Adhyaya 16

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये महाभारतवर्णनं नाम पञ्चदशो ऽध्यायः अथ षोडशो ऽध्यायः बुद्धाद्यवतारकथनम् अग्निर् उवाच वक्ष्ये बुद्धावतारञ्च पठतः शृण्वतोर्थदम् पुरा देवासुरे युद्धे दैत्यैर् देवाः पराजिताः

આ રીતે આદિમહાપુરાણના આગ્નેય વિભાગમાં ‘મહાભારતવર્ણન’ નામનો પંદરમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો. હવે સોળમો અધ્યાય—‘બુદ્ધાદિ અવતારકથન’ શરૂ થાય છે. અગ્નિ બોલ્યા—વાંચનાર અને સાંભળનારને અર્થફલ આપનાર બુદ્ધાવતારનું પણ હું વર્ણન કરીશ. પૂર્વકાળે દેવાસુર યુદ્ધમાં દૈત્યો દ્વારા દેવો પરાજિત થયા હતા.

Verse 2

रक्ष रक्षेति शरणं वदन्तो जग्मुरीश्वरम् मायमोहस्वरुपोसौ शुद्धोदनसुतो ऽभवत्

“રક્ષા કરો, રક્ષા કરો” એમ કહી અને તેને શરણ માની તેઓ ઈશ્વર પાસે ગયા. તે પ્રભુ માયા-મોહનું સ્વરૂપ ધારણ કરીને શુદ્ધોદનનો પુત્ર બન્યો.

Verse 3

मोहयामास दैत्यांस्तांस्त्याजिता वेदधर्मकम् ते च बौद्धा बभूवुर्हि तेभ्योन्ये वेदवर्जिताः

તેણે તે દૈત્યોને મોહમાં નાખ્યા; તેમણે વેદાધારિત ધર્મ ત્યજી દીધો. તેઓ ખરેખર બૌદ્ધ બન્યા, અને તેમની પાસેથી વેદવર્જિત અન્ય લોકો પણ ઊભા થયા.

Verse 4

आर्हतः सो ऽभवत् पश्चादार्हतानकरोत् परान् एवं पाषण्डिनो जाता वेदधर्मादिवर्जिताः

પછી તે આર્હત (જૈન) બન્યો અને બીજાઓને પણ આર્હત બનાવ્યા. આ રીતે પાષંડી લોકો ઊભા થયા—વેદધર્મ આદિથી વંચિત.

Verse 5

नरकार्हं कर्म चक्रुर्ग्रहीष्यन्त्यधमादपि सर्वे कलियुगान्ते तु भविष्यन्ति च सङ्कराः

તેઓ નરકયોગ્ય કર્મો કરશે; અને બધા જ નીચતમ ઉપાયો પણ અપનાવશે. કલિયુગના અંતે તેઓ બધા ‘સંકર’—વર્ણાશ્રમધર્મ અને નૈતિક વ્યવસ્થા ભંગથી ઊભો થયેલો મિશ્ર અને ગૂંચવાયેલો જનસમૂહ—બની જશે.

Verse 6

दस्यवः शीलहीनाश् च वेदो वाजसनेयकः दश पञ्च च शाखा वै प्रमाणेन भविष्यति

જ્યારે દસ્યુઓ અને શીલહીન લોકો વધશે, ત્યારે પ્રમાણ મુજબ વાજસનેય (શુક્લ યજુર્વેદ)ની પંદર શાખાઓ થશે.

Verse 7

धर्मकञ्चुकसंवीता अधर्मरुचयस् तथा मानुषान् भक्षयिष्यन्ति म्लेच्छाः पार्थिवरूपिणः

ધર્મનું આવરણ ઓઢીને પણ અધર્મમાં રુચિ ધરાવનારા—રાજરૂપ ધારણ કરેલા મ્લેચ્છો—માનવોને ‘ભક્ષણ’ કરશે, એટલે દમન કરીને નાશ કરશે.

Verse 8

कल्की विष्णुयशःपुत्रो याज्ञवल्क्यपुरोहितः उत्सादयिष्यति म्लेच्छान् गृहीतास्त्रः कृतायुधः

વિષ્ણુયશનો પુત્ર કલ્કિ, જેના પુરોહિત યાજ્ઞવલ્ક્ય હશે, શસ્ત્ર ધારણ કરીને પૂર્ણ સજ્જ થઈ મ્લેચ્છોનું ઉત્સાદન (સંહાર) કરશે.

Verse 9

स्थापयिष्यति मर्यादां चातुर्वर्ण्ये यथोचिताम् आश्रमेषु च सर्वेषु प्रजाः सद्धर्मवर्त्मनि

તે ચાતુર્વર્ણ્યમાં યથોચિત મર્યાદા અને શિસ્ત સ્થાપિત કરશે; તેમજ સર્વ આશ્રમોમાં પણ પ્રજાને સદ્ધર્મના માર્ગે નિયોજિત કરશે.

Verse 10

कल्किरूपं परित्यज्य हरिः स्वर्गं गमिष्यति ततः कृतयुगान्नाम पुरावत् सम्भविष्यति

કલ્કિરૂપનો ત્યાગ કરીને હરિ (વિષ્ણુ) સ્વર્ગે ગમન કરશે; ત્યારબાદ પૂર્વકાળની જેમ ‘કૃતયુગ’ નામનું યુગ ફરી પ્રગટ થશે।

Verse 11

वर्नाश्रमाश् च धर्मेषु स्वेषु स्थास्यन्ति सत्तम एवं सर्वेषु कल्पेषु सर्वमन्वन्तरेषु च

હે સત્તમ! વર્ણ અને આશ્રમ પોતાના-પોતાના ધર્મોમાં સ્થિર રહેશે; આવું જ સર્વ કલ્પોમાં અને દરેક મન્વંતરમાં થાય છે।

Verse 12

अवतारा असङ्ख्याता अतीतानागतादयः विष्णोर्दशावताराख्यान् यः पठेत् शृणुयान्नरः

અવતારો અસંખ્ય છે—ભૂત, ભવિષ્ય વગેરે. જે મનુષ્ય વિષ્ણુના દશાવતારનું આખ્યાન વાંચે અથવા સાંભળે…

Verse 13

सोवाप्तकामो विमलः सकुलः स्वर्गमाप्नुयात् धर्माधर्मव्यवस्थानमेवं वै कुरुते हरिः अवतीर्णञ्च स गतः सर्गादेः कारणं हरिः

તે ઇચ્છાપૂર્તિ પામી, નિર્મળ બની, પોતાના કુલ સહિત સ્વર્ગને પ્રાપ્ત કરે છે. આ રીતે હરિ ધર્મ-અધર્મની યોગ્ય વ્યવસ્થા સ્થાપે છે. અવતરીને પછી પ્રસ્થાન કરનાર એ હરિ જ સર્ગાદિ (સૃષ્ટિ-પ્રક્રિયા)નું કારણ છે।