Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

Devanagari script

तिस्रः कोट्योऽर्धकोटिश्च तीर्थानां भूमिवासिनाम् । तेषां कोटिस्ततोऽवात्सीत्पर्वतेऽर्बुदसंज्ञके

Transliteration

tisraḥ koṭyo'rdhakoṭiśca tīrthānāṃ bhūmivāsinām | teṣāṃ koṭistato'vātsītparvate'rbudasaṃjñake

Translation

Parmi les tīrtha demeurant sur la terre, il y en avait trois crores et un demi-crore ; d’entre eux, un crore entier vint résider sur la montagne nommée Arbuda.

Word by Word

• तिस्रः: three
• तिस्रः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन; संख्यावाचक-विशेषणम् कोट्यः-शब्दस्य

• कोट्यः: crores
• कोट्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• अर्धकोटिः: half a crore
• अर्धकोटिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अर्ध (प्रातिपदिक) + कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय-बोधक (conjunction)

• तीर्थानाम्: of the sacred places
• तीर्थानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• भूमिवासिनाम्: of those dwelling on earth
• भूमिवासिनाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक) + वासिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; ‘भूमौ वसन्ति ये’

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन (Plural)

• कोटिः: a crore (portion)
• कोटिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ततः: thereupon; from there
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, अव्यय-क्रियाविशेषण (adverb)

• अवात्सीत्: was; remained
• अवात्सीत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लुङ्-लकार (Aorist), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद; रूपम्: आसीत् (augment सहित)

• पर्वते: on the mountain
• पर्वते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन

• अर्बुदसंज्ञके: called Arbuda
• अर्बुदसंज्ञके: Adhikarana (Location qualifier/अधिकरण-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अर्बुद (प्रातिपदिक) + संज्ञक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् पर्वते-शब्दस्य; ‘अर्बुद-नाम्नि’

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda (Koṭitīrtha-saṅgraha on Arbuda-parvata)

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: King (Rājan)

Visual Art Cues

Scene: A sacred mountain (Arbuda) envisioned as a luminous abode where innumerable tīrtha-spirits/streams converge and settle, forming a radiant mandala of waters and shrines.

Characters & Entities

• Arbuda (Mount Abu region)
• Koṭitīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic sacred geography presents certain mountains as ‘gathering points’ where many tīrtha-powers concentrate for devotees’ benefit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Arbuda Parvata is highlighted as the residence of a crore of tīrthas, within the Koṭitīrtha narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, pilgrimage to Arbuda/Koṭitīrtha is encouraged; explicit rites appear in later verses (notably bathing).