Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 12

Devanagari script

पंचाक्षेशं महालिंगं महादेवस्य दक्षिणे । समभ्यर्च्य नरः काश्यां जातिस्मृतिमवाप्नुयात्

Transliteration

paṃcākṣeśaṃ mahāliṃgaṃ mahādevasya dakṣiṇe | samabhyarcya naraḥ kāśyāṃ jātismṛtimavāpnuyāt

Translation

À Kāśī, après avoir dûment vénéré le grand liṅga Pañcākṣeśa, situé au sud de Mahādeva, l’homme obtient la mémoire de ses existences passées.

Word by Word

• पञ्चाक्षेशम्: Pañcākṣeśa
• पञ्चाक्षेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पञ्च-अक्ष-ईश (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/Object), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पञ्चाक्षस्य ईशः)

• महालिङ्गम्: the great liṅga
• महालिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा-लिङ्ग (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/Object), एकवचन; कर्मधारयः (महत् लिङ्गम्)

• महादेवस्य: of Mahādeva
• महादेवस्य: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: महा-देव (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध/Genitive), एकवचन; कर्मधारयः (महान् देवः)

• दक्षिणे: on the south (side)
• दक्षिणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण/Locative), एकवचन; ‘(पार्श्वे) दक्षिणे’

• समभ्यर्च्य: having worshipped properly
• समभ्यर्च्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-अभि-अर्च् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यपन्त अव्ययकृदन्त (Gerund), ‘having duly worshipped’

• नरः: a man/person
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता/Nominative), एकवचन

• काश्याम्: in Kāśī
• काश्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण/Locative), एकवचन

• जातिस्मृतिम्: memory of (past) births
• जातिस्मृतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जाति-स्मृति (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/Object), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (जातीनां स्मृतिः)

• अवाप्नुयात्: should obtain
• अवाप्नुयात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव-आप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pañcākṣeśa (Mahāliṅga)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim worships the great Pañcākṣeśa liṅga in Kāśī; as the mantra resonates, translucent visions of prior lives arise like layered scenes, leading to calm insight.

Characters & Entities

• Pañcākṣeśa
• Mahādeva
• Kāśī (Vārāṇasī)
• Pañcākṣarī mantra (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worship of Śiva in Kāśī awakens deep inner knowledge, even to the point of recalling previous existences.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Pañcākṣeśa Mahāliṅga, located south of Mahādeva in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Proper worship (samabhyarcana) of Pañcākṣeśa; the fruit is jātismṛti.