Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 55

Devanagari script

व्यायामे लभते मातुः क्लेशं व्याधेश्च वेदनाम् । अलक्ष्याः पितृमातृभ्यां जायंते व्याधयः पराः

Transliteration

vyāyāme labhate mātuḥ kleśaṃ vyādheśca vedanām | alakṣyāḥ pitṛmātṛbhyāṃ jāyaṃte vyādhayaḥ parāḥ

Translation

Quand la mère s’efforce, il éprouve sa peine et aussi la douleur de la maladie. De plus, des maux subtils et invisibles naissent du père et de la mère.

Word by Word

• व्यायामे: in exertion / exercise
• व्यायामे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: व्यायाम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• लभते: obtains
• लभते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √लभ् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, आत्मनेपदम्

• मातुः: of the mother
• मातुः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• क्लेशम्: distress
• क्लेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्लेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• व्याधेः: of disease
• व्याधेः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: व्याधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चय-बोधक-निपातः (conjunction)

• वेदनाम्: pain
• वेदनाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वेदना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• अलक्ष्याः: unnoticed / unobserved
• अलक्ष्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अलक्ष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (व्याधयः)

• पितृमातृभ्याम्: by the father and mother
• पितृमातृभ्याम्: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक) + मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समासः; (पितरौ च मातरौ च) इति; द्विवचनार्थे द्वन्द्वः; तृतीया-विभक्तिः, द्विवचनम्

• जायन्ते: are born / arise
• जायन्ते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जन् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्, आत्मनेपदम्

• व्याधयः: diseases
• व्याधयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्याधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• पराः: severe / great
• पराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (व्याधयः)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), by section-wide deduction (Māheśvara-khaṇḍa narration to sages)

Visual Art Cues

Scene: The fetus reacts to the mother’s exertion and illness; subtle ‘unseen’ ailments are shown as faint shadow-forms emerging from parental figures toward the womb.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Interdependence and inherited conditions shape embodied life; dharma includes responsible conduct that reduces harm to dependents.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No sacred geography is referenced.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; the verse functions as a caution about conduct and wellbeing.