Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 21

इंद्र उवाच । मैवं ब्रूहि महाभाग त्वां विनाकः पुमान्भुवि । धर्ममर्थं तथा कामं मोक्षं वा प्राप्तुमीश्वरः

iṃdra uvāca | maivaṃ brūhi mahābhāga tvāṃ vinākaḥ pumānbhuvi | dharmamarthaṃ tathā kāmaṃ mokṣaṃ vā prāptumīśvaraḥ

Indra dit : «Ô toi, grandement fortuné, ne parle pas ainsi. Sans toi, qui sur terre serait capable d’atteindre le dharma, l’artha, le kāma, ou même la mokṣa ?»

इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्शभूत/परोक्ष), प्रथम-पुरुष, एकवचन; धातु—वच् (वचँ परिभाषणे)
माdo not
मा:
Nishedha (Prohibition/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootमा (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (prohibitive particle)
एवम्thus
एवम्:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकार-अव्यय
ब्रूहिsay/speak
ब्रूहि:
Kriya (Imperative/आज्ञा)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलोट्-लकार (आज्ञार्थ), मध्यम-पुरुष, एकवचन; धातु—ब्रू (ब्रूञ् व्यक्तायां वाचि)
महाभागO fortunate one
महाभाग:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहā + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (vocative), एकवचन; समासः—महान् भागः यस्य (कर्मधारय-प्रयोग)
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
विनाwithout
विना:
Apadana (Ablative sense/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअपादानार्थक-अव्यय (preposition-like indeclinable)
कःwho?
कः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक
पुमान्a man
पुमान्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुमांस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
भुविon earth
भुवि:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभू (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक ‘भू’ = पृथ्वी)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
धर्मम्dharma, righteousness
धर्मम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
अर्थम्wealth, purpose
अर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
तथाand also
तथा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formसमुच्चय/प्रकार-अव्यय (and likewise)
कामम्desire, pleasure
कामम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
मोक्षम्liberation
मोक्षम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमोक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (Disjunction/विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्प-अव्यय (disjunctive particle)
प्राप्तुम्to attain
प्राप्तुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootप्र + आप् (धातु) → प्राप्तुम्
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), धातु—आप् (आपॢँ व्याप्तौ/लम्भे), उपसर्गः—प्र
ईश्वरःis able / the Lord (context-dependent)
ईश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Indra

Listener: Kāma (implied addressee)

Scene: Indra addresses Kāma with reassurance; behind them symbolic emblems of the four puruṣārthas appear—dharma (scale or śāstra), artha (treasure), kāma (flowered bow), mokṣa (lotus/ascending light).

I
Indra
K
Kāma (Manmatha)

FAQs

Even desire, when rightly oriented, can function within the puruṣārtha framework; it is not dismissed as meaningless in human life.

No specific tīrtha is named in this verse; the passage is doctrinal, within the Himālaya/Śiva-āśrama narrative context of the chapter.

None in this verse; it is a theological assertion in dialogue form.