Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 49

प्राचे तसं छत्र महामणिप्रभं रत्नैरुपेतं बहुभिर्विराजितम् । धृतं तदा तेन कुमारमूर्द्धनि चन्द्रैः किरणैः सुशोभितम्

prāce tasaṃ chatra mahāmaṇiprabhaṃ ratnairupetaṃ bahubhirvirājitam | dhṛtaṃ tadā tena kumāramūrddhani candraiḥ kiraṇaiḥ suśobhitam

Puis, à l’orient, un parasol royal, flamboyant de l’éclat de grandes gemmes et orné de nombreux joyaux, fut tenu au-dessus de la tête de Kumāra, le Commandant divin, comme embelli par des rayons de lune.

प्राचेeastern/forward (uncertain reading)
प्राचे:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootप्राच् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन/बहुवचन-रूपसदृश; पाठदोषसम्भावना (सम्भवतः 'प्राच्यं/प्राचीनं/प्राचं')
तसम्of him/that (uncertain reading)
तसम्:
Sambandha (Genitive/Reference)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपाठदोषसम्भावना; सम्भवतः 'तस्य' (षष्ठी एकवचन) वा 'तत्' (नपुं. प्रथमा/द्वितीया एकवचन)
छत्रम्umbrella
छत्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootछत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
महाgreat
महा:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद (compound member)
मणिjewel
मणि:
Sambandha (Genitive sense in compound)
TypeNoun
Rootमणि (प्रातिपदिक)
Formसमासमध्यपद (compound member)
प्रभम्having the radiance of great jewels
प्रभम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootप्रभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; महा-मणि-प्रभ (मणिप्रभा यस्य तत्/मणिप्रभम्) छत्रम् इति विशेषणम्
रत्नैःwith gems
रत्नैः:
Karana (Instrument/Means)
TypeNoun
Rootरत्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
उपेतम्furnished with
उपेतम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootउप-इ (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formभूतकृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; छत्रम् इति विशेषणम्
बहुभिःmany
बहुभिः:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया, बहुवचन; रत्नैः इत्यस्य विशेषणम्
विराजितम्shining, splendid
विराजितम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootवि-राज् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formभूतकृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; छत्रम् इति विशेषणम्
धृतम्held
धृतम्:
Kriya (Predicate/State)
TypeAdjective
Rootधृ (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formभूतकृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; छत्रम् इति
तदाthen
तदा:
Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय
तेनby him
तेन:
Karana (Agent-instrument in passive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम
कुमारof Kumāra
कुमार:
Sambandha (Genitive sense in compound)
TypeNoun
Rootकुमार (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद (compound member)
मूर्द्धनिon the head of Kumāra
मूर्द्धनि:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; कुमार-मूर्धन् (षष्ठी-तत्पुरुष)
चन्द्रैःwith moons
चन्द्रैः:
Karana (Instrument/Means)
TypeNoun
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
किरणैःwith rays
किरणैः:
Karana (Instrument/Means)
TypeNoun
Rootकिरण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
सुशोभितम्beautifully adorned
सुशोभितम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसु + शोभ् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formभूतकृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; छत्रम् इति विशेषणम्

Lomaharṣaṇa (Sūta) addressing the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative style)

Tirtha: Kedāra-kṣetra

Type: kshetra

Scene: A blazing jeweled parasol is held above Kumāra’s head; its gem-light resembles cool moonbeams, set against an eastern sky, emphasizing regal protection and auspicious direction.

K
Kumāra (Skanda/Kārttikeya)

FAQs

Divine leadership in dharma is marked by auspicious signs—Skanda’s royal parasol symbolizes righteous authority protecting the worlds.

The broader episode is set toward Antarvedī (the sacred region between Gaṅgā and Yamunā), a sanctified landscape within the Kedārakhaṇḍa narrative.

No direct ritual (snāna, dāna, japa) is prescribed in this verse; it is descriptive, highlighting auspicious iconography.