Adhyaya 210
Mahā-dānāni (The Great Gifts) — Ṣoḍaśa Mahādāna, Meru-dāna, and Dhenū-dāna Procedure
દાનના લક્ષણો પછી અગ્નિદેવ મહાદાનનું સુવ્યવસ્થિત વર્ણન કરે છે. તુલાપુરુષ અને હિરણ્યગર્ભથી શરૂ કરીને ષોડશ મહાદાનો ગણાવી—બ્રહ્માંડનું પ્રતિક, કલ્પવૃક્ષ/કલ્પલતા, ગો-સહસ્ર, સુવર્ણ કામધેનુ, અશ્વ, રથ વગેરે સુવર્ણનિર્મિત દાનો, તેમજ વિશ્વચક્ર અને સપ્તસાગર-મોડેલ જેવી વિધિપૂર્ણ અર્પણો જણાવે છે. ત્યારબાદ ‘મેરુ-દાન’ને પર્વતદાનરૂપે—ધાન્ય, લવણ, ગોળ, સોનું, તલ, કપાસ, ઘી, ચાંદી, ખાંડ વગેરેને દ્રોણ, ભાર, પલ, તુલા જેવી ચોક્કસ માપથી મંડપ-મંડલમાં દેવપૂજા પછી રચી યોગ્ય બ્રાહ્મણને અર્પણ કરવાનું કહે છે. પછી દસ પ્રકારના ધેનૂ-દાનો (ગોળ-, ઘૃત-, તિલ-, જલ-, ક્ષીર-, મધુ-ધેનૂ વગેરે) — ઘડાં કે ઢગલા દ્વારા રચના, દિશાનિયમ (ગાય પૂર્વમુખી, પગ ઉત્તરાભિમુખ), અને ખાસ કરીને ગોળધેનૂની સામગ્રી, રંગ, આભૂષણ વગેરેનું સૂક્ષ્મ પ્રતિમાવિધાન આપે છે. લક્ષ્મીકેન્દ્રિત મંત્રોથી ધેનુરূপા દેવીને સ્વાહા/સ્વધા અને વિશ્વશક્તિઓ સાથે એકરૂપ માની દાન પૂર્ણ થાય છે. અંતે ફળશ્રુતિ—સ્વર્ગફળ, કપિલા ગોદાનથી વંશઉન્નતિ, અને મૃત્યુસમીપે વૈતરણિ-ધેનૂ યમદ્વારે પાર ઉતારવામાં સહાય—એ રીતે વિધિશુદ્ધિને પરલોક-આશ્વાસ સાથે જોડે છે.
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
It standardizes ritual charity through exact metrology and grading—droṇa/āḍhaka for capacity and pala/tulā/bhāra for weight—applied to Meru-dāna ‘mountain’ heaps and to the modeled dhenū-gifts, including orientation, materials, and recipient protocol.
By converting wealth into a consecrated act—performed with worship, mantras, and correct measures—it frames dāna as a purifier that yields puṇya, śānti, and eligibility for Bhukti and Mukti, culminating in death-proximate rites (Vaitaraṇī-dāna) aimed at safe passage beyond Yama’s threshold.