
Verse 20
पूर्वादिपत्रे कामाद्या नवकं कर्णिकोपरि वामा ज्येष्ठा क्रमाद्रौद्रो काली कलविकारिणी
પૂર્વ દિશાની પાંખડીથી આરંભ કરીને કામા આદિ નવ શક્તિઓને પાંખડીઓ પર સ્થાપિત કરવી; અને કર્ણિકા પર ક્રમશઃ વામા, જ્યેષ્ઠા, રૌદ્રી, કાળી તથા કલવિકારિણીને ન્યાસ કરવો.
Verse 21
बलविकारिणी चार्थ बलप्रमथनी तथा सर्वभूतदमनी च नवमी च मनोन्मनी
બળમાં પરિવર્તન લાવનારી બલવિકારિણી, તેમજ બળને મર્દન કરનારી બલપ્રમથની; સર્વ ભૂતોને દમન કરનારી સર્વભૂતદમની; નવમી શક્તિ; અને મનને ઉન્મન અવસ્થામાં ઉઠાવનારી મનોઉન્મની।
Verse 22
श्वेता रक्ता सिता पीता श्यामा वह्निनिभाषिता कृष्णारुणाश् च ताः शक्तीर्ज्वालारूपाः स्मरेत् क्रमात्
આ શક્તિઓનું ક્રમશઃ ધ્યાન કરવું—શ્વેત, રક્ત, સિત (ધવળ), પીત, શ્યામા, અગ્નિસમાન તેજસ્વી, અને કૃષ્ણારુણ; તેમને જ્વાલારૂપ માનીને સ્મરણ કરવું।
Verse 23
अनन्तयोगपीठाय आवाह्याथ हृदब्जतः स्फटिकाभं चतुर्वाहुं फलशूलधरं शिवम्
પછી અનંતયોગપીઠ પર (પ્રભુનું) આવાહન કરીને, હૃદયકમળમાંથી સ્ફટિકસમાન શ્વેત તેજવાળા, ચતુર્ભુજ, ફળ (વરપ્રદ) અને ત્રિશૂલ ધારણ કરનાર શિવને આવાહન કરીને ધ્યાન કરવું।
Verse 24
साभयं वरदं पञ्चवदंनञ्च त्रिलोचनम् पत्रेषु मुर्तयः पञ्च स्थाप्यास्तत्पुरुषादयः
તેમને અભય અને વર આપનાર, પંચવદન તથા ત્રિલોચન રૂપે નિરૂપિત કરવો; અને પત્રો પર તત્પુરુષ આદિ પાંચ મૂર્તિઓની સ્થાપના કરવી જોઈએ।
Verse 25
पूर्वे तत्पुरुषः श्वेतो अघोरो ऽष्टभुजो ऽसिताः चतुर्वाहुमुखः पीताः सद्योजातश् च पश्चिमे
પૂર્વ દિશામાં તત્પુરુષ શ્વેતવર્ણ છે. અઘોર કૃષ્ણાભ અને અષ્ટભુજ છે. (ઉત્તર દિશામાં) વામદેવ પીતવર્ણ, ચતુર્ભુજ તથા તદનુરૂપ મુખયુક્ત છે; અને પશ્ચિમમાં સદ્યોજાત સ્થિત છે.
Verse 26
वामदेवः स्त्रीविलासी चतुर्वक्त्रभुजो ऽरुणः सौम्ये पञ्चास्य ईशाने ईशानः सर्वदः सितः
વામદેવ સ્ત્રીશક્તિના ક્રીડામાં રત છે; તે ચતુર્વક્ત્ર, ચતુર્ભુજ અને અરુણવર્ણ છે. સૌમ્ય રૂપે તે પંચમુખ છે; અને ઈશાન રૂપે શ્વેતવર્ણ ઈશાન સર્વ સિદ્ધિ આપે છે.
Verse 27
इष्टाङ्गानि यथान्यायमनन्तं सूक्ष्ममर्चयेत् सिद्धेश्वरं त्वेकनेत्रं पूर्वादौ दिश पूजयेत्
વિધિ મુજબ ઇષ્ટ અંગો/ઉપચાર અર્પી અનંતનું સૂક્ષ્મ અર્ચન કરવું. તેમજ એકનેત્ર સિદ્ધેશ્વરનું, પૂર્વાદિ દિશાઓ સહિત, પૂજન કરવું.
Verse 28
एकरुद्रं त्रिनेत्रञ्च श्रीकण्ठञ्च शिखण्डिनम् ऐशान्यादिविदिक्ष्वेते विद्येशाः कमलासनाः
એકરુદ્ર, ત્રિનેત્ર, શ્રીકંઠ અને શિખંડિન—આ કમલાસનસ્થ વિદ્યેશો ઐશાન્યાદિ વિદિશાઓમાં સ્થિત છે.
Verse 29
श्वेतः पीतः सितो रक्तो धूम्रो रक्तो ऽरुणः शितः शूलाशनिशरेश्वासवाहवश् चतुराननाः
તેમના વર્ણ—શ્વેત, પીત, સિત (ફિક્કો), રક્ત, ધૂમ્રવર્ણ, ફરી રક્ત, અરુણ અને શિત (તીક્ષ્ણ/દીપ્ત) કહેવાયા છે. ત્રિશૂલ, વજ્ર, બાણ, ધનુષ્ય અને વાહન ધારણ કરનાર—આ ચતુર્મુખ રૂપો છે.
Verse 30
उमा वण्डेशनन्दीशौ महाकालो गणेश्वरः वृषो भृङ्गरिटिस्कन्दानुत्तरादौ प्रपूजयेत्
પછી ઉત્તર દિશાથી આરંભ કરીને ક્રમશઃ ઉમા, વંડેશ અને નંદીશ, મહાકાલ અને ગણેશ્વર, તેમજ વૃષ (નંદિન), ભૃંગરિટી અને સ્કંદની વિધિપૂર્વક પૂજા કરવી।
Verse 31
कुलिशं शक्तिदण्डौ च खड्गपाशध्वजौ गदां शूलं चक्रं यजेत् पद्मं पूव्वादौ देवमर्च्य च
વજ્ર, શક્તિ અને દંડ; ખડ્ગ, પાશ અને ધ્વજ; ગદા, શૂલ અને ચક્ર; તેમજ પદ્મ—આ બધાનું પૂર્વ દિશા વગેરેમાં યથાસ્થાને પૂજન કરીને, ત્યારબાદ દેવનું પણ અર્ચન કરવું।
Verse 32
ततो ऽधिवासितं शिष्यं पाययेद्गव्यपञ्चकम् आचान्तं प्रोक्ष्ये नेत्रान्तैर् नेत्रे नेत्रेण बन्धयेत्
પછી અધિવાસમાં રાખેલા શિષ્યને ગવ્યપંચક પીવડાવવું। તેણે આચમન કર્યા પછી જળથી પ્રોક્ષણ કરીને, આંખના ખૂણાં સ્પર્શતાં ‘નેત્ર’ મંત્ર/વિધિથી પ્રત્યેક આંખનું બંધન (રક્ષાસીલ) કરવું।
Verse 33
द्वारं प्रवेशयेच्छिप्यं मण्डपस्याथ दक्षिणे सासनादिकुशासीनं तत्र संशोधयेद्गुरुः
શિષ્યને દ્વાર દ્વારા પ્રવેશ કરાવવો। પછી મંડપના દક્ષિણ ભાગમાં, આસન અને કુશ પર બેસાડીને, ત્યાં જ ગુરુ તેના માટે વિહિત સંશોધન (શુદ્ધિ/પરીક્ષા) કર્મ કરાવે।
Verse 34
आदितत्त्वानि संहृत्य परमार्थे लयः क्रमात् पुनरुत्पादयेच्छिष्यं सृष्टिमार्गेण देशिकः
આદિ તત્ત્વોને સંહરીને તેમને ક્રમશઃ પરમાર્થમાં લય કરાવવું; ત્યારબાદ દેશિક (દીક્ષા-ગુરુ) સૃષ્ટિમાર્ગ દ્વારા શિષ્યનું પુનરુત્પાદન/પુનર્નિર્માણ કરવું।
Verse 35
न्यासं शिष्ये ततः कृत्वा तं प्रदक्षिणमानयेत् पश्चिमद्वारमानीय क्षेपयेत् कुसुमाञ्जलिम्
ત્યારબાદ શિષ્ય પર મંત્ર-ન્યાસ કરીને તેને પવિત્ર સ્થાનની પ્રદક્ષિણા કરાવવી. પછી તેને પશ્ચિમ દ્વાર પાસે લઈ જઈ પુષ્પાંજલિ અર્પણ કરાવવી.
Verse 36
यस्मिन् पतन्ति पुष्पाणि तन्नामाद्यं विनिर्दिशेत् पार्श्वेयागभुवः खाते कुण्डे सन्नभिमेखले
જ્યાં પુષ્પો પડે તે સ્થાન/નામ પ્રથમ નક્કી કરીને જાહેર કરવું. આ પાર্শ્વ-યાગભૂમિમાં, નાભિ-ચિહ્ન અને મેખલા-પરિધિથી યુક્ત ખોદેલા કુંડમાં કરવું.
Verse 37
शिवाग्निं जनयित्वेष्ट्वा पुनः शिष्येण चार्चयेत् ध्यानेनात्मनिभं शिष्यं संहृत्य प्रलयः क्रमात्
શિવાગ્નિ ઉત્પન્ન કરીને તેની પૂજા કરવી, અને પછી શિષ્ય દ્વારા પણ ફરીથી તેનું અર્ચન કરાવવું. ત્યારબાદ ધ્યાનથી શિષ્યને પોતાના સમાન કરીને સંહરણ કરવાથી ક્રમશઃ પ્રલય-ક્રમ પ્રગટ થાય છે.
Verse 38
पुनरुत्पाद्य तत्पाणौ दद्याद्दर्भांश् च मन्त्रितान् पृथिव्यादीनि तत्त्वानि जुहुयाद्धृदयादिभिः
પછી ફરી (સંસ્કાર-શક્તિ) ઉત્પન્ન કરીને તેના હાથમાં મંત્રિત દર્ભ-તૃણ આપવું. ત્યારબાદ હૃદય આદિ અંગ-મંત્રોથી પૃથ્વી વગેરે તત્ત્વોની આહુતિ અગ્નિમાં આપવી.
Verse 39
कमलानना इति ञ सन्धादिमेखले इति ख एकैकस्य शतं हुत्वा व्योममूलेन होमयेत् हुत्वा पूर्णाहुतिं कुर्यादस्त्रेणाष्टाहुतीर्हुनेत्
“કમલાનના” (ઞ) અને “સંધાદિમેખલે” (ખ) એવા બીજ-સૂત્રોથી પ્રત્યેકના સો સો આહુતિ આપવી. પછી “વ્યોમ-મૂલ” મંત્રથી હોમ કરવો. અંતે પૂર્ણાહુતિ કરીને અસ્ત્ર-મંત્રથી આઠ આહુતિ આપવી.
Verse 40
प्रायश्चित्तं विशुद्ध्यर्थं ततः शेषं समापयेत् कुम्भं समन्त्रितं प्रार्च्य शिशुं पीठे ऽभिषेचयेत्
શુદ્ધિ માટે પ્રથમ પ્રાયશ્ચિત્તવિધિ કરવી, ત્યારબાદ શેષ ક્રિયા પૂર્ણ કરવી. મંત્રોથી સંસ્કારિત કુંભનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરીને, પીઠ પર સ્થિત શિશુનો અભિષેક કરવો.
Verse 41
शिष्ये तु समयं दत्वा स्वर्णाद्यैः स्वगुरुं यजेत् दीक्षा पञ्चाक्षरस्योक्ता विष्ण्वादेरेवमेव हि
શિષ્યને પ્રથમ સમય-વ્રત આપીને, સોનું વગેરે દાનથી પોતાના ગુરુનું પૂજન કરવું. પંચાક્ષર મંત્રની દીક્ષા જણાવાઈ છે; વિષ્ણુ આદિ માટે પણ એ જ વિધિ સમાન છે.
Frequently Asked Questions
A full tantric workflow: site purification, maṇḍala construction and re-worship, layered nyāsa (vyāpaka and aṅga), deity/śakti directional installations, and a quantified homa sequence (including pūrṇāhuti and astra oblations) within a formal dīkṣā framework.
It converts metaphysics into practice: by mapping mantra to body, elements, and cognition, then purifying the self through prāṇāyāma, nyāsa, and tattva-saṃhāra, the rite aims at inner identification with Śiva (jñāna-svarūpa) while also conferring siddhi-oriented ritual competence.
The pañcabrahma set beginning with Tatpuruṣa—Tatpuruṣa, Aghora, Vāmadeva, Sadyojāta, and Īśāna—installed directionally with specified colors and iconographic features.
Adhivāsa, administration of gavyapañcaka, protective sealing of the eyes, entry and purification, dissolution of tattvas into the Supreme (laya/saṃhāra), re-creation by sṛṣṭi-mārga, circumambulation and flower-casting for determination, Śiva-fire worship and homa, expiation, kumbha worship, abhiṣeka, samaya vow, and guru honoring with gifts.