Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 16

संगमेश्वरमालोक्य तत्प्राच्याम जायतेनघः । चतुर्मुखेन विधिना तत्पूर्वेण चतुर्मुखम्

saṃgameśvaramālokya tatprācyāma jāyatenaghaḥ | caturmukhena vidhinā tatpūrveṇa caturmukham

En contemplant Saṅgameśvara puis en allant à son orient, le dévot devient sans péché. Là, selon l’ordonnance de Caturmukha (Brahmā), et plus à l’est encore, se trouve le sanctuaire nommé « Caturmukha ».

संगमेश्वरम्Saṅgameśvara
संगमेश्वरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसंगम (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; देवतावाचक-नाम
आलोक्यhaving beheld
आलोक्य:
Purvakala-Kriya (Prior action/पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootआ+√लोक् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), पूर्वकालिक क्रिया
तत्in that
तत्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; ‘प्राच्याम्’ इत्यस्य विशेषणम्
प्राच्याम्in the east
प्राच्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्राची (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
जायतेis born/arises
जायते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√जन् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपदम्
अनघःsinless, faultless
अनघः:
Kriya-Phala (Result state/फल-भाव)
TypeAdjective
Rootअनघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय-विशेषणम् (कर्ता-विशेषणम्)
चतुर्मुखेनby Caturmukha (Brahmā)
चतुर्मुखेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootचतुर् (संख्या-प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; ब्रह्मवाचक-नाम
विधिनाby the prescribed rite/method
विधिना:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
तत्by that
तत्:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; ‘पूर्वेण’ इत्यस्य विशेषणम्
पूर्वेणby/with the former (one); to the east of that
पूर्वेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; दिशावाचक/क्रमवाचक
चतुर्मुखम्Caturmukha (Brahmā)
चतुर्मुखम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचतुर् (संख्या-प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; ब्रह्मवाचक-नाम

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Saṅgameśvara; Caturmukha

Type: kshetra

Scene: A pilgrim beholds Saṅgameśvara; the atmosphere suggests a symbolic confluence—streams of light meeting at the liṅga. Then the pilgrim walks east to a shrine named Caturmukha, where Brahmā’s four faces are depicted as sanctioning the ritual order.

S
Saṅgameśvara
B
Brahmā (Caturmukha)
C
Caturmukha (shrine/site)

FAQs

Kāśī’s tīrthas are portrayed as purifying milestones: sequential darśana along the sacred directions culminates in inner cleansing (anaghatā).

Saṅgameśvara, and the eastward shrine named Caturmukha associated with Brahmā (Caturmukha).

Darśana (ālokana) and moving eastward in a prescribed sequence is implied; explicit mantras or offerings are not specified.