Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 7

Devanagari script

आलोक्य तं महात्मानं वृद्धं शंभुपदाश्रयम् । कृतांजलिपुटा गौरी प्रणन्तुमुपचक्रमे

Transliteration

ālokya taṃ mahātmānaṃ vṛddhaṃ śaṃbhupadāśrayam | kṛtāṃjalipuṭā gaurī praṇantumupacakrame

Translation

Voyant ce grand être, vieillard réfugié aux pieds de Śambhu, Gaurī, les mains jointes en vénération, entreprit de se prosterner devant lui.

Word by Word

• आलोक्य: having looked at
• आलोक्य: Kriya (Adverbial action/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: आ√लोक् (धातु) → आलोक्य (कृदन्त, ल्यप्)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund); पूर्वकालिक क्रिया ‘having seen’

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; निर्देश्य

• महात्मानम्: the great-souled one
• महात्मानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• वृद्धम्: aged, elder
• वृद्धम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वृद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘महात्मानम्’ इति विशेषणम्

• शम्भु: of Śambhu
• शम्भु: Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: शम्भु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-एकवचन (समासे पूर्वपदत्वेन)

• पद: feet
• पद: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन (समासे)

• आश्रयम्: one who has taken refuge (in)
• आश्रयम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: आश्रय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (शम्भोः पदम् आश्रयः/आश्रितः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘तम्/महात्मानम्’ इति विशेषण-रूपेण

• कृत: made
• कृत: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √कृ (धातु) → कृत (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासे पूर्वपदत्वेन

• अञ्जलि: añjali (joined palms)
• अञ्जलि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन (समासे)

• पुटा: with hands cupped in añjali
• पुटा: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुट (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (अञ्जलिः पुटः यस्याः/अञ्जलि-पुटः); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘गौरी’ इति विशेषणम्

• गौरी: Gaurī
• गौरी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गौरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• प्रणन्तुम्: to bow down
• प्रणन्तुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: प्र√नम् (धातु) → प्रणन्तुम् (तुमुन्)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive); प्रयोजन/उद्देश्य (purpose)

• उपचक्रमे: began, set about
• उपचक्रमे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप√क्रम् (धातु)
• Form: लिट् (परस्मैपद-आत्मनेपदभेदे आत्मनेपदम्), प्रथमपुरुष, एकवचन; आरम्भार्थक

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Aruṇācala

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage audience

Visual Art Cues

Scene: Gaurī beholds an aged mahātmā, a Śambhu-pāda-āśrita elder; she raises folded hands (añjali) and begins to bow, her posture radiating reverence; the elder stands calm, austere, near the sacred hill/forest hermitage.

Characters & Entities

• Gaurī (Pārvatī)
• Śambhu (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotees of Śiva are worthy of honor; humility before the holy is itself a mark of divine greatness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Aruṇācala, within the Aruṇācalamāhātmya narrative frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

Añjali (folded-hands salutation) and praṇāma (prostration) as acts of reverence.