HomeVamana PuranaAdh. 18Shloka 7
Previous Verse
Next Verse

Vamana Purana — Akhanda Ekadashi Vrata, Shloka 7

Akhaṇḍa-Ekādaśī Vrata and the Vaiṣṇava Protective Hymn; Prelude to the Kātyāyanī–Mahiṣāsura Narrative

यमस्य क्षिणे पार्श्वे पालाशो दक्षिणोत्तरे कृष्णोदुम्बरको रुद्राज्जातः क्षोमकरो वृषः

yamasya kṣiṇe pārśve pālāśo dakṣiṇottare kṛṣṇodumbarako rudrājjātaḥ kṣomakaro vṛṣaḥ

Du flanc gauche de Yama surgit l’arbre palāśa ; du flanc droit (côté sud-nord), le kṛṣṇa-udumbara. De Rudra naquit la plante kṣomakara, qui fournit la fibre du lin, et apparut aussi le taureau (vṛṣa).

यमस्यof Yama
यमस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन — Genitive singular
क्षिणेon the left side
क्षिणे:
अधिकरण (अधिकरण/Location)
TypeAdjective
Rootक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — Locative singular; ‘in the left/weak side’ (contextual)
पार्श्वेat the side
पार्श्वे:
अधिकरण (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootपार्श्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — Locative singular
पालाशःthe palāśa tree (Butea monosperma)
पालाशः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपालाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative singular
दक्षिण-उत्तरेon the south and north
दक्षिण-उत्तरे:
अधिकरण (अधिकरण/Location)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक) + उत्तर (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (दक्षिणं च उत्तरं च); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — Locative singular; ‘in the south and north (sides)’
कृष्ण-उदुम्बरकःthe dark udumbara tree
कृष्ण-उदुम्बरकः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक) + उदुम्बरक (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (कृष्णः उदुम्बरकः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative singular
रुद्रात्from Rudra
रुद्रात्:
अपादान (अपादान/Source)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन — Ablative singular
जातःborn
जातः:
क्रिया (क्रिया/Predicate, participial)
TypeVerb
Rootजन् (धातु) → जात (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘born’
क्षोमकरःproducer of linen/flax
क्षोमकरः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootक्षोम (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (क्षोमं करोति/क्षोमस्य करः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative singular
वृषःbull
वृषः:
कर्ता (कर्ता/Subject/apposition)
TypeNoun
Rootवृष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative singular
Likely Pulastya to Nārada (standard frame for this section; not explicit in the given excerpt)
YamaRudra (Śiva)
Sacred floraDeity-tree correspondencesShaiva element within a broader Purāṇic catalogue

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "raudra", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }