Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 45

Devanagari script

शुक्लायां पंचदश्यां यश्चैत्र्यां कर्ता महोत्सवम् । कृत्तिवासेश्वरे लिंगे न स गर्भं प्रवक्ष्येते

Transliteration

śuklāyāṃ paṃcadaśyāṃ yaścaitryāṃ kartā mahotsavam | kṛttivāseśvare liṃge na sa garbhaṃ pravakṣyete

Translation

Celui qui, au quinzième jour de la quinzaine claire du mois de Caitra, célèbre une grande fête pour le liṅga de Kṛttivāseśvara—il est proclamé qu’il ne rentrera plus dans le sein (il ne renaîtra pas).

Word by Word

• शुक्लायाम्: in the bright (fortnight)
• शुक्लायाम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शुक्ला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; पक्षवाचकः (शुक्लपक्षे)

• पञ्चदश्याम्: on the fifteenth (tithi)
• पञ्चदश्याम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पञ्चदशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• चैत्र्यां: in (the month of) Caitra / on a Caitra day
• चैत्र्यां: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चैत्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कालवाचकः (चैत्रमासे/चैत्र्यां तिथौ)

• कर्ता: doer/performer
• कर्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कृ (धातु) → कर्तृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृ-प्रत्ययान्त (तृच्), कर्ता (agent)

• महोत्सवम्: a great festival
• महोत्सवम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा (पूर्वपद-प्रातिपदिक) + उत्सव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः—महान् उत्सवः (कर्मधारयः)

• कृत्तिवासेश्वरे: in/at Kṛttivāseśvara
• कृत्तिवासेश्वरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कृत्तिवास (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; समासः—कृत्तिवासस्य ईश्वरः (षष्ठी-तत्पुरुषः)

• लिङ्गे: in the liṅga (emblem)
• लिङ्गे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• न: not
• न: Nishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (particle of negation)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• गर्भम्: womb/embryo (rebirth)
• गर्भम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गर्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• प्रवक्ष्येते: will enter/come to (i.e., will not fall into)
• प्रवक्ष्येते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपदम्; पाठभेदसम्भवः (प्रवक्ष्यते इति)

Speaker

Skanda (deduced Kāśīkhaṇḍa frame: Skanda to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kṛttivāseśvara (Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sages / within episode: Agastya is addressed nearby

Visual Art Cues

Scene: Caitra Pūrṇimā festival at the Kṛttivāseśvara liṅga: garlands, flags, musicians, abhiṣeka streams, full moon above Kāśī; devotees circumambulate in a luminous procession.

Characters & Entities

• Caitra
• Pūrṇimā (Paṃcadaśī)
• Kṛttivāseśvara
• Liṅga
• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Public, devotional celebration of Śiva in Kāśī is portrayed as a direct cause for liberation from rebirth.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kṛttivāseśvara-liṅga in Kāśī, with emphasis on Caitra pūrṇimā observance.

What ritualistic prescription is mentioned?

Conducting a mahotsava (great festival) for Kṛttivāseśvara’s liṅga on Caitra śukla paṃcadaśī (pūrṇimā).