Shloka 10

मन्वन्तर-क्रमः (अतीत-सप्तमन्वन्तराः) तथा मन्वन्तरावताराः

Devanagari script

पारावताः सतुषिता देवाः स्वारोचिषे ऽन्तरे विपश्चित् तत्र देवेन्द्रो मैत्रेयासीन् महाबलः

Transliteration

pārāvatāḥ satuṣitā devāḥ svārociṣe 'ntare vipaścit tatra devendro maitreyāsīn mahābalaḥ

Translation

Ô sage Maitreya, dans le Manvantara de Svārociṣa, les dieux étaient les Pārāvatas et les Satuṣitas; et là, le puissant Devendra (Indra) portait le nom de Vipascit.

Word by Word

• पारावताः: the Pārāvata (class of gods)
• पारावताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पारावत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; देवगणविशेषः

• सतुषिताः: the Satuṣita (class of gods)
• सतुषिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स + तुषित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √तुष्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; देवगणविशेषः (Satūṣita/Satuṣita)

• देवाः: gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; उपर्युक्तयोः गणयोः समाहारः

• स्वारोचिषे: in the Svārociṣa (manvantara)
• स्वारोचिषे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्वारोचिष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘स्वारोचिषे (मन्वन्तरे)’

• अन्तरे: in the interval/period
• अन्तरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘अन्तरे’ = in the period

• विपश्चित्: Vipaścit (the wise; name)
• विपश्चित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विपश्चित् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; देवेन्द्रस्य नाम/विशेषणम्

• तत्र: there
• तत्र: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देश/प्रसङ्गवाचक (there/in that manvantara)

• देवेन्द्रः: Indra (lord of the gods)
• देवेन्द्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘देवानाम् इन्द्रः’

• मैत्रेय: O Maitreya
• मैत्रेय: Address (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मैत्रेय (प्रातिपदिक; संबोधन-रूप)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन (8th/Vocative), एकवचन

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• महाबलः: mighty/very strong
• महाबलः: Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा (अव्यय/उपसर्गवत्) + बल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; देवेन्द्रस्य विशेषणम्

Speaker

Sage Parāśara (addressing Maitreya)

Characters & Entities

• Maitreya
• Svārociṣa Manu
• Pārāvata Devas
• Satuṣita Devas
• Indra (Devendra) Vipascit

FAQs

What is the significance of the Svārociṣa Manvantara in the Vishnu Purana?

This verse identifies the divine administration of the Svārociṣa Manvantara—its Deva groups and its Indra—showing how cosmic order is reconstituted in each Manvantara.

How does Sage Parāśara explain the Manvantara cycle through details like Devas and Indra?

Parāśara lists, Manvantara by Manvantara, the presiding Manu, the classes of gods, and the Indra; these recurring offices illustrate an orderly, cyclic governance of the universe under higher divine law.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context?

Even when the verse names Indra and Deva classes, the Purāṇic framework treats such roles as time-bound administrations within Vishnu’s overarching sovereignty, through whom cosmic stability is ultimately maintained.