Adhyaya 164

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे श्राद्धकल्पो नाम त्रिषष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः अथ चतुःषष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः नवग्रहहोमः पुष्कर उवाच श्रीकामः शान्तिकामो वा ग्रहयज्ञं समारभेत् वृष्ट्यायुःपुष्टिकामो वा तथैवाभिचरन् पुनः

આ રીતે અગ્નિ મહાપુરાણમાં ‘શ્રાદ્ધકલ્પ’ નામનો ૧૬૩મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો। હવે ૧૬૪મો અધ્યાય ‘નવગ્રહ હોમ’ આરંભે છે। પુષ્કર બોલ્યા—જે શ્રી (સમૃદ્ધિ) અથવા શાંતિ ઇચ્છે તે ગ્રહયજ્ઞ આરંભે; જે વરસાદ, આયુષ્ય અને પુષ્ટિ ઇચ્છે તે પણ; તેમજ અભિચારકર્મમાં પ્રવૃત્ત વ્યક્તિ પણ ફરીથી આ વિધિ કરી શકે છે।

Verse 2

मनुष्यादीनिति ख , छ च आयुः प्रज्ञाधनमिति ज आयुः प्रजां बलमिति घ प्रीताः पितृपितामहा इति ङ सूर्यः सोमो मङ्गलश् च बुधश्चाथ बृहस्पतिः शुक्रः शनैश् चरो राहुः केतुश्चेति ग्रहाः स्मृताः

‘મનુષ્ય વગેરે આપે છે’—એવું ખ અને છ માટે કહેવાયું છે; ‘આયુ, પ્રજ્ઞા અને ધન’—જ માટે; ‘આયુ, પ્રજા અને બળ’—ઘ માટે; ‘પિતૃ અને પિતામહ પ્રસન્ન થાય છે’—ઙ માટે. ગ્રહો સ્મૃત છે—સૂર્ય, સોમ, મંગળ, બુધ, બૃહસ્પતિ, શુક્ર, શનૈશ્ચર, રાહુ અને કેતુ.

Verse 3

ताम्रकात् स्फटिकाद्रक्तचन्दनात् स्वर्णर्कादुभौ रजतादयसः शीशात् ग्रहाः कार्याः क्रमादिमे

આ ગ્રહ-પ્રતિમાઓ ક્રમશઃ આ દ્રવ્યોમાંથી બનાવવી—તાંબામાંથી, સ્ફટિકમાંથી, રક્તચંદનમાંથી, સોનામાંથી, અર્ક-કાષ્ઠમાંથી (તે જોડીનાં બંને), ચાંદીમાંથી, લોખંડમાંથી અને સીસામાંથી।

Verse 4

सुवर्णैर् वायजेल्लिख्य गन्धमण्डलकेषु वा यथावर्णं प्रदेयानि वासांसि कुसुमानि च

સોનાથી (રૂપ/અક્ષર) લખીને—અથવા સુગંધિત મંડળોમાં—નિયત રંગ અનુસાર વસ્ત્રો અને પુષ્પો અર્પણ કરવા જોઈએ।

Verse 5

गन्धाश् च वलयश् चैव धूपो देयस्तु गुग्गुलुः कर्तव्या मन्त्रयन्तश् च चरवः प्रतिदैवतं

સુગંધ દ્રવ્યો અને વલયો (કંકણ/બંધ) અર્પણ કરવા જોઈએ; ધૂપ તરીકે ગુગ્ગુલુ આપવો. યોગ્ય મંત્રોચ્ચાર સાથે પ્રત્યેક દેવતા માટે અલગ અલગ ચરુ-હવિષ્ય તૈયાર કરી અર્પણ કરવું જોઈએ।

Verse 6

आकृष्णेन इमं देवा अग्निर्मूर्धा दिवः ककुत् उद्बुद्ध्यस्वेति च ऋचो यथासङ्ख्यं प्रकीर्तिताः

‘આકૃષ્ણેન…’, ‘ઇમં દેવા…’, ‘અગ્નિર્મૂર્ધા દિવઃ કકુત્…’ અને ‘ઉદ્બુદ્ધ્યસ્વ…’થી આરંભ થતી ઋગ્વૈદિક ઋચાઓ તેમની નિર્ધારિત સંખ્યા-ક્રમ મુજબ આ રીતે પાઠ/પ્રકીર્તિત થાય છે।

Verse 7

वृहस्पते अतियदर्यस्तथैवाल्पात् परिश्रुतः शन्नो देवीस् तथा काण्डात् केतुं कृन्वन्निमास् तथा

હે બૃહસ્પતે! મહાન કે અલ્પ સ્ત્રોતમાંથી પણ સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ એવો આર્ય (શ્રેષ્ઠ) અમારે માટે શુભ થાય. દેવીઓ પણ અમારે માટે મંગલકારી થાય; અને આપત્તિ (કાંડ)માંથી રક્ષણ માટે આ પ્રાર્થનાઓને કેતુ (ધ્વજ-ચિહ્ન) બનાવી અમને સુરક્ષિત રાખે.

Verse 8

अर्कः पालाशः खदिरो ह्य् अपामार्गोथ पिप्पलः उदुम्बरः शमी दुर्वा कुशाश् च समिधः क्रमात्

ક્રમ મુજબ સમિધો આ છે—અર્ક, પલાશ, ખદિર, અપામાર્ગ, પિપ્પલ, ઉદુંબર, શમી; તેમજ દુર્વા ઘાસ અને કુશ ઘાસ।

Verse 9

एकैकस्यात्राष्टशतमष्टाविंशतिरेव वा होतव्या मधुसर्पिर्भ्यां दध्ना चैव समन्विताः

અહીં દરેક (મંત્ર/દેવતા) માટે ૧૨૮ આહુતિઓ અથવા ૨૮ આહુતિઓ અર્પણ કરવી; અને દરેક આહુતિમાં મધ, ઘી અને દહીંનો સંયોગ હોવો જોઈએ।

Verse 10

गुडौदनं पायसं च हविष्यं क्षीरयष्टिकं दध्योदनं हविः पूपान् मांसं चित्रान्नमेव च

ગોળવાળો ઓદન, પાયસ, હવિષ્ય, ક્ષીર-પદાર્થો, દહીં-ઓદન, ઘૃત-હવિ, પૂપ (કેક/પુઆ), માંસ અને ચિત્રાન્ન—આ બધું અર્પણયોગ્ય છે।

Verse 11

दद्याद्ग्रहक्रमदेतद्द्विजेभ्यो भोजनं बुधः शक्तितो वा यथालाभं सत्कृत्य विधिपूर्वकं

બુદ્ધિમાન પુરુષે આ ભોજન ગ્રહ-ક્રમ મુજબ દ્વિજોને આપવું; પોતાની શક્તિ મુજબ અથવા યથાલાભ, તેમનો સત્કાર કરીને વિધિપૂર્વક અર્પણ કરવું।

Verse 12

धेनुः शङ्खस् तथानड्वान् हेम वासो हयस् तथा खदिरस्त्वपामार्गो ऽथेति ग , घ , ञ च कृष्णा गौरायसश्छाग एता वै दक्षिणाः क्रमात्

ક્રમ મુજબ દક્ષિણા તરીકે દૂધાળ ગાય, શંખ, બળદ, સોનું, વસ્ત્ર અને ઘોડો આપવો; તેમજ ખદિરનું લાકડું અને અપામાર્ગ પણ. ગ, ઘ અને ઞ વર્ગ માટે અનુક્રમે કાળી ગાય, ગૌર/શ્વેત ગાય, લોખંડનું સાધન અને બકરો—આ જ દક્ષિણાઓ છે.

Verse 13

यश् च यस्य यदा दूष्यः स तं यत्नेन पूजयेत् ब्रह्मणैषां वरो दत्तः पूजिताः पूजितस्य च

જે કોઈ કોઈને ક્યારે પણ હાનિ પહોંચાડી શકે એવો હોય, તેણે તે વ્યક્તિને પ્રયત્નપૂર્વક પૂજવો/સન્માનવો જોઈએ. કારણ કે બ્રહ્માએ આવા લોકો વિષે એવો વર આપ્યો છે કે તેઓ પૂજાય તો પૂજનાર પણ પૂજાય છે.

Verse 14

ग्रहाधीना नरेन्द्राणा मुछ्रयाः पतनानि च भावभावो च जगतस्तस्मात् पूज्यतमा ग्रहाः

રાજાઓનો ઉન્નતિ-પતન ગ્રહાધીન છે; અને જગતનો ભાવ-અભાવ, એટલે સમૃદ્ધિ તથા ક્ષય પણ (ગ્રહો પર) નિર્ભર છે. તેથી ગ્રહો સર્વાધિક પૂજનીય છે.