Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 73

निर्द्धार्य चात्मनात्मानं सुखं बंधात्प्रमुच्यते । मायाजालमिदं सर्वं जगदेतच्चाराचरम्

nirddhārya cātmanātmānaṃ sukhaṃ baṃdhātpramucyate | māyājālamidaṃ sarvaṃ jagadetaccārācaram

Ayant établi le Soi par le Soi, on est délivré avec joie des liens. Tout cet univers, le mobile comme l’immobile, n’est qu’un filet de Māyā.

निर्धार्यhaving ascertained
निर्धार्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootनिर्√धृ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘having ascertained/determined’
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
आत्मनाby the self
आत्मना:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
आत्मानम्the self
आत्मानम्:
Karman (कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
सुखम्easily
सुखम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसुख (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्रयोगवत् क्रियाविशेषण (accusative adverb), ‘easily/comfortably’
बन्धात्from bondage
बन्धात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootबन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन
प्रमुच्यतेis freed
प्रमुच्यते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र√मुच् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive sense): ‘is released’
मायाजालम्the net of illusion
मायाजालम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमाया (प्रातिपदिक) + जाल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (मायायाः जालम्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
इदम्this
इदम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्
सर्वम्all
सर्वम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्
जगत्world
जगत्:
Apposition (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
एतत्this (very)
एतत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
अराचरम्moving and unmoving
अराचरम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअचर (प्रातिपदिक) + आचर (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (अचरं च आचरं च), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; जगत्-विशेषणम्

Śaṃkara (Śiva)

Tirtha: Kedāra-kṣetra

Type: kshetra

Scene: A contemplative yogin near Kedāra perceives the world as a shimmering net; behind the veil stands luminous inner Self, calm and unbound.

Ā
Ātman
M
Māyā
J
Jagat (world)

FAQs

Bondage ends through direct Self-realization; the world’s seeming solidity is described as māyā’s net.

The instruction is embedded in Kedārakhaṇḍa’s sacred narrative frame, but it is not a direct tirtha-praise verse.

No external ritual; the prescription is inner ascertainment of the Self (ātma-nirṇaya).