Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 47

वृषेशश्चैव चंडीशो नंदिकेशो महेश्वरः । ज्योतीरूपेश्वरं लिंगं ख्यातमत्र चतुर्दशम्

vṛṣeśaścaiva caṃḍīśo naṃdikeśo maheśvaraḥ | jyotīrūpeśvaraṃ liṃgaṃ khyātamatra caturdaśam

Et encore Vṛṣeśa, Caṇḍīśa, Nandikeśa et Maheśvara ; et le liṅga connu ici sous le nom de Jyotīrūpeśvara est renommé comme le quatorzième.

वृषेशःVṛṣeśa
वृषेशः:
Karta (Appositional subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवृष (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘वृषस्य ईशः’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
and
:
Sambandha (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphasis)
चण्डीशःCaṇḍīśa
चण्डीशः:
Karta (Appositional subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचण्डी (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘चण्ड्याः ईशः’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नन्दिकेशःNandikeśa
नन्दिकेशः:
Karta (Appositional subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनन्दि (प्रातिपदिक) + केश (प्रातिपदिक) / अथवा नन्दिक (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
Formसमास-रूप (परम्परापाठे ‘नन्दिकेश’ नाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन)
महेश्वरःMaheśvara
महेश्वरः:
Karta (Appositional subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा (अव्यय/उपसर्गवत्) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘महान् ईश्वरः’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ज्योति-रूप-ईश्वरम्(the) lord whose form is light
ज्योति-रूप-ईश्वरम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootज्योतिस्/ज्योति (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी/सम्बन्ध: ‘ज्योतेः रूपस्य ईश्वरम्’), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
लिङ्गम्liṅga, emblem
लिङ्गम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootलिङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
ख्यातम्is known/called
ख्यातम्:
Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Root√ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘प्रसिद्धम्’
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
चतुर्दशम्fourteenth / fourteen (as a set)
चतुर्दशम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर्दशन् (संख्याप्रातिपदिक)
Formद्विगु/संख्या-समास (चतुर्+दश), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘चतुर्दश-सङ्ख्यकम्’

Skanda

Tirtha: Jyotīrūpeśvara (as the 14th Kāśī Mahāliṅga)

Type: temple

Listener: Implied interlocutor in Kāśī-māhātmya dialogue

Scene: Four attendant forms—Vṛṣeśa, Caṇḍīśa, Nandikeśa, Maheśvara—stand as guardians around a radiant liṅga (Jyotīrūpeśvara) emitting a soft column of light in the grove.

S
Skanda
V
Vṛṣeśa
C
Caṇḍīśa
N
Nandikeśa
M
Maheśvara
J
Jyotīrūpeśvara
K
Kāśī (implied)

FAQs

The kṣetra’s sanctity is mapped through named liṅgas culminating in a ‘jyoti’ (radiant) form.

Kāśī’s Ānandakānana is implied as the setting where these fourteen liṅgas are famed.

No explicit rite; the verse completes the canonical enumeration for remembrance and worship.