Adhyaya 145

આ અધ્યાયમાં ઈશ્વર માલિની-કેન્દ્રિત શિસ્તબદ્ધ મંત્ર-વિધિ-ક્રમ રજૂ કરે છે, જે સ્પષ્ટ રીતે ષોઢા-ન્યાસ (છ પ્રકારની સ્થાપના) પૂર્વે કરવો જરૂરી છે. ન્યાસને શાક્ત, શામ્ભવ અને યામલ—એમ ત્રિવિધ પ્રણાલી તરીકે સમજાવી, શબ્દ-રાશિ (ધ્વનિ-સમૂહ), તત્ત્વ-ત્રય અને દેહસ્થાપનનો સંબંધ દર્શાવવામાં આવે છે. પછી છંદ/મંત્ર-વિભાગો ગણાવાય છે—દ્વાદશાક્ષરી વનમાળા, પાંચ એકમોની રત્નપંચાત્મા, નવ એકમોની નવાત્મા; તેમજ શાક્ત-વિશેષ ઉપવિભાગોમાં ઝ-ચિહ્નિત સોળ પ્રતિરૂપવાળી ત્રિવિદ્યા, અધોર-અષ્ટક અને દ્વાદશાંગ રચના. બીજાક્ષરો અને આયુધ-મંત્રો પછી સર્વસાધક મંત્ર આપવામાં આવે છે—“ક્રીં હ્રૌં ક્લીં શ્રીં ક્રૂં ફટ્” (ફટ્ ત્રિવાર). ત્યારબાદ લાંબું દેહ-નકશાંકન: શિર, નેત્ર, કર્ણ, મુખ, દંત, કંઠ, સ્કંધ, ભુજા, અંગુળી, કટિ, નાભિ, હૃદય, ઊરુ, જાનુ, જંઘા, પાદ તથા રક્ત-માંસ-અસ્થિ-મજ્જા-શુક્ર-પ્રાણ-કોશ વગેરે સૂક્ષ્મ તત્ત્વોમાં અક્ષર અને શક્તિ/દેવતાઓની સ્થાપના. અંતે હ્રીં બીજથી સશક્ત રુદ્ર-શક્તિઓની પૂજા સર્વસિદ્ધિદાયિ કહેવામાં આવી છે—અગ્નિ પુરાણની વ્યવહારુ તાંત્રિક તકનીક અને ધાર્મિક-આધ્યાત્મિક લક્ષ્યોનો સંયોગ દર્શાવે છે।