Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 25

लक्ष्मीनृसिंहतीर्थं च गोपीगोविंद दक्षिणे । निर्वाणलक्ष्म्या यत्रत्यो व्रियते तु नरोत्तमः

lakṣmīnṛsiṃhatīrthaṃ ca gopīgoviṃda dakṣiṇe | nirvāṇalakṣmyā yatratyo vriyate tu narottamaḥ

Au sud de Gopī-Govinda se trouve aussi le tīrtha de Lakṣmī-Nṛsiṃha. Le meilleur des hommes qui y meurt obtient la fortune du nirvāṇa, la délivrance ultime.

लक्ष्मीनृसिंहतीर्थम्the Lakṣmī-Nṛsiṃha tīrtha
लक्ष्मीनृसिंहतीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootलक्ष्मी (प्रातिपदिक) + नृसिंह (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (लक्ष्मीनृसिंहस्य तीर्थम्)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
गोपीगोविन्दof Gopī and Govinda
गोपीगोविन्द:
Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootगोपी (प्रातिपदिक) + गोविन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (स्थाने/तीर्थस्य सम्बन्धे); समासः—द्वन्द्वः (गोपी च गोविन्दश्च)
दक्षिणेon the southern side
दक्षिणे:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; दिशि/प्रदेशे अधिकरणम्
निर्वाणलक्ष्म्याby/with the fortune of liberation
निर्वाणलक्ष्म्या:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनिर्वाण (प्रातिपदिक) + लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय/तत्पुरुष (निर्वाणरूपा लक्ष्मीः)
यत्रत्यःone who is there (resident there)
यत्रत्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootयत्र (अव्यय) + त्य (तद्धित-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तद्धितान्तः ‘यत्रत्य’ = ‘there-dwelling/there-born’
व्रियतेis chosen/attains
व्रियते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवृ (√वृ धातु, वरणे/स्वीकारे)
Formलट् (present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘व्रियते’ = is chosen/attains (is accepted)
तुindeed
तु:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषणार्थक-अव्यय (but/indeed)
नरोत्तमःthe best of men
नरोत्तमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (उत्तमः नरः)

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa dialogue context)

Tirtha: Lakṣmī-Nṛsiṃha-tīrtha

Type: ghat

Listener: Pilgrimage audience seeking phala of specific tīrthas

Scene: South of the Gopī-Govinda spot, a small tīrtha with a fierce yet protective Lakṣmī-Nṛsiṃha icon; a devotee offers lamps and tulasī; the scene hints at the ‘good death’ ideal—serene passing under divine protection.

L
Lakṣmī-Nṛsiṃha-tīrtha
L
Lakṣmī
N
Nṛsiṃha
G
Gopī-Govinda-tīrtha
K
Kāśī (Vārāṇasī)
N
Nirvāṇa

FAQs

Kāśī’s sacred spaces are portrayed as liberation-giving; even death in such a sanctified zone is framed as spiritually transformative.

Lakṣmī-Nṛsiṃha-tīrtha, described as lying to the south of Gopī-Govinda in Kāśī.

No specific rite is prescribed here; the verse emphasizes the salvific merit connected with dying at/near this tīrtha.