Adhyaya 215
सन्ध्याविधिः (Sandhyā-vidhi) — The Rite of Twilight Worship
આ અધ્યાયમાં ભગવાન અગ્નિ સંધ્યા-ઉપાસનાનો વિધિક્રમ અને તત્ત્વાર્થ સમજાવે છે. પ્રણવ (ૐ) ને સર્વ મંત્રકર્મોનું સાર અને સમાપ્તિ-ચિહ્ન સ્થાપિત કરીને, ૐ–મહાવ્યાહૃતિઓ (ભૂઃ, ભુવઃ, સ્વઃ)–સાવિત્રી/ગાયત્રી ત્રયીને બ્રહ્મનું ‘મુખ’ કહી મહિમા આપે છે અને નિયમિત અધ્યયન તથા સંયમિત જપને શુદ્ધિ અને બ્રહ્મપ્રાપ્તિનું સાધન કહે છે. 7/10/20/108/1,000/100,000/10,000,000 જેવી જપસંખ્યાઓ મુજબ ફળભેદ, પ્રાયશ્ચિત્ત અને સિદ્ધિ દર્શાવવામાં આવે છે; પાપશમન માટે જપ સાથે હોમ (વિશેષે તિલ-હોમ) અને ઉપવાસ જોડાય છે. ઋષિ–છંદ–દેવતા-નિર્દેશ, દેવોપનય/જપ/હોમના વિનિયોગ, શરીરસ્થાનો પર ન્યાસ, ગાયત્રીના ધ્યાનવર્ણ-રૂપ, તેમજ શાંતિ, આયુષ્ય, શ્રી, વિદ્યાદિ માટે આહુતિ-દ્રવ્યોના નિયમો પણ આપવામાં આવ્યા છે. અંતે પ્રાણાયામ, માર্জન, અઘમર્ષણ અને ‘આપો હિ ષ્ઠા’, ‘દ્રુપદાદિ’, ‘પવમાની’ જેવા વૈદિક મંત્રો સાથે સંધ્યા-શુદ્ધિની સંકલિત પ્રક્રિયા રજૂ થાય છે।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
It provides a full ritual-technical stack: praṇava primacy, Gāyatrī’s ṛṣi–chandas–devatā (Viśvāmitra–Gāyatrī–Savitṛ), vyāhṛti mappings (ṛṣis, deities, meters), explicit japa counts with results, nyāsa body placements, and homa substances keyed to specific aims.
By making daily sandhyā a disciplined bridge from karma to yoga: breath-restraint (prāṇāyāma), mantra (Oṁ/Gāyatrī), purification rites (mārjana/aghamarṣaṇa), and intention (saṅkalpa/viniyoga) are unified to remove pāpa, stabilize sattva, and orient the practitioner toward Brahman-realization.
Gāyatrī-japa (with graded counts up to lakṣa/koṭi), tila-homa, fasting with 1,000 recitations, water-based japa and drinking rites, and the aghamarṣaṇa sequence supported by Vedic purification verses.