Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 39

Devanagari script

ब्राह्मण्यसिद्धयेऽत्युग्रं चचार सुमहत्तपः । उद्विग्नमनसस्तस्य त्रिदशास्त्रिदिवालयाः । जंभारिणा च सहिता रंभां प्रोचुरिदं वचः

Transliteration

brāhmaṇyasiddhaye'tyugraṃ cacāra sumahattapaḥ | udvignamanasastasya tridaśāstridivālayāḥ | jaṃbhāriṇā ca sahitā raṃbhāṃ procuridaṃ vacaḥ

Translation

Afin d’obtenir la perfection de la brahmanité, il entreprit une austérité immense et d’une rigueur extrême. Les dieux demeurant au ciel, l’esprit troublé à cause de lui, s’adressèrent à Rambhā avec Jambhāri (Indra) en ces termes.

Word by Word

• ब्राह्मण्यसिद्धये: for the attainment of brahminhood
• ब्राह्मण्यसिद्धये: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण्य (प्रातिपदिक) + सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान/प्रयोजन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ब्राह्मण्यस्य सिद्धिः)

• अति-उग्रम्: extremely fierce
• अति-उग्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अति (अव्यय/उपसर्ग) + उग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (अत्यन्तम् उग्रम्)

• चचार: performed/practised
• चचार: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √चर् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्

• सुमहत्: very great
• सुमहत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सु (अव्यय) + महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (तपः)

• तपः: austerity
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• उद्विग्नमनसः: of him whose mind was agitated
• उद्विग्नमनसः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: उद् (उपसर्ग) + विग्न (√विज्/√विग्?; प्रातिपदिक ‘उद्विग्न’) + मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (उद्विग्नं मनः यस्य)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• त्रिदशाः: the gods
• त्रिदशाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रिदश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• त्रिदिवालयाः: dwelling in heaven
• त्रिदिवालयाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: त्रिदिव (प्रातिपदिक) + आलय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रिदिवस्य आलयः = heaven-dwelling)

• जम्भारिणा: with Jambhāri (Indra)
• जम्भारिणा: Sahakari (Accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: जम्भारि (प्रातिपदिक; इन्द्र-पर्याय)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (सह/करण), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• सहिताः: accompanied
• सहिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सहित (√सह् धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; (accompanied/associated)

• रम्भाम्: Rambhā
• रम्भाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रम्भा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• प्रोचुः: said
• प्रोचुः: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र√वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपदम्

• इदम्: this
• इदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• वचः: speech, words
• वचः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: In Svarga, the devas gather, worried; Indra (Jambhāri) presides, and the apsaras Rambhā is summoned as they plan to obstruct the sage’s austerity.

Characters & Entities

• Viśvāmitra (Kauśika)
• Tridaśa (gods)
• Tridiva (heaven)
• Jambhāri (Indra)
• Rambhā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Great tapas generates spiritual potency that even the gods react to; inner ascent often invites external distraction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is praised in this verse; it advances the narrative of tapas within sacred-space storytelling.

What ritualistic prescription is mentioned?

The emphasis is on intense tapas for brāhmaṇya-siddhi; no explicit dāna, snāna, or japa is stated here.