Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 10

Devanagari script

तत्रैव नारदे तीर्थेस्म्यहं नारदकेशवः । ब्रह्मविद्योपदेष्टा च तत्तीर्थाप्लुत वर्ष्मणाम्

Transliteration

tatraiva nārade tīrthesmyahaṃ nāradakeśavaḥ | brahmavidyopadeṣṭā ca tattīrthāpluta varṣmaṇām

Translation

Là même, au Nārada-tīrtha, Je suis Nārada-Keśava ; et Je deviens l’instructeur de la connaissance de Brahman pour ceux dont le corps s’est baigné en ce gué sacré.

Word by Word

• तत्रैव: right there/there itself
• तत्रैव: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय) + एव (अव्यय)
• Form: अव्यय-समुच्चयः; ‘तत्र’ (place adverb) + ‘एव’ (emphatic particle)

• नारदे: O Nārada
• नारदे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन

• तीर्थे: at the tīrtha
• तीर्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; धातुः √अस् (2P)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नारदकेशवः: Nārada-keśava
• नारदकेशवः: Karta (Predicate noun/कर्ता-समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नारद-केशव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समासः (नारदः केशवः / नारदसम्बद्धः केशवः)

• ब्रह्मविद्योपदेष्टा: teacher of Brahma-knowledge
• ब्रह्मविद्योपदेष्टा: Karta (Predicate noun/कर्ता-समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्म-विद्या-उपदेष्टृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (ब्रह्मविद्यायाः उपदेष्टा)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• तत्: of that
• तत्: Shashthi-sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘तीर्थ’ इत्यस्य षष्ठी-सम्बन्धः (of that)

• तीर्थाप्लुत: bathed in the tīrtha
• तीर्थाप्लुत: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तीर्थ-आप्लुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन (वर्ष्मणाम् इत्यस्य विशेषणम्); समासः तत्पुरुषः (तीर्थे आप्लुतः = तीर्थस्नातः); कृदन्तः क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) from √प्लु/प्लव् with उपसर्ग आ

• वर्ष्मणाम्: of bodies/persons
• वर्ष्मणाम्: Shashthi-sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वर्ष्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

Speaker

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa context) speaking to Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nārada-tīrtha

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Nārada (explicitly addressed: ‘nārade’)

Visual Art Cues

Scene: At Nārada-tīrtha, Nārada-keśava appears as a teacher; Nārada (sage with vīṇā) is nearby or symbolically present; freshly bathed pilgrims sit attentively; the setting resembles a riverside āśrama with a small shrine and teaching platform.

Characters & Entities

• Nārada-tīrtha
• Nārada-keśava
• Brahmavidyā
• Nārada

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred bathing and divine proximity are linked to inner realization—Brahmavidyā is said to arise through tīrtha-sevā and grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Nārada-tīrtha, where the deity is revered as Nārada-keśava.

What ritualistic prescription is mentioned?

Āplava/snānā (bathing/immersion) in that tīrtha, leading to eligibility for Brahmavidyā-upadeśa.