Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 59

यं कदर्पो वीक्षमाणः समानं देवैरन्यैर्भस्मजातः स्वयं हि । पौष्पैर्बाणैः सर्वविश्वैकजेता को वा स्तुत्यः कामजेतुस्ततोन्यः

yaṃ kadarpo vīkṣamāṇaḥ samānaṃ devairanyairbhasmajātaḥ svayaṃ hi | pauṣpairbāṇaiḥ sarvaviśvaikajetā ko vā stutyaḥ kāmajetustatonyaḥ

Lorsque Kāma (Cupidon), le prenant pour l’égal des autres dieux, posa sur Lui son regard, il fut lui-même réduit en cendres. Lui qui vainc le monde par des flèches de fleurs—qui donc est digne de louange, sinon le Vainqueur de Kāma ?

yamwhom
yam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; सर्वनाम
kadarpaḥKāma (Cupid)
kadarpaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootkadarpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
vīkṣamāṇaḥwhile looking at
vīkṣamāṇaḥ:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Root√īkṣ (धातु) + vi- (उपसर्ग) (वर्तमान-कृदन्त)
Formवर्तमान-कालिक कर्तरि शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
samānamequal (to him)
samānam:
Karma (Object-complement/कर्मपूरक)
TypeAdjective
Rootsamāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (यम् इति सर्वनामस्य)
devaiḥby/with the gods
devaiḥ:
Sahakāraka (Association/सह)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/सह), बहुवचन
anyaiḥother
anyaiḥ:
Sahakāraka (Association/सह)
TypeAdjective
Rootanya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (देवैः)
bhasma-jātaḥreduced to ashes
bhasma-jātaḥ:
Karta (Subject-predicate/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootbhasma (प्रातिपदिक) + jāta (√jan, क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
Formतत्पुरुष-समास (भस्म + जात); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकर्मणि क्त-प्रत्यय (जात = उत्पन्न/भूत)
svayamhimself
svayam:
Modifier (Emphasis/विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsvayam (अव्यय)
Formअव्यय; आत्मवाचक-क्रियाविशेषण
hiindeed
hi:
Discourse particle (Nipāta/निपात)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (हेतु/निश्चयार्थ)
pauṣpaiḥflower (made of flowers)
pauṣpaiḥ:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootpuṣpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (बाणैः)
bāṇaiḥwith arrows
bāṇaiḥ:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootbāṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
sarva-viśva-eka-jetāthe sole conqueror of the whole world
sarva-viśva-eka-jetā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक) + viśva (प्रातिपदिक) + eka (प्रातिपदिक) + jetṛ (√ji, तृ-प्रत्ययान्त)
Formबहुपद-तत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; jetā = कर्तृवाचक (विजेता)
kaḥwho
kaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम
indeed/then (or)
:
Discourse particle (Option/विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक निपात
stutyaḥworthy of praise
stutyaḥ:
Predicate (Qualificand/विशेष्य-विशेषण)
TypeAdjective
Rootstutya (√stu, यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त/विशेषण)
Formकृदन्त-विशेषण; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘स्तोतव्य/प्रशंसनीय’ अर्थे
kāma-jetuḥthe conqueror of Kāma
kāma-jetuḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootkāma (प्रातिपदिक) + jetṛ (√ji, तृ-प्रत्ययान्त)
Formतत्पुरुष-समास (कामस्य जेताः); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
tataḥthan that/thereafter
tataḥ:
Modifier (Comparison/तुलना)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्-अर्थे (अपादान/तुलनार्थ)
anyaḥanother
anyaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootanya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Satyavatī’s son (Vyāsa) in stotra to Śiva (deduced)

Tirtha: Viśvanātha (Kāśī)

Type: kshetra

Listener: Pilgrims/devotees of Kāśī (implicit)

Scene: Kāma with floral bow aims at meditating Śiva; Śiva’s third eye opens; Kāma is reduced to ash; devas witness in awe; background suggests Kāśī’s sanctity with ghāṭs and liṅga iconography.

Ś
Śiva
K
Kāma (Kandarpa)

FAQs

Mastery over desire is divine; Śiva as Kāmajit embodies transcendence of passion and the power of inner austerity.

Kāśī, as the setting of Viśvanātha’s praise; the mythic reference is Kāmadahana.

None directly; the implied dharma is restraint (indriya-nigraha) and devotion.