Agni Purana — Avatara-lila, Shloka 14
मत्स्यावतारवर्णनम्
The Description of the Matsya Incarnation
इत्युक्त्वान्तर्दधे मत्स्यो मनुः कालप्रतीक्षकः स्थितः समुद्र उद्वेले नावमारुरुहे तदा
ityuktvāntardadhe matsyo manuḥ kālapratīkṣakaḥ sthitaḥ samudra udvele nāvamāruruhe tadā
એમ કહીને મત્સ્ય અંતર્ધાન થયો. મનુ નિર્ધારિત સમયની પ્રતીક્ષા કરતાં ત્યાં સ્થિર રહ્યો; પછી સમુદ્ર ઊછળી પૂર આવ્યો ત્યારે તે નૌકામાં ચઢ્યો.
Lord Agni (narrating the Purāṇic account to a sage, in the Agni Purana’s dialogue frame)
Primary Rasa: Adbhuta
Secondary Rasa: Bhaya
Type: Ocean
Sandhi Resolution Notes: इत्युक्त्वान्तर्दधे = इति + उक्त्वा + अन्तर्दधे; नावमारुरुहे = नावम् + आरुरुहे
FAQs
This verse conveys time-discipline (kāla-pratīkṣā)—acting precisely at the ordained moment—and the practical instruction of taking refuge in the prepared boat at the onset of pralaya (cataclysmic flood).
It situates the text’s ritual and dharma teachings within a broader Purāṇic framework of avatāras and cosmic cycles, integrating theology (Matsya), cosmology (pralaya), and ethical governance of action (right timing and obedience to divine counsel).
It emphasizes śraddhā (trust) and dharma-alignment: Manu’s patient adherence to divine instruction and timely action becomes the karmically protective cause for preservation amid dissolution.