Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 36

Devanagari script

तक्षकेशः स्थितः पश्चादुत्तरे केतुमानिति । हरसिद्धिः सुपर्णाक्षी भास्करा योगनंदिनी

Transliteration

takṣakeśaḥ sthitaḥ paścāduttare ketumāniti | harasiddhiḥ suparṇākṣī bhāskarā yoganaṃdinī

Translation

Takṣakeśa est posté à l’Ouest, et Ketumān au Nord. Sont également présents Harasiddhi, Suparṇākṣī, Bhāskarā et Yoganandinī.

Word by Word

• तक्षकेशः: Takṣakeśa (a name)
• तक्षकेशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तक्षक + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (तक्षकस्य ईशः)

• स्थितः: standing/placed
• स्थितः: Kriya (State/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पश्चात्: behind / in the west
• पश्चात्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पश्चात् (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• उत्तरे: in the north
• उत्तरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (दिशि-प्रयोगः)

• केतुमान्: Ketumān (one possessing a banner; a name)
• केतुमान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: केतु + मतुप् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/समाप्तिसूचक-अव्यय (quotative particle)

• हरसिद्धिः: Harasiddhi (a name)
• हरसिद्धिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हर + सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (हरस्य सिद्धिः)

• सुपर्णाक्षी: Suparṇākṣī (she with bird-like eyes; a name)
• सुपर्णाक्षी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुपर्ण + अक्षि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (सुपर्णे इव अक्षिणी यस्याः)

• भास्करा: Bhāskarā (a name)
• भास्करा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भास्कर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• योगनंदिनी: Yoganandinī (a name)
• योगनंदिनी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: योग + नंदिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (योगस्य नंदिनी)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages

Visual Art Cues

Scene: Two more guardians appear at the western and northern quarters, completing a four-direction tableau. Around them stand four named goddesses—Harasiddhi, Suparṇākṣī, Bhāskarā, Yoganandinī—forming a protective ring of śakti around the cosmic enclosure.

Characters & Entities

• Takṣakeśa
• Ketumān
• Harasiddhi
• Suparṇākṣī
• Bhāskarā
• Yoganandinī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine administration is multi-layered: guardians and śaktis are assigned roles across directions and realms, emphasizing protected cosmic harmony.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None explicitly in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.