Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 17

एक एव हि सर्वेशो हृषीकेशः परात्परः । तं सेवमानः सततं सेव्यस्त्रिजगतां भवेत्

eka eva hi sarveśo hṛṣīkeśaḥ parātparaḥ | taṃ sevamānaḥ satataṃ sevyastrijagatāṃ bhavet

Un seul est le Seigneur de tout : Hṛṣīkeśa, au-delà du suprême. Celui qui Le sert sans relâche devient digne d’être servi et honoré par les trois mondes.

एकःone
एकः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘सर्वेशः’ इति विशेषणम्
एवonly
एव:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण-निपात
हिindeed
हि:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (indeed/for)
सर्वेशःLord of all
सर्वेशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सर्वेषाम् ईशः)
हृषीकेशःHṛṣīkeśa (Lord of the senses)
हृषीकेशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहृषीक (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (हृषीकाणाम् ईशः)
परात्than the higher
परात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, पञ्चमी (5), एकवचन; तुलनार्थक (than the higher)
परःhigher; supreme
परः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘सर्वेशः/हृषीकेशः’ इति विधेयविशेषणम्
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; ‘सेवमानः’ इत्यस्य कर्म
सेवमानःserving (him)
सेवमानः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootसेव् (धातु) → सेवमान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकाले शतृ/शानच्-प्रत्ययः (present participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्तरि (one who is serving)
सततम्constantly
सततम्:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसतत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसक-एकवचन-द्वितीया रूपेण क्रियाविशेषणवत् (constantly)
सेव्यःworthy of being served
सेव्यः:
Vidhi (कर्तव्यता/विधेय)
TypeAdjective
Rootसेव् (धातु) → सेव्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; भाव्य/कर्तव्य (gerundive -ya) ‘सेवितव्यः/सेव्यः’
त्रिजगताम्of the three worlds
त्रिजगताम्:
Shashthi-sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootत्रि (प्रातिपदिक) + जगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन (जगताम्); द्विगुसमासः (त्रीणि जगन्ति)
भवेत्would become; should become
भवेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

Vyāsa (deduced from immediate narrative context in the same adhyāya)

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Scene: Hṛṣīkeśa enthroned in transcendent radiance above the cityscape; below, a devotee engaged in constant service is honored by representatives of the three worlds—devas, humans, and nāgas/gandharvas—offering garlands and salutations.

H
Hṛṣīkeśa (Viṣṇu)
T
Three worlds (trijagat)

FAQs

The Supreme is one (Hṛṣīkeśa); constant service to him elevates a devotee to spiritual dignity recognized across the worlds.

No specific tirtha is named; the verse is framed within the Kāśī-khaṇḍa’s broader sacred setting.

Satat-sevā: continuous devotional service.