Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 157

Devanagari script

ततः प्रविश्य कौशांबीं नगरीं स नृपोत्तमः । स्मरञ्छक्रस्य वचनं मानुषं जन्म कुत्सयन्

Transliteration

tataḥ praviśya kauśāṃbīṃ nagarīṃ sa nṛpottamaḥ | smarañchakrasya vacanaṃ mānuṣaṃ janma kutsayan

Translation

Alors le roi excellent entra dans la cité de Kauśāmbī, se remémorant les paroles de Śakra (Indra) et méprisant la condition de la naissance humaine.

Word by Word

• ततः: then; thereafter
• ततः: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्थान/कालवाचक (ablatival adverb: from there/then)

• प्रविश्य: having entered
• प्रविश्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: प्र + विश् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययार्थे ल्यप्-प्रत्यय (gerund/absolutive)

• कौशांबीम्: Kauśāmbī
• कौशांबीम्: Karma (Goal as object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कौशांबी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; नगर-नाम (proper noun)

• नगरीम्: the city
• नगरीम्: Apposition (Samānādhikaraṇa/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नगरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• नृपोत्तमः: the best of kings
• नृपोत्तमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (नृपेषु उत्तमः)

• स्मरन्: remembering
• स्मरन्: Karta (Agent of participle/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) + शतृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्यय (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• शक्रस्य: of Śakra (Indra)
• शक्रस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• वचनम्: word; statement
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• मानुषम्: human
• मानुषम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मानुष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• जन्म: birth
• जन्म: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कुत्सयन्: despising; censuring
• कुत्सयन्: Karta (Agent of participle/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: कुत्सय् (धातु) + शतृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्यय (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kauśāmbī (as kṣetra/city)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The king enters Kauśāmbī’s gates, yet his face shows inward detachment; above or in memory-space, Indra’s words echo, contrasting celestial counsel with human limitation.

Characters & Entities

• Kauśāmbī
• Indra (Śakra/Chakra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even amid royal prosperity, remembrance of higher counsel can awaken dispassion and a quest for transcendent good.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kauśāmbī is mentioned as the city entered; the Setukhaṇḍa continues to frame geography through dharmic narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse expresses remembrance (smaraṇa) and inner attitude (vairāgya).