Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 36

Devanagari script

गायत्रीसरस्वत्यावूचतुः । भगन्नावयोर्देव भर्त्तारं चतुराननम् । सप्राणं कुरु सर्वेश कृपया करुणाकर

Transliteration

gāyatrīsarasvatyāvūcatuḥ | bhagannāvayordeva bharttāraṃ caturānanam | saprāṇaṃ kuru sarveśa kṛpayā karuṇākara

Translation

Gāyatrī et Sarasvatī dirent : «Ô Seigneur bienheureux, ô Deva, rends la vie à notre époux, Brahmā aux quatre visages. Ô Maître de tout, par ta grâce, ô source de compassion !»

Word by Word

• गायत्रीसरस्वत्यौ: Gāyatrī and Sarasvatī
• गायत्रीसरस्वत्यौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गायत्री + सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्व

• ऊचतुः: said (they two)
• ऊचतुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, द्विवचन; परस्मैपदम्

• भगन्: O Lord
• भगन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भगवत्/भग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; ‘भगवन्’ इत्यस्य सम्बोधन-रूप ‘भगन्’

• आवयोः: of us two
• आवयोः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6/सम्बन्ध), द्विवचन; सर्वनाम

• देव: O god
• देव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

• भर्तारम्: husband
• भर्तारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन

• चतुराननम्: the four-faced one (Brahmā)
• चतुराननम्: Karma (Apposition/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चतुर् + आनन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; समासः—चत्वारि आननानि यस्य सः (बहुव्रीहि)

• सप्राणम्: alive; with life-breath
• सप्राणम्: Karma (Object complement/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स + प्राण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; समासः—प्राणैः सह/प्राणयुक्तम् (उपपद-तत्पुरुष)

• कुरु: make
• कुरु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• सर्वेश: O Lord of all
• सर्वेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सर्वेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; समासः—सर्वेषां ईशः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• कृपया: by compassion
• कृपया: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: कृपा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3/करण), एकवचन

• करुणाकर: O mine of mercy
• करुणाकर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: करुणाकर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; समासः—करुणायाः आकरः (षष्ठी-तत्पुरुष)

Speaker

Gāyatrī and Sarasvatī

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Setu-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādeva (Śiva)

Visual Art Cues

Scene: Gāyatrī and Sarasvatī plead for Brahmā’s revival; their posture is deeply supplicatory, while Śiva remains compassionate and sovereign, poised to grant life.

Characters & Entities

• Gāyatrī
• Sarasvatī
• Śiva (Sarveśa)
• Brahmā (Caturānana)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Compassionate intercession and dhārmic intent—seeking restoration of cosmic order—are honored by the Lord of all.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Setu (Setukhaṇḍa) remains the sacred frame; the Mahātmya emphasizes the place as a theatre of divine restoration.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite; the verse is a boon-request (varayācanā) for restoring life to Brahmā.