Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 55

Devanagari script

आत्मनो जन्ममरणे नैव स्तः कपिसत्तम । अतस्त्वमंजनासूनो विशोकं ज्ञानमद्वयं

Transliteration

ātmano janmamaraṇe naiva staḥ kapisattama | atastvamaṃjanāsūno viśokaṃ jñānamadvayaṃ

Translation

Pour l’Ātman, il n’est en vérité ni naissance ni mort, ô le meilleur des singes. Ainsi, ô fils d’Añjanā, demeure dans la connaissance non-duelle, exempte de chagrin.

Word by Word

• आत्मनः: of the Self
• आत्मनः: सम्बन्ध (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• जन्म-मरणे: birth and death
• जन्म-मरणे: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक) + मरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (birth and death)

• न: not
• न: सम्बन्ध/निषेध (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय

• एव: indeed/at all
• एव: सम्बन्ध (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-निपात (restrictive particle)

• स्तः: are (exist)
• स्तः: क्रिया (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present/वर्तमान), प्रथमपुरुष (3rd), द्विवचन; परस्मैपद

• कपि-सत्तम: O best of monkeys
• कपि-सत्तम: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: कपि (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; समासः—कपीनां सत्तमः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• अतः: therefore
• अतः: सम्बन्ध (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अतः (अव्यय)
• Form: हेतुवाचक-अव्यय (therefore)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• अञ्जना-सूनो: O son of Añjanā
• अञ्जना-सूनो: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: अञ्जना (प्रातिपदिक) + सूनु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; समासः—अञ्जनायाः सूनुः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• वि-शोकम्: sorrowless
• वि-शोकम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वि + शोक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (qualifying implied state/knowledge)

• ज्ञानम्: knowledge
• ज्ञानम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• अ-द्वयम्: non-dual
• अ-द्वयम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: न (उपसर्ग/नञ्) + द्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; नञ्-तत्पुरुष (negated: non-dual)

Speaker

Śrī Rāma (deduced; addressing Hanumān as añjanā-sūnu)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Setu-tīrtha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Añjanā-sūnu (Hanumān implied)

Visual Art Cues

Scene: The vānarahero (son of Añjanā) is consoled: behind him the sea and Setu stones; above, a luminous, formless radiance symbolizes the unborn Self; sorrow dissolves into serenity.

Characters & Entities

• Ātman
• Hanumān (Añjanā-sūnu)
• Advaya-jñāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Realize the Ātman as unborn and deathless; non-dual knowledge removes grief.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Setu/Rāmeśvaram is the setting; the verse provides the liberating vision that complements the tīrtha’s salvific reputation.

What ritualistic prescription is mentioned?

A mental discipline is implied: contemplation and establishment in jñāna, rather than an external rite.