Paingala Upanishad 4: Verse 4

Sanskrit (Devanagari)

सा पुनर्विकृतिं प्राप्य सत्त्वोद्रिक्ता अव्यक्ताख्यावरणशक्तिरासीत्। तत्प्रतिबिम्बितं यत्तदीश्वरचैतन्यमासीत्। स स्वाधीनमायः सर्वज्ञः सृष्टिस्थितिलयानामादिकर्ता जगदङ्कुररूपो भवति। स्वस्मिन्विलीनं सकलं जगदाविर्भावयति। प्राणिकर्मवशादेष पटो यद्वत्प्रसारितः प्राणिकर्मक्षयात्पुनस्तिरोभावयति। तस्मिन्नेवाखिलं विश्वं सङ्कोचितपटवद्वर्तते॥४॥

Padapatha (Word Split)

सा । पुनः । विकृतिम् । प्राप्य । सत्त्व-उद्रिक्ता । अव्यक्त-आख्या । आवरण-शक्तिः । आसीत् । तत्-प्रतिबिम्बितम् । यत् । तत् । ईश्वर-चैतन्यम् । आसीत् । सः । स्वाधीन-मायः । सर्वज्ञः । सृष्टि-स्थिति-लयानाम् । आदि-कर्ता । जगत्-अङ्कुर-रूपः । भवति । स्वस्मिन् । विलीनम् । सकलम् । जगत् । आविर्भावयति । प्राणि-कर्म-वशात् । एषः । पटः । यद्वत् । प्रसारितः । प्राणि-कर्म-क्षयात् । पुनः । तिरोभावयति । तस्मिन् । एव । अखिलम् । विश्वम् । सङ्कोचित-पट-वत् । वर्तते ॥४॥

Sanskrit recitationPaingala Upanishad 4

IAST Transliteration

sā punar vikṛtiṃ prāpya sattvodriktā avyaktākhyāvaraṇaśaktir āsīt | tatpratibimbitaṃ yat tad īśvaracaitanyam āsīt | sa svādhīnamāyaḥ sarvajñaḥ sṛṣṭisthitilayānām ādikartā jagadaṅkurarūpo bhavati | svasmin vilīnaṃ sakalaṃ jagad āvirbhāvayati | prāṇikarmavaśād eṣa paṭo yadvat prasāritaḥ prāṇikarmakṣayāt punas tirobhāvayati | tasminn evākhilaṃ viśvaṃ saṅkocitapaṭavad vartate ||4||

Translation

Elle (cette puissance), s’étant de nouveau modifiée, devint la puissance de voilement (āvaraṇa-śakti) appelée l’Inmanifesté (avyakta), où sattva prédomine. Ce qui s’y refléta fut la conscience d’Īśvara. Lui, dont la māyā est sous sa propre maîtrise, omniscient, agent primordial de la création, du maintien et de la résorption, devient la forme-semence de l’univers. Il manifeste le monde entier, dissous en lui-même. De même que ce tissu est déployé par la force du karma des êtres, ainsi, lorsque leur karma s’épuise, il le fait de nouveau disparaître. En lui seul l’univers entier demeure, tel un tissu replié.

Ask anything about this verse...Ask

Academic Translation

She (that power), having again undergone modification, became the veiling power (āvaraṇa-śakti) called the Unmanifest (avyakta), predominated by sattva. That which is reflected in it was the consciousness of Īśvara. He, whose māyā is under his control, omniscient, the primal agent of creation, maintenance, and dissolution, becomes the seed-form of the universe. He manifests the entire world that is dissolved in himself. Just as this cloth is spread out due to the force of beings’ karma, so, when beings’ karma is exhausted, he again causes it to disappear. In him alone the whole universe remains like a cloth that has been folded up.

Verse Context

• Māyā (āvaraṇa-śakti), Īśvara, karma-based manifestation and dissolution
• Mahavakya: Indirectly supports ‘sarvaṃ khalvidaṃ brahma’ by presenting the universe as dependent manifestation within Īśvara/Brahman; not a direct mahāvākya citation.
• Atharva
• Chandas: Prose