HomeVamana PuranaAdh. 19Shloka 5
Previous Verse
Next Verse

Vamana Purana — Manifestation of Katyayani, Shloka 5

The Manifestation of Katyayani (Durga) and the Humbling of the Vindhya by Agastya

इत्थं मुरारिः सह शङ्करेण श्रुत्वा वचो विप्लुतचेतसस्तान् दृष्ट्वाथ चक्रे सहसैव कोपं कालाग्निकल्पो हरिरव्ययात्मा

itthaṃ murāriḥ saha śaṅkareṇa śrutvā vaco viplutacetasastān dṛṣṭvātha cakre sahasaiva kopaṃ kālāgnikalpo hariravyayātmā

Ainsi, Murāri (Viṣṇu), avec Śaṅkara, ayant entendu les paroles de ces devas au cœur bouleversé et les ayant vus, s’emporta soudain—Hari, d’essence impérissable, tel le feu du Temps à la fin (kālāgni).

इत्थम्thus, in this manner
इत्थम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootइत्थम् (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण/adverb)
मुरारिःMurāri (Viṣṇu)
मुरारिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुरारि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
सहtogether with
सह:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय (सह/with; उपसर्गसदृश prepositional indeclinable)
शङ्करेणwith Śaṅkara (Śiva)
शङ्करेण:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootशङ्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having heard’
वचःspeech, words
वचः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (वचः)
विप्लुतचेतसःof the bewildered-minded (ones)
विप्लुतचेतसः:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootविप्लुत-चेतस् (प्रातिपदिक)
Formसमासः कर्मधारय (विप्लुतं चेतः यस्य/येषाम्), पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
तान्those (persons)
तान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having seen’
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय (सम्बन्ध/अनन्तरता particle: then)
चक्रेmade, produced
चक्रे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद
सहसाsuddenly
सहसा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण/adverb: suddenly)
एवindeed, just
एव:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (निश्चय/अवधारण particle: indeed/just)
कोपम्anger
कोपम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकोप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
कालाग्निकल्पःlike the fire of Time (cosmic conflagration)
कालाग्निकल्पः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकाल-अग्नि-कल्प (प्रातिपदिक)
Formसमासः तत्पुरुष (कालाग्निसदृशः), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
हरिःHari (Viṣṇu)
हरिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अव्ययात्माof imperishable nature
अव्ययात्मा:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअव्यय-आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formसमासः कर्मधारय (अव्ययः आत्मा यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
Narrative voice describing Hari’s response (within the broader Pulastya–Nārada frame typical of the Purāṇathough not explicit in the provided excerpt)
Vishnu (Murāri/Hari)Shiva (Śaṅkara)
Sectarian Harmony (co-presence of Vishnu and Shiva)Divine protectionDaitya-Deva ConflictTheophany of wrath (kālāgni imagery)

{ "primaryRasa": "raudra", "secondaryRasa": "vira", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

Compassion for the afflicted can manifest as righteous indignation (dharmic kopa) against oppression. The ‘imperishable’ (avyaya) Lord responds not from personal agitation but from commitment to restoring moral order.

Carita/Vamśānucarita narrative momentum: the crisis and appeal lead to divine resolve, which typically precedes the ‘restoration’ arc (often culminating in the defeat of the asura and reinstallation of cosmic offices).

Kālāgni imagery signals that adharma invites an end-time intensity even within historical episodes—divine power that can dissolve the demonic ‘world-order’ and reconstitute dharma. Hari acting ‘with Śaṅkara’ dramatizes complementary sovereignty rather than sectarian separation.