Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

दामोदरे नदी प्रोक्ता स्वर्णरेषेति या स्मृता । ब्रह्मकुण्डं च तत्रैव तथा ब्रह्मेश्वरः स्मृतः

dāmodare nadī proktā svarṇareṣeti yā smṛtā | brahmakuṇḍaṃ ca tatraiva tathā brahmeśvaraḥ smṛtaḥ

On dit qu’il est un fleuve nommé Dāmodarā, également rappelé sous le nom de « Svarṇareṣā ». Là même se trouve le Brahma-kuṇḍa, et Brahmeśvara y est aussi renommé.

दामोदरेin Dāmodara (place/river-region)
दामोदरे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदामोदर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
नदीa river
नदी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
प्रोक्ताis said/called
प्रोक्ता:
Kriya (Predicate)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकालिक-कर्तरि प्रयोग (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्वर्णरेषाGolden Line (name)
स्वर्णरेषा:
Predicate nominative
TypeNoun
Rootस्वर्ण + रेषा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; समासः—स्वर्णा रेषा (कर्मधारय)
इतिthus/‘called’
इति:
Sambandha (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/नामनिर्देशसूचक (quotative)
याwhich (she)
या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम
स्मृताis remembered/known
स्मृता:
Kriya (Predicate)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ब्रह्मकुण्डम्Brahma’s pond
ब्रह्मकुण्डम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्म + कुण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; समासः—ब्रह्मणः कुण्डम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
एवindeed/just
एव:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis)
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अनुक्रम (likewise)
ब्रह्मेश्वरःBrahmeśvara (Lord Brahma’s Īśvara)
ब्रह्मेश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्म + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; समासः—ब्रह्मणः ईश्वरः (षष्ठी-तत्पुरुष)
स्मृतःis remembered/known
स्मृतः:
Kriya (Predicate)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Dāmodarā (Svarṇareṣā) nadī; Brahma-kuṇḍa; Brahmeśvara

Type: sangam

Scene: A golden-hued river (Svarṇareṣā) flows past steps leading to Brahma-kuṇḍa; nearby stands the Brahmeśvara liṅga shrine, with pilgrims bathing and offering water.

D
Dāmodarā River
S
Svarṇareṣā
B
Brahma-kuṇḍa
B
Brahmeśvara

FAQs

Purāṇic sacred geography ties liberation-oriented practice to specific waters (nadī/kuṇḍa) and a consecrated Śiva presence (Brahmeśvara).

Dāmodarā/Svarṇareṣā river, Brahma-kuṇḍa, and the Brahmeśvara shrine within Vastrāpatha-kṣetra.

Implicit tīrtha practice: visiting sacred river/kuṇḍa and worshipping Brahmeśvara (though not explicitly detailed here).