Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 63

ततो महेश्वरः प्रीतः प्राह स्कंदस्य श्रृण्वतः । चतुर्दश्यां कृष्णपक्षे मधौ चैवात्र यो नरः । स्नात्वोपोष्य समभ्यर्च्य कपालेश्वरमीश्वरीम्

tato maheśvaraḥ prītaḥ prāha skaṃdasya śrṛṇvataḥ | caturdaśyāṃ kṛṣṇapakṣe madhau caivātra yo naraḥ | snātvopoṣya samabhyarcya kapāleśvaramīśvarīm

Alors Maheśvara, satisfait, parla tandis que Skanda écoutait : « Au jour de caturdaśī, le quatorzième jour lunaire de la quinzaine sombre, au mois de Madhu, quiconque se baigne ici, observe le jeûne (upavāsa) et vénère comme il se doit Kapāleśvara et la Déesse… »

ततःthen
ततः:
Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; काल/अनन्तरार्थक अव्यय (then/thereupon)
महेश्वरःMaheśvara (Śiva)
महेश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहेश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
प्रीतःpleased
प्रीतः:
Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रीत (कृदन्त; √प्री (धातु))
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle), 'pleased'
प्राहsaid
प्राह:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√अह्/√ब्रू (धातु; परस्मैपद)
Formलिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; 'said/spoke'
स्कन्दस्यof Skanda
स्कन्दस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootस्कन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; Genitive singular
शृण्वतःwhile (he was) listening
शृण्वतः:
Adhikarana (Circumstantial/सापेक्ष)
TypeAdjective
Root√श्रु (धातु)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; शतृ-प्रत्यय (वर्तमानकाले वर्तमानकृदन्त), 'while listening' (genitive absolute-like with स्कन्दस्य)
चतुर्दश्याम्on the fourteenth lunar day
चतुर्दश्याम्:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootचतुर्दशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Locative singular
कृष्ण-पक्षेin the dark fortnight
कृष्ण-पक्षे:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक) + पक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (कृष्णः पक्षः); Locative singular
मधौin the month of Madhu (spring month)
मधौ:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; (मधु-मासे) Locative singular
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis)
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Place/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb)
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Relative pronoun, Nominative singular
नरःa man
नरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
स्नात्वाhaving bathed
स्नात्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Root√स्ना (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), 'having bathed'
उपोष्यhaving fasted
उपोष्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootउप-√वस्/√उष् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययार्थे ल्यप् (gerund), 'having fasted/kept a fast'
समभ्यर्च्यhaving worshipped
समभ्यर्च्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootसम्-अभि-√अर्च् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययार्थे ल्यप् (gerund), 'having duly worshipped'
कपालेश्वरम्Kapāleśvara (Śiva)
कपालेश्वरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकपालेश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular
ईश्वरीम्the Goddess (Īśvarī)
ईश्वरीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootईश्वरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular

Maheśvara (Śiva)

Tirtha: Kapāleśvara–Śakticchidra

Type: kshetra

Listener: Skanda

Scene: Maheśvara, pleased, instructs the observance while Skanda listens; in the background, a tīrtha pool and the Kapāleśvara liṅga with a nearby Devī shrine indicate the paired worship.

M
Maheśvara (Śiva)
S
Skanda
K
Kapāleśvara
Ī
Īśvarī (Goddess)
M
Madhu (month)
K
Kṛṣṇapakṣa
C
Caturdaśī

FAQs

Śiva-centered observances combine tīrtha-snān, fasting, and worship to purify and elevate the devotee.

The Kapāleśvara sacred area (with the associated tīrtha context of the chapter).

On Kṛṣṇa-pakṣa Caturdaśī in Madhu month: bathe at the site, fast, and worship Kapāleśvara along with the Goddess.