Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 7

Devanagari script

व्यत्यस्तनृत्यद्धृजधृक्सकांतिर्नटनेश्वरः । सामप्रियः कलिध्वंसी वेदमूर्तिर्निरंजनः

Transliteration

vyatyastanṛtyaddhṛjadhṛksakāṃtirnaṭaneśvaraḥ | sāmapriyaḥ kalidhvaṃsī vedamūrtirniraṃjanaḥ

Translation

Il est le Seigneur de la danse, rayonnant de l’éclat d’un mouvement prodigieux et tourbillonnant; ami des chants du Sāman; destructeur de la corruption de Kali; incarnation même du Veda; sans tache et pur.

Word by Word

• व्यत्यस्तनृत्यद्धृजधृक्सकान्तिः: he whose splendor is with the bearer of the dancing, inverted/varied (movement)
• व्यत्यस्तनृत्यद्धृजधृक्सकान्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्यत्यस्त (कृदन्त; वि+अति+अस् धातु, क्त) + नृत्यत् (कृदन्त; नृत् धातु, शतृ) + धृज् (प्रातिपदिक) + धृक् (कृदन्त; धृ धातु, क्विप्) + सकान्ति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहुव्रीहिः (व्यत्यस्तं नृत्यद् धृजं धृक् यस्य सः; यस्य कान्तिः सह अस्ति)

• नटनेश्वरः: Lord of dance
• नटनेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नटन (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नटनस्य ईश्वरः)

• सामप्रियः: fond of Sāman chants
• सामप्रियः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सामन् (प्रातिपदिक) + प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः (साम्नः प्रियः)

• कलिध्वंसी: destroyer of Kali (evil age)
• कलिध्वंसी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कलि (प्रातिपदिक) + ध्वंसिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः (कलिं ध्वंसयति इति/कलिध्वंसिन्)

• वेदमूर्तिः: embodiment of the Veda
• वेदमूर्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वेद (प्रातिपदिक) + मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः (वेदस्य मूर्तिः)

• निरञ्जनः: stainless, pure
• निरञ्जनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निरञ्जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; निः-उपसर्गपूर्वकः (निर्मलः)

Speaker

Maheśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Aruṇācala

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Śiva as Naṭaneśvara in dynamic, whirling dance; radiance streaming from limbs; Sāman-chanters nearby; a dark, smoky personification of Kali dissolves; Śiva shines as Veda-mūrti, stainless.

Characters & Entities

• Śiva
• Sāman
• Veda
• Kali

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva is both the ecstatic lord of divine play (dance) and the pure Vedic foundation that destroys the darkness of Kali.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Aruṇācala’s presiding deity is being praised; the site remains Aruṇācala/Śoṇagiri by chapter context.

What ritualistic prescription is mentioned?

Vedic singing (especially Sāman) is suggested devotionally; no formal ritual rule is stated.