Adhyaya 7

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये रामायणे ऽयोध्याकाण्डवर्णनं नाम षष्ठो ऽध्यायः अथ सप्तमो ऽध्यायः रामायणवर्णनं नारद उवाच रामो वशिष्ठं मातॄञ्च नत्वातिञ्च प्रणम्य सः अनसूयाञ्च तत्पत्नीं शरभङ्गं सुतीक्ष्णकम्

આ રીતે આદિમહાપુરાણ અગ્નિપુરાણના રામાયણપ્રસંગમાં છઠ્ઠો અધ્યાય “અયોધ્યાકાંડવર્ણન” નામે ઓળખાય છે. હવે સાતમો અધ્યાય “રામાયણવર્ણન” આરંભે છે. નારદે કહ્યું—રામે વસિષ્ઠ અને માતાઓને નમન કર્યું, અત્રિને પ્રણામ કર્યો, તેમજ અત્રિની પત્ની અનુસૂયા અને શરભંગ તથા સુતીક્ષ્ણને પણ ભક્તિપૂર્વક વંદન કર્યું।

Verse 2

यतो बली इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः गतो बली इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः नाहं राज्यं प्रयास्यामि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः राज्यं नाहं प्रयास्यामि इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अगस्त्यभ्रातरं नत्वा अगस्त्यन्तत्प्रसादतः धनुःखड्गञ्च सम्प्राप्य दण्डकारण्यमागतः

અગસ્ત્યના ભાઈને નમન કરીને, અને અગસ્ત્યની કૃપાથી ધનુષ્ય તથા ખડ્ગ પ્રાપ્ત કરીને, તે દંડકારણ્યમાં પ્રવેશ્યો। (પૂર્વવાક્યોમાં પાંડુલિપિ-પાઠભેદનો ઉલ્લેખ છે।)

Verse 3

जनस्थाने पञ्चवट्यां स्थितो गोदावरीतटे तत्र सूर्पणखायाता भक्षितुं तान् भयङ्करी

જનસ્થાનમાં ગોદાવરીના કિનારે પંચવટીમાં તેઓ નિવાસ કરતા હતા ત્યારે, ભયંકરી શૂર્પણખા તેમને ભક્ષણ કરવા ત્યાં આવી પહોંચી।

Verse 4

रामं सुरूपं दृष्ट्वा सा कामिनी वाक्यमब्रवीत् कस्त्वं कस्मात्समायातो भर्ता मे भव चार्थितः

સુરુપ રામને જોઈ તે કામાતુર સ્ત્રીએ કહ્યું—“તું કોણ છે? ક્યાંથી આવ્યો છે? હું વિનંતી કરું છું—મારો પતિ બન.”

Verse 5

एतौ च भक्षयिष्यामि इत्य् उक्त्वा तं समुद्यता तस्या नासाञ्च कर्णौ च रामोक्तो लक्ष्मणो ऽच्छिनत्

“આ બેને પણ હું ભક્ષણ કરીશ” એમ કહી તે હુમલા માટે ઉદ્યત થઈ; ત્યારે રામના આદેશથી લક્ષ્મણે તેની નાક અને કાન કાપી નાખ્યા।

Verse 6

रक्तं क्षरन्ती प्रययौ खरं भ्रातरमब्रवीत् मरिष्यामि विनासाहं खर जीवामि वै तदा

લોહીલુહાણ હાલતમાં તે તેના ભાઈ ખર પાસે ગઈ અને બોલી: 'હે ખર, મારા વગર તું જીવશે, પણ હું મરી જઈશ.'

Verse 7

रामस्य भार्या सीतासौ तस्यासील्लक्ष्मणो ऽनुजः तेषाम् यद्रुधिरं सोष्णं पाययिष्यसि मां यदि

રામની પત્ની સીતા છે અને તેમનો નાનો ભાઈ લક્ષ્મણ છે. જો તું મને તેમનું ગરમ લોહી પીવડાવીશ તો...

Verse 8

खरस्तथेति तामुक्त्वा चतुर्दशसहस्रकैः रक्षसां दूषणेनागाद् योद्धुं त्रिशिरसा सह

ખરે તેને 'તેમ જ થાઓ' કહીને દૂષણ, ત્રિશિરા અને ચૌદ હજાર રાક્ષસો સાથે યુદ્ધ કરવા પ્રયાણ કર્યું.

Verse 9

रामं रामो ऽपि युयुधे शरैर् विव्याध राक्षसान् हस्त्यश्वरथपादातं बलं निन्ये यमक्षयं

રામે યુદ્ધ કર્યું અને બાણોથી રાક્ષસોને વીંધી નાખ્યા; હાથી, ઘોડા, રથ અને પાયદળ સૈન્યને યમલોકમાં મોકલી દીધું.

Verse 10

त्रिशीर्षाणं खरं रौद्रं युध्यन्तञ्चैव दूषणम् ययौ सूर्पणखा लङ्कां रावणाग्रे ऽपतद् भुवि

ભયંકર ખર, ત્રિશિરા અને દૂષણને યુદ્ધ કરતા જોઈને, શૂર્પણખા લંકા ગઈ અને રાવણની સામે જમીન પર ઢળી પડી.

Verse 11

अब्रवीद्रावणं क्रुद्धा न त्वं राजा न रक्षकः खरादिहन्तू रामस्य सीतां भार्यां हरस्व च

ક્રોધિત થઈ તેણીએ રાવણને કહ્યું—“તું ન રાજા છે, ન રક્ષક. હે ખર આદિના સંહારક! જઈને રામની પત્ની સીતાનું અપહરણ કર.”

Verse 12

रामलक्ष्मणरक्तस्य पानाज्जीवामि नान्यथा तथेत्याह च तच् छ्रुत्वा मारीचं प्राह वै व्रज

“હું રામ અને લક્ષ્મણનું રક્ત પીવાથી જ જીવુ છું; અન્યથા નહીં.” તે સાંભળીને તેણે કહ્યું—“તથાસ્તુ”; પછી મારિચને કહ્યું—“જા.”

Verse 13

स्वर्णचित्रमृगो भूत्वा रामलक्ष्मणकर्षकः हृद्रुधिरमिति ख, ग, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः रक्षसां सहसा प्रायाद्योद्धुमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः सीताग्रे तां हरिष्यामि अन्यथा मरणं तव

સુવર્ણ-ચિત્રિત મૃગ બની, રામ-લક્ષ્મણને દૂર ખેંચનાર (તે નક્કી કર્યું)—“હું તત્કાળ રાક્ષસોની તરફ યુદ્ધ માટે જઈશ. સીતાની સામે જ તેનું હરણ કરીશ; નહીંતર તારો મરણ થશે.”

Verse 14

मारीचो रावणं प्राह रामो मृत्युर्धनुर्धरः रावणादपि मर्तव्यं मर्तव्यं राघवादपि

મારિચે રાવણને કહ્યું—“ધનુર્ધર રામ તો મૃત્યુ સ્વરૂપ છે. રાવણના હાથથી પણ મરણ આવી શકે; પરંતુ રાઘવના હાથથી તો નિશ્ચિત મરણ છે.”

Verse 15

अवश्यं यदि मर्तव्यं वरं रामो न रावणः इति मत्वा मृगो भूत्वा सीताग्रे व्यचरन्मुहुः

“જો અવશ્ય મરવું જ હોય, તો રાવણ કરતાં રામના હાથે મરવું શ્રેયસ્કર.” એમ વિચારી તે મૃગ બની સીતાની સામે વારંવાર ફરતો રહ્યો.

Verse 16

सीतया प्रेरितो रामः शरेणाथावधीच्च तं म्रियमाणो मृगः प्राह हा सीते लक्ष्मणेति च

સીતા દ્વારા પ્રેરિત થઈ રામે બાણથી તે મૃગને ઘાયલ કરી પાડી દીધો; મરતાં મૃગ બોલ્યું—“હા સીતા! હા લક્ષ્મણ!”

Verse 17

सौमित्रिः सीतयोक्तो ऽथ विरुद्धं राममागतः रावणोप्यहरत् सीतां हत्वा गृध्रं जटायुषं

પછી સીતાના કહ્યા મુજબ સૌમિત્રિ (લક્ષ્મણ) અનિચ્છાએ, વિરોધભાવથી, રામ પાસે પાછો આવ્યો; અને રાવણે ગૃધ્ર જટાયુને મારી સીતાનું અપહરણ કર્યું.

Verse 18

जटायुषा स भिन्नाङ्गो अङ्केनादाय जानकीम् गतो लङ्कामशोकाख्ये धारयामास चाब्रवीत्

જટાયુ દ્વારા અંગો ભંગ થયેલો રાવણ જાનકીને અંકમાં લઈ લંકા ગયો; અને ‘અશોક’ નામના સ્થાને (અશોકવાટિકા) તેને રાખી તેની સાથે બોલ્યો.

Verse 19

भव भार्या ममाग्र्या त्वं राक्षस्यो रक्ष्यतामियम् रामो हत्वा तु मारीचं दृष्ट्वा लक्ष्मणमब्रवीत्

તે બોલ્યો—“તું મારી શ્રેષ્ઠ પત્ની બન; આ રાક્ષસી તારી રક્ષા કરે.” બીજી તરફ મારીચને મારીને રામે પરિસ્થિતિ જોઈ લક્ષ્મણને કહ્યું.

Verse 20

मायामृगो ऽसौ सौमित्रे यथा त्वमिह चागतः तथा सीता हृता नूनं नापश्यत् स गतो ऽथ ताम्

રામે કહ્યું—“હે સૌમિત્રિ! તે માયામૃગ હતો. જેમ તું અહીં આવ્યો છે, તેમ નિશ્ચય સીતાનું અપહરણ થયું છે. તેણે તેને ન જોઈ, પછી ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો.”

Verse 21

शुशोच विललापार्तो मान्त्यक्त्वा क्व गतासि वै लक्ष्मणाश्वासितो रामो मार्गयामास जानकीम्

શોકથી વ્યાકુળ રામ વિલાપ કરવા લાગ્યા—“મને છોડીને તું ખરેખર ક્યાં ગઈ?” પછી લક્ષ્મણના આશ્વાસનથી રામ જાનકીની શોધમાં લાગ્યા।

Verse 22

दृष्ट्वा जटायुस्तं प्राह रावणो हृतवांश् च तां मृतो ऽथ संस्कृतस्तेन कबन्धञ्चावधीत्ततः शापमुक्तो ऽब्रवीद्रामं स त्वं सुग्रीवमाव्रज

તેને જોઈ જટાયુએ કહ્યું કે રાવણે તેને હરી લઈ ગયો. પછી જટાયુ મૃત્યુ પામતાં રામે વિધિપૂર્વક તેનો અંત્યેષ્ટિ સંસ્કાર કર્યો. ત્યારબાદ રામે કબન્ધનો વધ કર્યો; શાપમુક્ત કબન્ધે રામને કહ્યું—“હવે તું સુગ્રીવ પાસે જા.”