Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

शनैः शांतोरुणाद्रीशः श्रीमानभ्यर्थितः सुरैः । लोकगुप्त्यर्थमत्यर्थमुपशांतोऽरुणाचलः

Transliteration

śanaiḥ śāṃtoruṇādrīśaḥ śrīmānabhyarthitaḥ suraiḥ | lokaguptyarthamatyarthamupaśāṃto'ruṇācalaḥ

Translation

Peu à peu, le Seigneur glorieux d’Arunādri, supplié par les dieux, s’apaisa ; et pour la protection des mondes, Arunācala fut profondément pacifié.

Word by Word

• शनैः: slowly, gradually
• शनैः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: शनैः (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण/adverb): शनैः = शनैः शनैः (gradually/slowly)

• शान्तः: pacified, calm
• शान्तः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शान्त (कृदन्त; √शम् धातु)
• Form: कृदन्त-विशेषण: भूतकृदन्त (क्त/PPP) √शम्; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्

• अरुणाद्रीशः: Lord of Arunādri (Arunachala)
• अरुणाद्रीशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अरुण + अद्रि + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: समास: षष्ठी-तत्पुरुष (अरुण-अद्रेः ईशः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• श्रीमान्: glorious, illustrious
• श्रीमान्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण-शब्द: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessed of śrī)

• अभ्यर्थितः: requested, entreated
• अभ्यर्थितः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अभ्यर्थित (कृदन्त; √अर्थ् धातु, अभि-उपसर्ग)
• Form: कृदन्त-विशेषण: भूतकृदन्त (क्त/PPP) अभि+√अर्थ् (to request); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• सुरैः: by the gods
• सुरैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन

• लोकगुप्त्यर्थम्: for the purpose of protecting the worlds
• लोकगुप्त्यर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: लोक + गुप्ति + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: समास: षष्ठी-तत्पुरुष (लोकस्य गुप्तिः तस्य अर्थः); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; प्रयोजनार्थे (for the purpose)

• अत्यर्थम्: exceedingly, very much
• अत्यर्थम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्यर्थम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण/adverb): अत्यर्थम् = अत्यन्तम् (exceedingly)

• उपशान्तः: fully pacified, calmed down
• उपशान्तः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उपशान्त (कृदन्त; उप-√शम् धातु)
• Form: कृदन्त-विशेषण: भूतकृदन्त (क्त/PPP) उप+√शम्; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• अरुणाचलः: Arunachala (the red mountain)
• अरुणाचलः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अरुणाचल (प्रातिपदिक)
• Form: समास: कर्मधारय (अरुणः अचलः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Speaker

Narrator (within Gautama’s account)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Aruṇācala (Tiruvaṇṇāmalai)

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: Gaurī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Aruṇācala as a radiant, fiery mountain gradually softening into a calm, auspicious glow while devas stand with folded hands, pleading for protection of the worlds.

Characters & Entities

• Aruṇādriśa (Śiva)
• Devas
• Aruṇācala

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine power is compassionate: it can be moderated for loka-kalyāṇa (the welfare and protection of all worlds).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Aruṇācala as the abode of Aruṇādriśa (Śiva), whose presence safeguards the cosmos.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the verse highlights supplication (abhyarthanā) by the devas as the cause for pacification.